II SA/Łd 966/03

Dnia 21 lipca 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Chróścielewski, Sędzia NSA Anna Stępień, p.o. Sędziego WSA Arkadiusz Blewązka (spr.), Protokolant sekretarz sądowy Tomasz Godlewski, po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2004 roku na rozprawie przy udziale prokuratora Prokuratury Okręgowej w Łodzi – J.K. sprawy ze skargi J.B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia[...], nr [...]; 2. zasądza na rzecz J.B. od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych kwotę 10 (dziesięć) złotych tytułem zwrotu wpisu sądowego od skargi; 3. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku. IISA/Łd966/03 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pozbawił J.B. uprawnień kombatanckich przyznanych mu przez ZBoWiD w P. decyzją z dnia [...], z tytułu utrwalania władzy ludowej w okresie od 10 czerwca 1945 roku do 30 września 1946 roku. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż J.B. w okresie zaliczonym przez ZBoWiD jako działalność kombatancka pełnił służbę w organach Milicji Obywatelskiej. Powyższy stan faktyczny ustalono na podstawie akt ZBoWiD. W związku z tym, iż J.B. uzyskał na mocy dotychczasowych przepisów uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 - 1956 w "charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej", w myśl art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 roku Nr 142, poz. 950 ze zm.) pozbawia się takie osoby uprawnień kombatanckich. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J.B. wskazał, że wstępując do Milicji Obywatelskiej wybrał mniejsze zło, gdyż uniknął służby w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Zaprzeczył, aby w jakikolwiek sposób przyczyniał się do utrwalania władzy ludowej. Nadmienił, że do 17 stycznia 1945 roku przebywał w zamkniętych obozach pracy w R. i w T. Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] wywodząc jak w decyzji organu I instancji. W skardze na po wyższą decyzję skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego J.B. powtórzył w całości swoje argumenty, jakie zawarł we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Powołał się na to, że pracował niewolniczo w zamkniętych obozach pracy w T. i w R. Wyrokiem z dnia 4 października 2002 roku Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi uchylił zaskarżoną decyzję i zasądził od organu na rzecz skarżącego kwotę 10,00 złotych z tytułu zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu wyroku sąd wskazał, iż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa materialnego oraz z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd wskazał, iż zgodnie z utrwalonym już orzecznictwem Sądu Najwyższego procedura weryfikacji uprawnień kombatanckich nie wyłącza możliwości wykazania w tym samym lub innym postępowaniu, że uprawnienia te przysługuj ą nie tylko z tytułu "utrwalania władzy ludowej", lecz także na podstawie innego tytułu prawnego. Tym samym uznał, iż pominięcie przez organ okoliczności związanych z pobytem skarżącego w zamkniętych obozach pracy, nie może być uznane za usprawiedliwione. Sąd wskazał, iż obowiązkiem organu orzekającego było wnikliwe wyjaśnienie, czy J.B. podlegał represjom wojennym w rozumieniu art. 4 ust. l ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. W szczególności wyjaśnienia wymagała kwestia, jaki charakter miały obozy pracy, na pobyt w których powoływał się skarżący. W ocenie sądu nie można wykluczyć, że skarżący powołuje się na pobyt w obozie w R., gdzie urządzono podobóz obozu istniejącego w M. (par. 2 ust. l pkt 12 i ust. 10 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 roku w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. Nr 106, poz. 1154). Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] o pozbawieniu J.B. uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu tej decyzji organ powtórzył, iż J.B. w okresie zaliczonym przez ZBoWiD jako działalność kombatancka pełnił służbę w organach Milicji Obywatelskiej. Wobec tego, iż skarżący uzyskał na mocy dotychczasowych przepisów uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 - 1956 w "charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej", w myśl art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 roku Nr 142, poz. 950 ze zm.) pozbawia się takie osoby uprawnień kombatanckich. Ponadto organ ustalił, iż w 1944 roku skarżący został wcielony przez Niemców do [...] i pracował w obozach w T. i w R. W myśl art. 4 ust. l ustawy powyżej przywołanej uprawnienia kombatanckie przysługują osobom, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego i przebywały z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady oraz w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. W ocenie organu obozy, w których przybywał skarżący nie zostały wymienione w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 roku w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. Nr 106, poz. 1154). W związku z powyższym organ wystąpił do Instytutu Pamięci Narodowej o stwierdzenie charakteru obozów, w których przybywał skarżący. W odpowiedzi Instytut Pamięci Narodowej podał, iż wskazane obozy były obozami Służby Budowlanej, w których osadzeni junacy wykonywali pracę przy budowie i przebudowie dróg i torów kolejowych. Ponadto Instytut nie stwierdził aby warunki pobytu w tych obozach nie różniły się od warunków pobytu w obozach koncentracyjnych ani aby osoby w nich przebywające pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Ostatecznie więc organ stwierdził, iż brak jest podstawy do tego aby uznać, iż skarżący spełnia wymogi określone w ustawie z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 roku Nr 142, poz. 950 ze zm.). W dniu 25 czerwca 2003 roku na po wyższą decyzję skargę do Naczelnego Sadu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi wywiódł J.B. wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi wskazał, iż został poinformowany przez organ jedynie o tym, iż ten zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej o ustalenie charakteru obozów, w których przebywał skarżący. Nie otrzymał jednak od organu odpowiedzi Instytutu i odpowiedź tą zna jedynie z "luźnych" wywodów organu zawartych w uzasadnieniu decyzji. Skarżący zarzucił, iż z uzasadnienia decyzji wynika, że jego pobyt w obozie miał charakter dobrowolny i nie podlegał tam jakimkolwiek obostrzeniom i rygorom. Zdaniem skarżącego obóz, w którym przebywał był owym "innym miejscem odosobnienia" w rozumieniu art. 