II SA/Łd 942/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący del.Sędzia NSA Tomasz Zbrojewski, Sędziowie : WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.), p.o. WSA Arkadiusz Blewązka, Protokolant Dominika Janicka, po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi J.S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] Decyzją z dnia [...], Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 105 § 1 k. p. a. w związku z art. 4 ust. 5 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) umorzył postępowanie w sprawie wniosku J.S. o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego złożonego przez niego po dniu 31 grudnia 1999r. W jej uzasadnieniu Kierownik Urzędu powołał się na to, że w postępowaniu administracyjnym wszczętym w trybie art. 61 § 1 i 3 k. p. a. na żądanie strony w dniu złożenia przez nią wniosku o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) jest związany treścią art. 4 ust. 5 tej ustawy zgodnie, z którym termin do jego złożenia minął w dniu 31 grudnia 1999r. Jest to termin ustawowy i nie może być przez organ prowadzący postępowanie przedłużany. Jego zaś uchybienie powoduje bezskuteczność podjętej czynności procesowej, a wszczęte postępowanie administracyjne jest bezprzedmiotowe. W tej sytuacji ma zastosowanie art. 105 § 1 k. p. a. i z tego względu należało je umorzyć. Pismem z dnia 26 lutego 2001r. J.S. wniósł o ponowne rozpoznanie jego wniosku podnosząc, że najpierw ubiegał się o udzielenie mu pomocy finansowej w Fundacji Polsko – Niemieckie Pojednanie i ponieważ mu jej odmówiono, zdecydował się dopiero w 2000r. na złożenie wniosku o przyznanie mu uprawnienia świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej. Decyzją z dnia [...], Nr [...] na podstawie art. 127 § 3, 138 § 1 pkt 1 i 105 § 1 k. p. a. oraz art. 4 ust. 5 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]. W jej uzasadnieniu powołując się na treść art. 4 ust. 5 wskazanej wyżej ustawy ponownie podniósł, iż J.S. nie przedstawił dowodów na złożenie wniosku o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej w ustawowym terminie wskazanym w tym przepisie. W dniu 4 maja 2001r. J.S. wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi skargę na powyższą decyzję domagając się jej uchylenia. W jej uzasadnieniu podniósł, iż wprawdzie swój wniosek o przyznanie powyższego uprawnienia złożył po dniu 31 grudnia 1999r., lecz zaskarżoną decyzję uważa za krzywdzącą, gdyż był deportowany do Obozu Służby Budowlanej A, gdzie w latach 1942-43 z narażeniem życia wykonywał ciężką pracę przymusową na rzecz III Rzeszy. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniach obu wymienionych wyżej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią przepisu art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 z 2002 roku) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 roku i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi. Uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji, następuje tylko wówczas, gdy sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy ( art. 145 §1 pkt 1lit.a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi); naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego ( lit.b); albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy ( lit.c). Stosownie do przepisu art. 145a § 1 kpa, można żądać wznowienia postępowania administracyjnego, poza wypadkami, o których mowa w art. 145 § 1 kpa, również w przypadku gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją ( umową międzynarodową lub ustawą ), na podstawie którego została wydana decyzja. Tego rodzaju sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 17 czerwca 2003r. sygn. akt P 24/02 opublikowanym w OTK ZU nr 6/A/2003, poz. 55 orzekł, iż art. 4 ust. 5 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich ( Dz.U. nr 87, poz. 395, z 1998r. nr 162, poz. 1118, z 1999r. nr 257 oraz z 2001r. nr 154, poz. 1788) jest niezgodny z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny zwrócił między innymi uwagę na to, iż ustawa o świadczeniu pieniężnym w pierwotnym kształcie nie zawierała żadnego granicznego terminu składania wniosków o przyznanie świadczenia. Dopiero w roku 1999 ustawodawca postanowił taki termin wprowadzić, uzasadniając to rozwiązanie tym, iż porządek prawny państwa, konieczność planowania wydatków z budżetu państwa wymaga wprowadzenia terminu, a nadto faktem, że "liczba kombatantów rośnie", co jest wynikiem "tego, że nie są wyznaczone terminy składania wniosków (...), co jest bardzo niekorzystne." Trybunał Konstytucyjny, podkreślając, iż wprowadzenie terminu uregulowano w drodze nowelizacji, stwierdził także, iż "sytuacja, w której zainteresowany nie ma możliwości uzyskania ustawowo określonych uprawnień wskutek podjętych w czasie obowiązywania ustawy nieracjonalnych działań ustawodawcy oraz zaniedbań administracji publicznej, nie może mieć miejsca w systemie demokratycznego państwa prawnego. Niejasność przepisów jest wyrazem niedostatecznej troski ustawodawcy o podmiotowe traktowanie adresatów prawa, co odbiera im poczucie bezpieczeństwa prawnego i skutkuje utratą zaufania do państwa." Trybunał Konstytucyjny, rozważając wątpliwości przedstawione w pytaniu prawnym Naczelnego Sądu Administracyjnego, dotyczące art. 4 ust. 5 wskazanej wyżej ustawy o świadczeniu pieniężnym (...) uznał, że przepis ten naruszył konstytucyjne wartości wyrażone w zasadach zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz zasadę równości ( art. 2 i 32 Konstytucji). W wyroku zwrócono także uwagę na to, że "administracja pełni wobec obywatela rolę służebną i w sytuacji, gdy zakończenie procesu weryfikacji dokumentacji jest utrudnione z przyczyn niezależnych od zainteresowanego, to jej obowiązkiem jest fachowa i rzetelna pomoc. Brak takiej pomocy, skutkujący pozbawieniem możliwości dochodzenia uprawnień przez strony postępowania, jest wysoce naganny i nie może prowadzić do naruszenia konstytucyjnie chronionej godności człowieka, na której straży stoi także administracja publiczna." Stwierdzono ponadto, że argumentacja, która miała przemawiać za koniecznością wprowadzenia terminu do składania wniosków, nie może uzasadniać zamknięcia drogi do uzyskania świadczeń osobom uprawnionym z racji podlegania represjom nawet, jeśli starania o przyznanie świadczeń podjęły ze znacznym opóźnieniem. W tej sytuacji, zważywszy na treść wskazanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit.b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji. Jednocześnie, z uwagi na brak przymiotu wykonalności zaskarżonej decyzji ( odmowa przyznania uprawnień), Sąd uznał wydanie rozstrzygnięcia w trybie art. 152 wskazanej wyżej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. ( Dz.U. nr 153, poz. 1270) za bezprzedmiotowe.