II SA/Łd 972/17

Dnia 20 marca 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska, Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.), , Protokolant Starszy sekretarz sądowy Aneta Panek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 marca 2018 roku sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi M. K. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ulicy [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. LS Decyzją z dnia [...], nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołania M. M., od decyzji wydanej przez Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] nr [...] orzekającej o: 1. uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego : - za okres od 1.10.2010 r. do 28.02.2011 r. w wysokości 200,00 zł miesięcznie; za okres 1.03.2011 r. do 31.03.2011 r. w wysokości 480,65 zł.; za okres od 1.04.2011 r. do 30.09.2011 r. w wysokości 500 zł. m-cznie. 2. zwrocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego: - za okres od 1.10.2010 r. do 30.09.2011 r. w łącznej wysokości 4.480,65 zł, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017r., poz. 1257, dalej "k.p.a."), art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2015r., poz. 1659 ze. zm.), art. 2 pkt 4, pkt 5, pkt 5a, art. 9 ust. 1, 2, art. 19 ust. 1, art. 23 ust. 1, 1a, 2, 5, 6, 7, art. 24, art. 30 ust. 3 i 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2017 r. poz. 489, dalej jako "ustawa"), art. 2, art. 3 pkt 2 i 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2016r., poz. 1518 ze. zm., dalej jako "u.ś.r."), § 1 pkt 3 uchwały nr [...] Rady Miejskiej w Ł. z dnia 16.09.2015r. w sprawie podniesienia kwot niektórych dodatków do zasiłku rodzinnego (Dziennik Urzędowy Województwa [...] z 2015r., poz. [...]), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2015r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. z 2015r., poz. 1238), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że decyzją z dnia [...] nr [...] organ I instancji orzekł o: 1. uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego : - za okres od 1.10.2010 r. do 28.02.2011 r. w wysokości 200,00 zł miesięcznie; za okres 1.03.2011 r. do 31.03.2011 r. w wysokości 480,65 zł.; za okres od 1.04.2011r. do 30.09.2011 r. w wysokości 500 zł. m-cznie. 2. zwrocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego: - za okres od 1.10.2010 r. do 30.09.2011 r. w łącznej wysokości 4.480,65 zł. Kwestionując powyższą decyzję odwołanie wniosła M. M. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium, przytoczyło treść art. 23 ust. 1 i ust. 1a oraz art. 2 pkt 7 lit c ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Wskazało, że w dniu [...] strona złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy 2010/2011. Następnie decyzją z dnia [...] nr [...] organ I instancji przyznał stronie prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres od 1.10.2010 r. do 30.09.2011 r. w wysokości 200,00 zł miesięcznie uznając, iż zostały spełnione kryteria określone w ustawie. W dniu [...] do siedziby Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł. wpłynął wyrok Sądu Rejonowego w Ł. sygn. akt [...] z dnia [...] podwyższający alimenty na rzecz strony do wysokości 500,00 zł m-cznie. Następnie decyzją z dnia [...] nr [...] organ I instancji zmienił decyzję z dnia [...] nr [...] w ten sposób, iż przyznał stronie prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres od 1.10.2010 r., do 28.02.2011 r. w wysokości 200,00 zł m-cznie, na okres od 1.03.2011 r. do 31.03.2011 r. w wysokości 480,65 zł oraz na okres od 1.04.2011r. do 30.09.2011 r. w wysokości 500,00 zł m-cznie uznając, że zostały spełnione kryteria określone w ustawie. Jak wynika z akt sprawy w dniu [...] do organu I instancji wpłynął odpis skrócony aktu małżeństwa z dnia [...] Nr [...] wydany przez Urząd Stanu Cywilnego w Ł., z którego wynika, iż matka strony – G. M. w dniu [...] zawarła związek małżeński z T. P., przyjmując nazwisko męża. Przytaczając brzmienie art. 9 ust. 2 oraz art. 2 pkt 4, 5, 5a i 12 ustawy oraz art. 3 pkt 2 u.ś.r. organ odwoławczy wyjaśnił, iż w świetle art. 3 ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, sprawy o świadczenia rodzinne i świadczenia z funduszu alimentacyjnego, do których prawo powstało przed wejściem w życie ustawy zmieniającej tj. przed dniem 1 stycznia 2012r. podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych. Dalej organ wskazał, iż od miesiąca października 2010 r. do składu rodziny strony należy zaliczyć również męża matki M. M. – T. P., a zatem zaistniały przesłanki do ponownego przeliczenia dochodu rodziny strony. Po ponownej analizie zgromadzonych dokumentów dołączonych do wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego z dnia 28 października 2010 r. w tym m. in. zaświadczenia strony z Urzędu Skarbowego o wysokości dochodu osiągniętego w 2009 r. z dnia 2 lipca 2010 r., zaświadczenia Urzędu Skarbowego o wysokości dochodu osiągniętego w 2009 r. przez G. P. z dnia 16 września 2010 r., oświadczenia członka rodziny o dochodzie niepodlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych osiągniętym w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, informacji o dochodzie i pobranej zaliczce na podatek dochodowy PIT-11 z tytułu umów zleceń, obrazujących kwoty dochodu utraconego przez stronę w 2009 r. oraz dokumentów zgromadzonych w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego tj. zaświadczenia Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] o dochodzie osiągniętym w 2009r. przez T. P., na podstawie złożonego zeznania podatkowego PIT-37 ustalono, iż miesięczny dochód rodziny strony w 2009 r. wynosił 3.375,02 zł, a miesięczny dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie 1.125,01 zł : 1.dochód opodatkowany podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych osiągnięty przez stronę w 2009 r.