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku, w którym osoby osadzone pozostawały do dyspozycji władz hitlerowskich. Skarżący wskazał, iż został pozbawiony wolności i osadzony w miejscu odosobnienia, z dala od rodziny, a za oddalenie się z terenu obozu groziła śmierć. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje Skarga podlega uwzględnieniu. Postępowanie w niniejszej sprawie, pomimo wniesienia skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi, nie zostało przez ten Sąd zakończone przed dniem l stycznia 2004 roku, a zatem sprawa ta podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi, (art. 97 par. l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. (Dz. U. Nr 153, póz. 1271 ze zm.)) Zgodnie z treścią art. 3 par. l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (w skrócie: p.s.a.) (Dz. U. Nr 153, póz. 1270), Sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Analogiczne unormowanie zawiera art. l par. l ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, póz. 1269), który stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Zgodnie zaś z art. 145 par. l ust.l p.s.a. decyzja podlega uchyleniu w całości lub w części, jeżeli sąd administracyjny stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do treści art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 142 z 1997 roku, poz. 950 ze zm.) pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 - 1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. l ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4. Uprawnienia te zachowuj ą jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 roku do 30 czerwca 1947 roku. Nie pozostawia wątpliwości kwestia, iż skarżącemu przyznane zostały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu "walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej od 10 czerwca 1945 r. do 30 września 1946 r". W tym czasie skarżący pełnił służbę w jednostkach Milicji Obywatelskiej. Ugruntowany jest w orzecznictwie pogląd, iż Milicja Obywatelska nie była zmilitaryzowaną służbą państwową w rozumieniu art. l ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach bodących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 142 z 1997 roku, poz. 950 ze zm.). (vide chociażby uchwał NSA z dnia 22 czerwca 2000 roku, wydana w sprawie, sygn. akt OPS 5/00) Tym samym, mając na uwadze wyłącznie tytuł prawny, na którego podstawie skarżący nabył uprawnienia kombatanckie, prawidłowy jest wniosek organu, iż na gruncie aktualnie obowiązujących przepisów skarżący nie może być uznany za kombatanta. Tym niemniej skarżący podał, iż pracował niewolniczo w zamkniętych obozach pracy. Utrwalony w orzecznictwie jest pogląd, iż w trakcie postępowania weryfikacyjnego z udziałem kombatanta, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych powinien zbadać czy osobie tej przysługuj ą uprawnienia kombatanckie z innego tytułu, niż ten, jaki był podstawą nadania uprawnień przez organ ZBoWiD.(vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2001 roku, wydany w sprawie, sygn. akt III RN 77/00 (OSN 2001/15/475). W niniejszej sprawie postępowanie weryfikacyjne nie zostało przeprowadzone w sposób rzetelny i nie doprowadziło do wyczerpującego zebrania materiału dowodowego. Przedmiotem dociekań organu administracji, wskazanym w motywach wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 października 2002 roku, winno być ustalenie charakteru obozów, w których przebywał skarżący. Sąd wskazał, iż istnieje wątpliwość co do tego czy obóz w R., gdzie przebywał skarżący był podobozem obozu istniejącego w M. Gdyby skarżący przebywał w podobozie M., to tym samym byłby w miejscu odosobnienia wymienionym w par. 2 ust. l pkt 12 i ust. 10 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 roku w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. Nr 106, poz. 1154). Wątpliwości co do tego czy obóz, w którym przebywał skarżący był podobozem M. nie zostały przez organ wyjaśnione w sposób nie budzący wątpliwości. W tym zakresie organ bazuje jedynie na gołosłownym stwierdzeniu, iż skarżący nie przebywał w obozach wymienionych w przywołanym powyżej rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 roku. Jeżeli tak jest jak twierdzi organ, to wyjaśnienia wymaga kwestia czy w R. były wówczas urządzone co najmniej dwa obozy, a ten w którym przebywał skarżący nie był podobozem M. Kwestia ta wymaga analizy w oparciu o możliwy do zweryfikowania materiał źródłowy, a gołosłowne twierdzenia organu uznać wypada - co najwyżej - za swobodną ocenę niekompletnie zebranego materiału dowodowego. Powyższe okoliczności, mogące świadczyć o tym, iż skarżący nabył uprawnienia kombatanckie z tytułu opisanego w art. 4 ust. l ustawy uznać wypada za istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Skoro jednak nie były one przedmiotem wyczerpujących wyjaśnień i analizy organu administracji, to tym samym wskazać należy, iż w toku postępowania administracyjnego organ dopuścił się naruszenia przepisów art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. Nie można bowiem zasadnie powiedzieć, iż w toku postępowania administracyjnego organ stosując się do kodeksowej zasady prawdy obiektywnej w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy. W toku postępowania administracyjnego organ naruszył również przepis art. 10 par. l k.p.a. zawierający kodeksową zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu. Stosownie do treści owego uregulowania organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom udział w każdym stadium postępowania, a przez wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Organ nie przedstawiając stronie uzyskanej od Instytutu Pamięci Narodowej informacji o charakterze obozów w T. i R. naruszył ową procesową zasadę, na co skarżący zasadnie zwrócił uwagę. Z przytoczonych powyżej względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisu art. 145 par. l pkt l "c" p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą j ą decyzję organu I instancji uznając potrzebę przeprowadzenia w niniejszej sprawie dwuinstancyjnego postępowania administracyjnego. O zasądzeniu na rzecz skarżącego kwoty z tytułu wpisu od skargi orzeczono na podstawie art. 97 par. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) w związku z art. 55 par. l ustawy z dnia 11 maja 1995 roku o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) Wobec uchylenia zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, należało stwierdzi, iż do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku decyzje te nie podlegają wykonalności (art. 152 p.s.a.).