II SA/Łd 970/12

Dnia 18 stycznia 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Anna Stępień Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.) Protokolant pomocnik sekretarza Agata Zarychta po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2013 roku sprawy ze skargi I. C. przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w Ł. K. G. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], Nr [...]; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi R. K. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ulicy [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. LS Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, decyzją z dnia [...], nr [...], na podstawie art. 1 ust. 1, art. 2 pkt 2 lit. a) i art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U., nr 87, poz. 395 ze zm.), odmówił I. C. przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej. W uzasadnieniu owej decyzji organ wskazał, iż niezbędnym warunkiem uzyskania prawa do przedmiotowego świadczenia jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej i wykonywanie tej pracy przez okres co najmniej 6 miesięcy. Wskazano, iż w niniejszej sprawie wykonywanie pracy przez wnioskodawczynię w miejscowości M., w niewielkim oddaleniu od dotychczasowego miejsca zamieszkania (miejscowość T.) nie ma charakteru szczególnie dotkliwego. Praca była świadczona w znanej okolicy, niedaleko rodziny i znajomych. Młody wiek strony, w ocenie organu, mógł zwiększyć w niej poczucie osamotnienia, niemniej jednak nadal była to okolica jej dotychczasowego miejsca zamieszkania. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy I. C. wskazała, iż jako dziecko była wraz z rodzicami wyrzucona z własnego domu i wywieziona na roboty przymusowe do odległej miejscowości. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 2 pkt 2 lit. a), art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy o świadczeniu pieniężnym (...), utrzymał w mocy wskazaną na wstępie decyzję własną z dnia ]...]. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że rodzice I. C., zamieszkujący przed dniem 1 września 1939r. w miejscowości T., zostali wysiedleni i w okresie w okresie okupacji od lipca 1940r. do wyzwolenia (styczeń 1945r.) pracowali w sąsiedniej miejscowości M., w niemieckim gospodarstwie, zaś na potwierdzenie powyższego wnioskodawczyni przedstawiła zeznania świadków W. W. i L. Z. oraz ankietę kierowaną do Powiatowego Biura Dowodów Osobistych. W celu uzyskania dodatkowych informacji, organ przeprowadził dowód z przesłuchania strony w formie pisemnej, gdzie I. C. potwierdziła wcześniejsze oświadczenia. Organ mając na uwadze odległość dzielącą miejscowość, w której rodzina strony zamieszkiwała przed wysiedleniem i miejscowość, w której rodzina wnioskodawczyni wykonywała pracę przymusową stwierdził, iż w niniejszej sprawie fakt deportacji nie miał miejsca. Wskazano, iż człowiek w warunkach przeniesienia jego centrum życiowego o kilka, czy kilkanaście kilometrów od miejsca pobytu dotychczasowego, nawet w przypadku braku dobrowolności tego przeniesienia, nie doświadcza trudu związanego z adaptacją do nowych warunków, porównywalnego z sytuacją osoby, która znalazła się w miejscu oddalonym od miejsca zamieszkania o kilkaset, czy nawet kilka tysięcy kilometrów, zaś sam fakt pracy przymusowej nie może stanowić podstawy przyznania świadczenia. Powyższą decyzję I. C. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, wskazując w treści skargi, iż jej rodzina została pozbawiona całego swojego majątku i została zmuszona do pracy na rzecz niemieckiego właściciela gospodarstwa. Podkreśliła, że jako dziecko często chorowała i przebywała pod opieką obcych osób. Wyjaśniła, że ani ona, ani jej rodzice nie mogli kontaktować się z innymi członkami rodziny, bowiem zostali ci deportowani do pracy w różnych miejscowościach, krajach (Francja, Niemcy). W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola ta, po myśli § 2 tegoż artykułu, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny nie rozpoznaje zatem spraw merytorycznie, a bada jedynie legalność zaskarżonej decyzji, tzn. ocenia, czy jest ona zgodna z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd, następuje tylko w przypadku wykazania istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270), dalej p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z kolei art. 135 p.p.s.a. stanowi, że sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego załatwienia sprawy. Materialnoprawną podstawą przyznania wnioskowanego świadczenia są przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji. W myśl art. 2 pkt 2 tej ustawy w brzmieniu po nowelizacji obowiązującej od dnia 20 kwietnia 2011r. represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939r. lub z tego terytorium na terytorium: a) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945, b) Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach. Mając na uwadze powyższe wskazać należy, iż poza sporem pozostaje okoliczność wykonywania przez rodzinę skarżącej pracy przymusowej w rozumieniu ustawy, co zostało ustalone przez organ w trakcie postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją w uzasadnieniu