- 3.758,45zł, 2.dochód opodatkowany podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych osiągnięty przez G. P. w 2009 r. - 933,04 zł, 3.dochód opodatkowany podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych osiągnięty przez T. P. w 2009 r. - 33.608,79 zł 4.dochód niepodlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych osiągniętym w 2009 r. ( z tytułu alimentów zasądzonych na rzecz strony) -2.200,00 zł 5.miesięczny dochód rodziny strony w 2009 r. wynosił 3.375,02 zł, 6.liczba osób w rodzinie - 3 7.miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę - 1.125,01 zł i przekracza ustawowy próg dochodowy 725,00 zł wynikający z art. 9 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Organ odwoławczy wskazał, iż nawet po odliczeniu zobowiązań alimentacyjnych T. P. na rzecz M. P. w kwocie 500,00 zł m-cznie w 2009 r. miesięczny dochód na osobę w rodzinie strony wyniósłby 958,34 zł, a zatem przekroczyłby ustawowy próg dochodowy tj. 725,00 zł wynikający z art. 9 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Wobec powyższego, w ocenie organu, świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie przysługiwały stronie w okresie od 1.10.2010 r. Następnie w wyniku wznowienia postępowania organ I instancji decyzją z dnia [...] nr [...] uchylił w całości decyzję z dnia [...] nr [....] zmienioną decyzją z dnia [...] nr [...] i odmówił stronie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego od 1.10.2010r. Pismem z dnia [...] strona złożyła odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia [...] nr [...]. Postanowieniem nr [...] z dnia [...] Kolegium stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Następnie wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. z dnia 21października 2014r. sygn. akt II SA/Łd 1346/13, uchylono postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławcze w Ł. nr [...] z dnia [...]. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kolegium przywróciło termin do wniesienia odwołania i decyzją nr [...] z dnia [...] uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] nr [...] organ I instancji odmówił stronie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego od 01-10-2010r. Pismem z dnia [...] strona złożyła odwołanie od decyzji z dnia [...] nr [...]. Następnie organ odwoławczy decyzją nr [...] z dnia [...] uchylił zaskarżoną decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Biorąc pod uwagę powyższe organ I instancji po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] nr [...] odmówił stronie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego od 1.10.2010 r. Następnie postanowieniem z dnia [...] nr [...] organ I instancji uzupełnił z urzędu decyzję z dnia [...] nr [...] i orzekł o uchyleniu w całości decyzji z dnia [...] nr [...] i odmowie stronie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1.10.2010 r. Pismem z dnia [...] strona złożyła odwołanie od decyzji organu I instancji z dnia [...] nr [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją nr [...] z dnia [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Następnie wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi sygn. akt II SA/Łd 166/16 z dnia 28 czerwca 2016 r. oddalano skargę. Organ odwoławczy podkreślił, iż zgodnie z nowym brzmieniem art. 30 ust. 3 i ust. 5 u.ś.r. nadanym ustawą z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 poz. 1302) zasadnym jest wydanie jednej decyzji orzekającej o uznaniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń. Jednocześnie Kolegium zaznaczyło, iż o przypadkach, w których nie przysługuje prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jak również o obowiązku niezwłocznego poinformowania organu I instancji o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń strona była pouczona we wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz w decyzji przyznającej świadczenia. W świetle powyższych ustaleń strona nienależnie pobrała świadczenie z funduszu alimentacyjnego za okres od 1.10.2010 r. do 30.09.2011 r. w łącznej wysokości 4.480,65 zł i jest zobowiązana do jego zwrotu. Jednocześnie Kolegium zaznaczyło, iż stosownie do przepisu art. 23 ust. 5 w/w ustawy kwoty nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami ustalone ostateczną decyzją podlegają potrąceniu w całości z bieżąco wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Potrącanie z bieżących wypłat kolejnej części świadczeń nienależnie pobranych wraz z odsetkami skutkuje zmniejszeniem kwoty zadłużenia. Od pozostałej do spłacenia kwoty głównej w dalszym ciągu naliczane są odsetki aż do dnia całkowitej spłaty. W przypadku niedokonania wpłaty należności wraz z ustawowymi odsetkami oraz braku możliwości dokonywania potrąceń z bieżąco wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na poczet spłaty zadłużenia, zgodnie z art. 23 ust. 6 ustawy niniejsza sprawa zostanie przekazana na drogę postępowania egzekucyjnego. Ponadto Kolegium wskazało stronie, iż w szczególnie uzasadnionych okolicznościach organ właściwy wierzyciela, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego może - (w świetle art. 23 ust. 8 ustawy) - umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Strona składając podanie w kwestii ulgi w spłacie winna udokumentować swą sytuację materialną rodziny. Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. skargę do sądu administracyjnego złożyła M. M. zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a w szczególności art. 7, 8, 11 oraz 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie wnikliwego i wyczerpującego zebrania oraz rozpatrzenia materiału dowodowego, prowadzące w konsekwencji do ustaleń nie znajdujących oparcia w dowodach zgromadzonych w sprawie, w tym poprzez błędne określenie członków gospodarstwa domowego skarżącej. Na tej podstawie skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej jako - "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w ramach tak zakreślonych granicach, Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna. Sąd kontroluje legalność decyzji a w działaniu organu administracji w niniejszej sprawie nie dopatrzył się ani naruszenia norm prawa materialnego, ani też naruszenia przepisów postępowania. Materialnoprawną podstawę w niniejszej sprawie stanowiły przepisy powołanej wyżej ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Stosownie do treści art. 2 pkt 7 lit. c tej ustawy, za nienależnie pobrane świadczenia uważa się świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenia i odmówiono prawa do świadczenia. Obowiązek zwrotu świadczeń nienależnie pobranych z funduszu alimentacyjnego reguluje natomiast przepis art. 23 ust. 1 ustawy. Według tego przepisu, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. W niniejszej sprawie jest bezsporne, że decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta Ł. uchylił decyzję z dnia [...], przyznającą skarżącej prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r. i odmówił przyznania tego świadczenia w okresie od 1 października 2010 r. Wskazana decyzja pozostaje w obrocie prawnym, poddana była kontroli instancyjnej i tak jak zostało to wskazane powyżej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne, a następnie wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt II SA/Łd 166/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę, a Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, co jest Sądowi znane z urzędu (wyrok z dnia 3 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2430/16). Tak więc nie może budzić żadnych wątpliwości, że zaistniała podstawa do wydania decyzji o jakiej mowa w art. 23 w związku z art. 2 pkt 7 lit. c ustawy. Odnosząc się do zarzutów naruszenia art. 7, 8, 11 i 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie wnikliwego i wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, w tym poprzez błędne określenia członków gospodarstwa domowego skarżącej wymaga podkreślenia, że istota sporu w niniejszej sprawie była przedmiotem wyrokowania Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w wyniku złożonej przez M. M. skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt II SA/Łd 166/16 - wyrokiem z dnia 3 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2430/16 – oddalił skargę kasacyjną. Wskazać należy, a co wynika z wiążącego w sprawie wyżej wymienionego wyroku, przepis art. 2 pkt 12 zawiera definicję legalną. Oznacza to, że ustawodawca ukształtował znaczenie i zakres definiowanego terminu (w tym przypadku rodziny) w oderwaniu od rozumienia języka potocznego lub prawnego. Odpowiednie uwzględnienie wymienionych art. 2 pkt 12 ustawy osób w składzie rodziny skutkuje tym, że podlegają oni zaliczeniu do tego kręgu, o ile w konkretnej sytuacji istnieją. Na mocy tej definicji małżonek rodzica osoby uprawnionej jest zaliczony do rodziny i nie ma na to wpływu ani brak prowadzenia wspólnego gospodarstwa z uprawnionym, ani brak obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego, ani istniejące między nimi relacje osobiste. Skoro matka M. M. nie jest zobowiązana tytułem wykonawczym pochodzącym lub zatwierdzonym przez sąd do jej alimentowania i pozostaje w związku małżeńskim, to zarówno ona, jak i jej małżonek, w rozumieniu art. 2 pkt 12 ustawy wchodzą w skład rodziny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 2228/14, LEX nr 2082528). Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd i argumentację zaprezentowaną w przywołanym wyżej orzeczeniu. Stosownie do treści art. 23 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 7 lit. c ustawy konsekwencją uprawomocnienia się decyzji uchylającej w wyniku wznowienia postępowania decyzji przyznającej świadczenie jest uznanie świadczeń za nienależnie pobrane i ich zwrot. W świetle powyższego, stwierdzić należy, że rozstrzygnięcie podjęte przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. w przedmiocie utrzymania w mocy decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] orzekającej o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1.10.2010 r. do 30.09.2011 r. jest prawidłowe, natomiast zarzuty skargi nie mogły odnieść zamierzonego skutku. W szczególności z uwagi na brzmienie przepisu art. 2 pkt 7 lit.c nie mogą podnieść skutku podnoszone w skardze okoliczności dotyczące finansowania przez T. P. jego syna. Brak było również podstaw do uznania, że organ dopuścił się naruszenia powołanych przepisów k.p.a. Dlatego też skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 151 p.p.s.a. Po myśli art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2016 r., poz. 1714), orzeczono natomiast o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu żądanego wynagrodzenia, powiększonego o należny podatek od towarów i usług. M.K.