II SA/Łd 961/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Czesława Nowak – Kolczyńska po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. M. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego w sprawie ze skargi J. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podziału nieruchomości postanawia: - odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. J. M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] w przedmiocie podziału nieruchomości. W toku postępowania przed sądem złożył również wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz dwojgiem dorosłych dzieci w wieku 31 i 29 lat, a także z córką żony w wieku 16 lat. Posiada dom o powierzchni 150 m2 (z barem) oraz działkę o powierzchni 1.600 m2. Osiąga dochody z tytułu wynagrodzenia w wysokości 5000 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżący stwierdził, że bar przynosi małe zyski. Ponadto, oświadczył, iż nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem i radcą prawnym. W odpowiedzi na wezwanie do złożenia dodatkowych informacji, w piśmie z dnia 13 stycznia 2011r. skarżący oświadczył, że posiada samochód marki BMW o wartości 3.500 złotych (17 – letni), samochód marki Skoda Octavia o wartości 10.000 złotych (11 lat). Wartość domu wynosi 550.000 zł. Podniósł również, że zaciągnął kredyt na materiały budowlane w wysokości 180.000 zł (rata miesięczna – 1.518,77 zł) oraz kredyt w kwocie 35.000 zł na wyposażenie baru (rata miesięczna – 677,96 zł). Skarżący przedstawił także wyciąg z rachunku bankowego, z którego wynika, że na dzień 14 stycznia 2011r. posiadał on środki w wysokości 6.169,60 zł, a faktycznie otrzymywane wynagrodzenie to kwota rzędu 5.619,58 zł. Skarżący przedstawił zestawienie z księgi przychodów i rozchodów, według którego obroty z tytułu sprzedaży w barze kształtowały się na poziomie 38.326,89 zł. Ponadto, skarżący złożył oświadczenie żony, że nigdzie nie pracuje i nie osiąga żadnych dochodów, a także rachunki za energię elektryczną (grudzień 2010r. – 348,36 zł, styczeń 2011r. – 332,23 zł), potwierdzenie uiszczenia podatku od nieruchomości z odsetkami za zwłokę w wysokości 1.052 zł oraz opłaty za wywóz nieczystości (75 zł). Postanowieniem z dnia 25 stycznia 2011r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od tego postanowienia J. M. podniósł, że jest żołnierzem zawodowym z ponad 30 – letnim stażem i w 2010r. brał udział w 3 akcjach na rzecz powodzian, od których nie żądał udokumentowania ich sytuacji majątkowej. Pomocy udzielał wszystkim potrzebującym bez względu na ich status materialny. Za nieuzasadnioną uznał konieczność ponoszenia kosztów związanych z niezgodnym z prawem, błędnym działaniem organów administracji w niniejszej sprawie. Powołał się również na to, iż w pierwszym kwartale 2011r. będzie brał udział w misji w ramach Polskiego Kontyngentu Wojskowego poza granicami kraju, co uniemożliwi mu swobodny dostęp do sądu przez okres kilku miesięcy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wobec skutecznego złożenia przez skarżącego sprzeciwu, zgodnie z powyższym przepisem postanowienie z dnia 25 stycznia 2011r. utraciło moc, a wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Należy również wyjaśnić, że zgodnie z art. 199 p.p.s.a. zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie przez strony kosztów związanych z ich udziałem w sprawie. Zwolnienie od kosztów sądowych następuje natomiast w drodze wyjątku i odnosi się do sytuacji, w których strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w całości lub też częściowo. Z tych też względów instytucja przyznania prawa pomocy może mieć zastosowanie tylko względem osób znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, a więc rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i umożliwiają zaspokojenie tylko podstawowych potrzeb życiowych. Podstawę sformułowanego we wniosku skarżącego żądania przyznania mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata lub radcy prawnego stanowi art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W myśl tego przepisu przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu zwrócić należy uwagę, iż w doktrynie