której organ stwierdził, iż sam fakt wykonywania pracy w warunkach przymusowych bez faktu deportacji nie stanowi wystarczającej przesłanki przyznania świadczenia i dalej, że strona wykonywała pracę przymusową wraz z rodzicami w odległości kilku kilometrów od miejsca zamieszkania, w sąsiedniej miejscowości. Wobec powyższego należy dojść do wniosku, iż w sprawie niniejszej okolicznością sporną pozostaje ustalenie czy rodzina skarżącej została deportowana do pracy przymusowej wykonywanej na rzecz okupanta. Aktualne brzmienie przepisu art. 2 pkt 2 ustawy nie pozostawia wątpliwości, co do przesłanek warunkujących przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego. Zwrócić należy uwagę, iż przepis ten nie zawiera cezury odległości pomiędzy miejscowością, w której zamieszkiwała rodzina wnioskodawczyni przed okupacją, a miejscowością, do której nastąpiło wysiedlenie. Istotne w niniejszej sprawie jest także to, iż przywołany przepis art. 2 pkt 2 cytowanej ustawy nie wprowadza ograniczenia, co do wieku osoby, która została poddana represji, zaś zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych uprawnienie do świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ustawie przysługuje nie tylko osobom, które w związku z deportacją wykonywały pracę przymusową, ale również uprawnienie to przysługuje w stosunku do dzieci wywiezionych wraz z rodzicami na roboty przymusowe, a także dzieci urodzonych podczas pobytu na deportacji swoich rodziców (zob. wyroki: NSA z dnia 8 października 2009r., w sprawie o sygn. akt II OSK 1703/08; NSA z dnia 23 stycznia 2009r., w sprawie o sygn. akt 1456/08; WSA w Opolu z dnia 29 stycznia 2009r., w sprawie o sygn. akt II SA/Op 572/08 – dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Mając na uwadze powyższe za niezrozumiałe należy uznać wykluczenie przez organ przesłanki deportacji (wywiezienia) skarżącej do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy, w sytuacji, gdyż po pierwsze – sam uznał za udowodnione, że rodzina skarżącej wraz z nią samą zostali wysiedleni w lipcu 1940r. z miejscowości T. do miejscowości M., gdzie przebywali do stycznia 1945r., a po wtóre – również sam organ nie kwestionował, że rodzina skarżącej, jak i sama skarżąca, mimo iż była dzieckiem, w okresie okupacji wykonywali pracę przymusową. Organ dodał wprawdzie, że było to w niewielkiej odległości od stałego miejsca zamieszkania, tym niemniej nie sposób nie zauważyć wewnętrznej sprzeczności dokonanych przez organ ustaleń, znajdujących swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w której organ kwestionuje fakt deportacji, przyznając jednocześnie, że strona wraz z rodziną zostali wysiedleni i skierowani do pracy przymusowej. W świetle art. 2 pkt 2 ustawy przesłanką przyznania przedmiotowego świadczenia jest sam fakt deportowania nawet do sąsiedniej miejscowości, bowiem owa regulacja nie zawiera żadnych wskazań, co do odległości tejże deportacji, skoro tak to powoływanie się przez organ, jedynie na okoliczność, że wywiezienie do pracy przymusowej nastąpiło do pobliskiej miejscowości nie może uzasadniać odmowy przyznania wnioskowanego przez skarżącą świadczenia. W konsekwencji należy przyjąć, że organ wadliwie uznał, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania jej uprawnienia do świadczenia pieniężnego. Należy mieć dodatkowo na uwadze, że dla dzieci pojęcie odległości jest pojęciem bardzo względnym, a każde rozstanie z rodzicami, czy też innymi osobami, z którymi są silnie związane emocjonalnie, jest zdarzeniem wywołującym negatywne odczucia, a w przypadku, gdy towarzyszy temu przemoc, to z pewnością wywołuje traumatyczne przeżycia potęgujące poczucie strachu, samotności, bezradności i krzywdy. Warto również zauważyć, że skoro ustawodawca nie zdecydował się doprecyzować pojęcia "deportacja", czy wyróżnić "represję szczególnie dotkliwą", Kierownik do Spraw Urzędu Kombatantów i Osób Represjonowanych nie był władny samodzielnie rozróżniać sytuacji prawnej osób ubiegających się o przyznanie świadczenia pieniężnego w oparciu o kryteria nieuwzględnione w ustawie. Tym samym, odmawiając przyznania świadczenia, w oparciu o błędną wykładnię art. 2 pkt 2 lit a) ustawy, organ naruszył przepis prawa materialnego w stopniu który miał wpływ na wynik sprawy, mając bowiem na uwadze treść wskazanej regulacji należy stwierdzić, iż deportacja (wywiezienie) z miejsca dotychczasowego zamieszkania, jeśli tylko połączona była z obowiązkiem wykonywania pracy przymusowej – przy zastrzeżeniu określonego terytorium i czasu jej wykonywania – wyczerpuje pojęcie represji uzasadniające przyznanie świadczenia pieniężnego. Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę przedstawioną w niniejszych rozważaniach wykładnię art. 2 pkt 2 lit a) ustawy o świadczeniu pieniężnym (...), sprowadzającą się w istocie do przyjęcia, że skarżąca spełnia ustawowe warunki do przyznania jej uprawnienia do świadczenia pieniężnego. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i art. 135, p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a., w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c, § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163 poz. 1348 ze zm.). LS