II SA/Łd 985/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Tomasz Zbrojewski po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.J. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.J. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie nakazu wykonania robót budowlanych postanawia odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. AG II SA/Łd 985/14 Uzasadnienie Wyrokiem z dnia 5 grudnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę M.J. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] 2014 r. w przedmiocie nakazu wykonania robót budowlanych. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 17 lutego 2015 r. pełnomocnik skarżącej został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 250 zł. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynikało, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z mężem. Małżonkowie mieszkają w 160-metrowym domu i utrzymują się z działalności gospodarczej, z której łącznie osiągają 10.000 zł dochodu. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała jedynie, ze sytuacja finansowa nie pozwala jej uiścić kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 6 marca 2015 r. Starszy Referendarz sądowy w tut. Sądzie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że zadeklarowany przez skarżącą i jej męża dochód w wysokości 10.000 zł jest w zupełności wystarczający do uiszczenia kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 250 zł. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżąca podała, że główną przyczyną odmowy przyznania prawa pomocy były znaczne dochody, jakie osiąga wraz z mężem. Referendarz sądowy nie zbadał jednak w żadnej mierze, jak kształtują się wydatki i koszty utrzymania rodziny skarżącej. Tymczasem zgodnie z art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm. – dalej p.p.s.a.) w razie wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, wnioskodawca powinien zostać wezwany do udzielenia wyjaśnień. W wykonaniu zarządzenia Sędziego z dnia 15 kwietnia 2015 r. pełnomocnik skarżącej został wezwany do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych, których skarżąca oraz jej mąż są posiadaczami lub współposiadaczami za ostatnie 3 miesiące, informacji o kwotach zaciągniętych przez małżonków zobowiązań (kredyty, pożyczki, wysokości rat), informacji o ponoszonych miesięcznych wydatkach na utrzymanie i do ich udokumentowania oraz odpisów zeznań podatkowych dla podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2014 skarżącej i jej małżonka, w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Przesyłka sądowa zawierająca powyższe wezwanie została doręczona pełnomocnikowi skarżącej w dniu 21 kwietnia 2015 r., jednak do dnia dzisiejszego wymagane informacje i dokumenty nie zostały przedstawione. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Punkt wyjścia do rozważań stanowi fakt, że zgodnie z art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw, postanowienie Starszego Referendarza sądowego z dnia 6 marca 2015 r. utraciło moc prawną, zatem obecnie wniosek skarżącej podlega rozpoznaniu przez sąd na nowo. Zgodnie z treścią art. 243 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy przy tym rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie oraz rodzinie minimum warunków socjalnych, natomiast przez wydatki - koszty zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, takich jak żywność, mieszkanie, odzież i niezbędne opłaty. W rozpoznawanej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, że prowadzi gospodarstwo domowe z mężem, jest właścicielką domu o powierzchni 160 mkw., a rodzina utrzymuje się z działalności gospodarczej, która generuje dochody w łącznej kwocie 10.000 zł. Jako że skarżąca wskazała, że mimo znacznych dochodów na jej ograniczone zdolności płatnicze ma wpływ fakt ponoszenia równie znacznych wydatków na utrzymanie, strona została wezwana do ich udokumentowania, a także do dostarczenia innych dokumentów, które pozwoliłyby na ustalenie jej realnej sytuacji materialnej. Zarządzenie w tym przedmiocie zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącej w dniu 21 kwietnia 2015 r., skarżąca nie złożyła jednak dodatkowych, żądanych dokumentów, w konsekwencji czego Sąd rozpoznał wniosek o przyznanie prawa pomocy w oparciu o dotychczas zgromadzone dowody. W ustalonym stanie faktycznym należy stwierdzić, że wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż dochody rodziny pozwalają na poniesienie ciężaru kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 250 zł. Za taką oceną sytuacji materialnej skarżącej przemawia przede wszystkim dochód rodziny wnioskodawczyni w kwocie ok. 10.000 zł miesięcznie. Skarżąca nie wykazała przy tym żadnych wydatków ani o charakterze niezbędnym dla utrzymania, ani o charakterze nadzwyczajnym, które pozwalałyby na przyjęcie, że iż skarżąca przy takiej wysokości dochodów nie może bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla rodziny ponieść kosztów sądowych. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien wykazać, należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowane tylko w przypadkach osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną np. osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia (bez stałych dochodów), a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Strona domagająca się przyznania prawa pomocy w pierwszej kolejności powinna sama zabezpieczyć na ten cel stosowne środki, czyli właściwie zaplanować swe wydatki oraz poczynić oszczędności do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dopiero, gdy jej majątek i dochody nie pozwalają na poczynienie oszczędności lub gdy pomimo dokonanych oszczędności nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania, można zwrócić się o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli (por. post. NSA z dnia 25 stycznia 2012 r., II FZ 797/11). Reasumując, w ocenie tut. Sądu, skarżąca nie wykazała, że przy deklarowanej wysokości dochodów nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi orzekł jak w postanowieniu na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. AG