postępowania sądowoadministracyjnego przyjmuje się, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz J. P. Tarno. Wydawnictwo Prawnicze. LexisNexis, Warszawa 2004, str. 320). Zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się nie wystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Orzekając o przyznaniu prawa pomocy sąd uprawniony jest do dokonania oceny okoliczności powołanych we wniosku jedynie w oparciu o dane zamieszczone w urzędowym formularzu oraz dodatkowych oświadczeniach i dokumentach przez nią złożonych, w tym uzupełnionych w trybie art. 255 p.p.s.a. Przyznanie prawa pomocy bądź odmowa jego przyznania muszą się, więc opierać wyłącznie na kryteriach ustawowych określonych w art. 246 p.p.s.a. Ustawodawca uzależnił natomiast przyznanie prawa pomocy wyłącznie od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przesłanek przyznania prawa pomocy nie stanowią zatem okoliczności odnoszące się do przedmiotu sprawy, której dotyczy zaskarżone do sądu administracyjnego rozstrzygnięcie, w szczególności społeczny charakter działalności osoby wnoszącej skargę, czy też zasady współżycia społecznego lub względy słuszności. Wnioskujący o przyznanie prawa pomocy musi natomiast przedstawić sądowi stosowną argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do pokrycia jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania. Niewykazanie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. obliguje sąd do odmowy uwzględnienia takiego wniosku. Przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności poparte przedłożonymi przez niego dokumentami nie pozwalają jednak przyjąć, że jego sytuacja majątkowa i osobista uzasadnia jego uwzględnienie. Z przedstawionych przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy informacji oraz dokumentów wynika bowiem, że uzyskuje on dochody ze stosunku służbowego w wysokości około 5.000 zł oraz prowadzi działalność gospodarczą, w związku z którą dokonuje znacznych inwestycji. Wysokość deklarowanych dochodów, a także ponoszonych wydatków nie świadczy o trudnej sytuacji materialnej skarżącego. Miesięczne raty zaciągniętych kredytów niemal dwukrotnie przekracza wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę. Sama zaś okoliczność zaciągnięcia przez skarżącego kredytów biorąc pod uwagę konieczność spełnienia wysokich kryteriów majątkowych przy obliczaniu zdolności kredytowej, uzyskanie i korzystanie z kredytów o tak znacznej wysokości, wskazuje raczej na płynność finansową skarżącego i jego możliwości finansowe, a nie ich brak. Poza tym, skarżący jest właścicielem dwóch samochodów osobowych, które wycenił łącznie na kwotę 13.500zł i domu o wartości 550.000 zł. Z przedstawionego wyciągu z rachunku bankowego z dnia 14 stycznia 2011r. natomiast wynikało, że wysokość zgromadzonych tam środków wynosiła 6.169,60 zł. Podkreślić w związku z tym trzeba, że w orzecznictwie sądowym w przyjmuje się, iż posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości w zasadzie wyłącza możliwość przyznania zwolnienia od kosztów sądowych. W tej sytuacji trudno uznać, iż posiadany przez skarżącego majątek nie pozwala mu na pokrycie kosztów postępowania, gdyż nie można mu w jakikolwiek sposób przypisać cechy ubóstwa, które jest jedynym i zarazem koniecznym warunkiem przyznania prawa pomocy. Podkreślić nadto należy, iż na obecnym etapie postępowania przed sądem, które postanowieniem z dnia 23 listopada 2010r. zostało zawieszone, nie ciąży na skarżącym obowiązek poniesienia jakichkolwiek kosztów sądowych. Zgodnie zaś z art. 35 § 1 p.p.s.a. w postępowaniu sądowoadministracyjnym pełnomocnikiem strony może być nie tylko adwokat lub radca prawny, ale również inny skarżący lub uczestnik postępowania, rodzice, małżonek, rodzeństwo lub zstępni strony oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia, a także inne osoby, jeżeli przewidują to przepisy szczególne. Z uwagi na to, że obecna sytuacja materialna skarżącego nie pozwala uznać, iż zostały spełnione przesłanki do uwzględnienia wniosku, należało orzec jak w postanowieniu z mocy art. 245 § 1 – 4, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 art. 260 p.p.s.a.