II SA/Łd 98/11

Dnia 2 marca 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.) Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Protokolant asystent sędziego Agnieszka Gortych-Ratajczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 marca 2011 roku sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta Ł., na podstawie art. 104 ustawy 7 dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2000r., nr 98 poz. 1071 ze zm., dalej K.p.a.) oraz art. 16 ust. 6, art. 25 ust. 1, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt. 1, ust. 6, ust. 7, ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2006r., Nr 139, poz. 992 ze zm., dalej u.ś.r.), orzekł w stosunku do M. P. o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia w postaci zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 1 marca 2007r. do 31 maja 2010r. wraz z odsetkami w łącznej kwocie w wysokości 7.423,14 zł. Organ I instancji ustalił, iż w dniu 24 listopada 2006r. M. P. złożyła wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Na podstawie zgromadzonych dokumentów decyzją Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] znak: [...] przyznano wnioskodawczyni prawo do ww. świadczenia w wysokości 153,00 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2006r. na czas nieokreślony uznając, iż wypełnione zostały kryteria określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Dalej organ I instancji ustalił, iż w dniu 18 maja 2010r. do tutejszego organu wpłynęło pismo z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Ł. z dnia [...], z którego wynikało, że od 1 marca 2007r. M. P. ma ustalone prawo do dodatku pielęgnacyjnego. Na tej podstawie organ I instancji uznał, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje stronie od dnia 1 marca 2007r., w związku z czym decyzją z dnia [...] znak: [...] Prezydent Miasta Ł. zmienił poprzednie rozstrzygnięcie i orzekł o przyznaniu M. P. prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na okres od 1 listopada 2006r. do 28 lutego 2007r. w wysokości 153,00 zł miesięcznie. Następnie organ I instancji zauważył, iż powyższa decyzja z dnia [...] została utrzymana ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] znak: [...]. Na tej podstawie Prezydent Miasta Ł. uznał za nienależnie pobrany przez stronę zasiłek pielęgnacyjny i zobowiązał stronę do jego zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Od decyzji organu I instancji z dnia [...] odwołanie złożyła M. P. wnosząc o jej uchylenie w całości. W uzasadnieniu odwołania strona oświadczyła, iż w chwili składania wniosku w dniu 24 listopada 2006r. nie pobierała dodatku pielęgnacyjnego. Natomiast zarówno we wniosku, jak i w decyzji przyznającej prawo do zasiłku pielęgnacyjnego nie zostało zawarte pouczenie o konieczności poinformowania organu o nabyciu uprawnień do dodatku pielęgnacyjnego oraz o konsekwencjach jego nabycia, tj. utracie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Ponadto również Zakład Ubezpieczeń Społecznych w decyzji przyznającej skarżącej prawo do dodatku pielęgnacyjnego nie pouczył jej o konieczności poinformowania o tym fakcie organu, który przyznał zasiłek pielęgnacyjny, oraz o konsekwencjach jego przyznania. Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 30 u.ś.r. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy wyjaśnił, iż przyznanie świadczeń w oparciu o normy zawarte w ustawie o świadczeniach rodzinnych nie jest pozostawione uznaniu organów administracji, a wyłącznie uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w tejże ustawie. Następnie organ odwoławczy powołując się na treść art. 30 ust. 1 oraz ust. 6-9 ustawy o świadczeniach rodzinnych stwierdził, iż podstawą do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń była decyzja organu I instancji z dnia [...] Nr [...], którą ten organ dokonał zmiany własnej decyzji ostatecznej z dnia [...] Nr [...] w części dotyczącej okresu przyznania zasiłku pielęgnacyjnego na M. P., w ten sposób, że przyznał stronie zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153,00 zł. miesięcznie na okres od 1 listopada 2006r. do 28 lutego 2007r. Powyższa decyzja z dnia [...] została utrzymana ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] znak: [...]. Zarzuty zawarte w odwołaniu M. P., iż żaden z organów administracyjnych nie poinformował strony o braku możliwości równoczesnego pobierania obydwu świadczeń, co spowodowało nieświadome pobieranie nienależnego świadczenia, nie mogą być zatem brane pod uwagę, gdyż nie odnoszą się do zaskarżonej decyzji, tylko do kwestii rozstrzygniętych w ostatecznej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...]. Organ odwoławczy podkreślił, iż decyzja organu I instancji dotycząca zwrotu należności była obowiązkiem organu I instancji wynikającym z art. 30 ust. 1 u.ś.r. Kwota nienależnie pobranych świadczeń przez M. P. w okresie od 1 marca 2007r. do 31 maja 2010r. ustalona przez organ I instancji w zaskarżonej decyzji nie jest kwestionowana w odwołaniu od zaskarżonej decyzji. Mając powyższe na względzie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. postanowiło utrzymać zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy, bowiem w ocenie organu odwoławczego brak było podstaw do stwierdzenia, iż organ I instancji nieprawidłowo ocenił stan faktyczny i wydał decyzję z naruszeniem powołanych powyżej norm prawnych. Na ostateczną decyzję organu odwoławczego skargę do sądu administracyjnego wniosła M. P., która zaskarżonej decyzji zarzuciła po pierwsze naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.ś.r. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, iż skarżąca nienależnie pobrała świadczenie w sytuacji, gdy nie została w sposób prawidłowy pouczona o okolicznościach wpływających na utratę prawa do pobierania świadczenia. Po drugie skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania - art. 8 i art. 9 K.p.a. poprzez ich niezastosowanie, co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Powołując się na art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. skarżąca oświadczyła, iż organy administracji bezpodstawnie przyjęły, że pobrane przez nią świadczenie jest nienależne skoro jednym z warunków uznania świadczenia za nienależnie pobrane ustawodawca czyni wcześniejsze pouczenie świadczeniobiorcy o braku prawa do pobierania świadczenia. Według niej, zarówno we wniosku, jak i w decyzji przyznającej prawo do zasiłku pielęgnacyjnego nie zostało zawarte pouczenie o konieczności poinformowania organu o nabyciu uprawnień do dodatku pielęgnacyjnego oraz o konsekwencjach jego nabycia, tj. utracie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Ponadto również Zakład Ubezpieczeń Społecznych w decyzji przyznającej skarżącej prawo do dodatku pielęgnacyjnego nie pouczył jej o konieczności poinformowania o tym fakcie organu, który przyznał zasiłek pielęgnacyjny, oraz o konsekwencjach jego przyznania. Wobec powyższego skarżąca stwierdziła, iż istotnym elementem uznania wypłaconego świadczenia za nienależnie pobrane jest istnienie po stronie świadczeniobiorcy świadomości, że uprawnienie do jego otrzymywania ustało. Decydujące znaczenie ma więc ustalenie, kiedy świadczeniobiorca dowiedział się o okoliczności powodującej utratę uprawnienia do świadczenia rodzinnego. Na tej podstawie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji organu II instancji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o oddalenie skargi. Zdaniem organu odwoławczego decyzja ostateczna, jak i decyzja ją poprzedzająca nie narusza prawa, bowiem dokonano prawidłowej oceny stanu faktycznego, w oparciu o stan prawny obowiązujący w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola działalności organów administracyjnych, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 powołanego przepisu). Oznacza to, iż sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi Sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.). Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia decyzji, Sąd nie stwierdził, aby zaskarżone orzeczenie naruszało przepisy prawa w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi. Materialnoprawną podstawę postępowania prowadzonego w przedmiotowej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm., dalej u.ś.r.). Zgodnie z art. 30 ust. 1 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależne świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu, natomiast art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. stanowi, iż za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. W dalszej kolejności należy zauważyć, iż kwoty nienależnie pobranych świadczeń ustalone prawomocną decyzją podlegają potrąceniu z wypłacanych świadczeń rodzinnych (art. 30 ust. 6 u.ś.r.), zaś zgodnie z art. 30 ust. 8 u.ś.r. kwoty świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2 powołanego przepisu, podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami. Jak wynika z akt administracyjnych decyzją z dnia [...] Nr [...] Prezydent Miasta Ł. zmienił poprzednią decyzję własną z dnia [...] Nr [...] i orzekł o przyznaniu M. P. prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na okres od 1 listopada 2006r. do 28 lutego 2007r. w wysokości 153,00 zł miesięcznie. Powyższa decyzja z dnia 30 lipca 2010r. została utrzymana ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...]. Od tej decyzji M. P. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który wyrokiem z dnia 14 stycznia 2011r. w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 1417/10 oddalił skargę. W uzasadnieniu wyżej wymienionego wyroku Sąd stwierdził, skarżąca z chwilą przyznania jej przez organ emerytalny dodatku pielęgnacyjnego na podstawie art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. jedn. Z 2004r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), to jest z dniem 1 marca 2007r., utraciła uprawnienie do zasiłku pielęgnacyjnego, natomiast organ administracji orzekł o zmianie decyzji przyznającej M. P. zasiłek pielęgnacyjny w ramach swojej kompetencji i zgodnie z obowiązującymi przepisami. Ponadto Sąd w uzasadnieniu wyroku z dnia 14 stycznia 2011r. uznał za bezpodstawny zarzut niepoinformowania skarżącej przez organy administracji, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz na podstawie innych ustaw, bowiem świadczenie przyznane zostało skarżącej po rozpoznaniu jej wniosku, złożonego na urzędowym formularzu, integralną część którego stanowi oświadczenie służące ustaleniu uprawnień do zasiłku pielęgnacyjnego. Z treści formularza wynikało wprost, iż skarżąca pouczona została o konieczności powiadomienia podmiotu wypłacającego zasiłek pielęgnacyjny o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Takie samo pouczenie zawierała także decyzja z dnia [...] Nr [...], przyznająca wnioskodawczyni zasiłek pielęgnacyjny od dnia 1 listopada 2006 r. na czas nieokreślony. Z niewadliwie ustalonego przez organy orzekające stanu faktycznego wynika zatem, że skarżąca pobrała świadczenia nienależne. Nie dopełniła ona obowiązku poinformowania właściwego organu o przyznaniu skarżącej uprawnienia do dodatku pielęgnacyjnego. Nie budzi również wątpliwości fakt, że skarżąca została należycie pouczona o braku prawa do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego, co było przedmiotem ustaleń Sądu w wyroku z dnia 14 stycznia 2011r. w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 1417/10. Pamiętać bowiem należy, iż zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem skargi. W związku z tym zarzut naruszenia przez organy administracji art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.ś.r., jak również zarzut naruszenia powołanych w skardze przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego należy uznać za całkowicie bezzasadny. Warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji, na podstawie której to świadczenie zostało przyznane. Decyzja eliminująca z obrotu prawnego lub zmieniająca decyzję, którą przyznano nienależne świadczenie, musi posiadać przymiot ostateczności (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 6 listopada 2008 r., II SA/Ol 518/08, LEX nr 540717). W przedmiotowej sprawie taka ostateczna decyzja została wydana, zatem zostały spełnione przesłanki wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń, W ocenie Sądu należy stwierdzić, że organ administracji orzekł o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia zgodnie z obowiązującymi przepisami, a zatem wydając zakwestionowaną w skardze decyzję, prawa nie naruszył. Warto jednak dodać, że w myśl art. 30 ust. 9 u.ś.r. organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Z wnioskiem takim należy wystąpić do organu, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń. Wobec powyższego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd skargę jako bezzasadną oddalił.