II SA/Łd 988/14

Dnia 13 stycznia 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Kośka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 stycznia 2015 roku sprawy ze skargi B. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza K. z dnia [...] nr [...]; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi T. S. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ulicy [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. a.bł. Decyzją z dnia [...], nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2013r., poz. 267 ze zm.) – powoływanej dalej jako k.p.a. oraz art. 9 ust. 1, art. 2 pkt 7 lit. a), art. 23 ust. 1 i ust. 7 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity Dz.U. z 2012r., poz. 1228 ze zm.) – powoływanej także jako "ustawa" – utrzymało w mocy decyzję Burmistrza K. z dnia [...], nr [...], orzekającą o uznaniu za nienależnie pobrane przez B. D. świadczenia z funduszu alimentacyjnego – na rzecz dziecka T. D. – "za okres od dnia 1 marca 2011r. do dnia 31 sierpnia 2011r. w kwocie 400,00 zł miesięcznie, a od 1 kwietnia 2011r. w kwocie 500,00 zł miesięcznie". W uzasadnieniu decyzji Kolegium powołało się na treść art. 9 ust. 1, art. 23 ust. 1 i art. 2 pkt 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i stwierdziło, że w dniu 11 kwietnia 2014r. organ I instancji wystąpił z wnioskiem o udostępnienie danych osobowych ze zbioru danych osobowych do Policealnej Szkoły A w Ł. o wskazanie daty ukończenia edukacji przez T. D. w roku szkolnym 2012/2013. W dniu 23 kwietnia 2014r. do organu I instancji wpłynęła odpowiedź z ww. placówki, że T. D. był słuchaczem Policealnej Szkoły A od dnia 1 września 2010r. do dnia 20 lutego 2011r., kiedy to został niepromowany, a następnie od dnia 1 września 2011r. do dnia 31 sierpnia 2013r. ponownie był słuchaczem ww. szkoły. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia, organ II instancji przytoczył treść art. 63 ustawy z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty (tekst jednolity Dz.U. z 2004r., nr 256, poz. 2572 ze zm.), określający, że rok szkolny we wszystkich szkołach i placówkach rozpoczyna się z dniem 1 września każdego roku, a kończy z dniem 31 sierpnia następnego roku. Wyjaśnił w związku z tym, iż T. D. posiadał status ucznia do dnia 20 lutego 2011r. Natomiast B. D. jako osoba upoważniona przez T. D. do reprezentowania syna oraz załatwiania wszelkich formalności, dotyczących spraw związanych z funduszem alimentacyjnym nie poinformowała organu, iż syn był słuchaczem Policealnej Szkoły A do dnia 20 lutego 2011r., następnie zaś w okresie od 1 września 2011r., do dnia 31 sierpnia 2013r. Kolegium wskazało także, że w dniu 12 maja 2014r. B. D. stawiła się w organie I instancji w celu zapoznania się z aktami sprawy oraz poinformowała organ, iż nie wiedziała o nieuczęszczaniu syna T. D. do szkoły oraz oświadczyła, że z powodu problemów zdrowotnych był to trudny okres w jej życiu. Zdaniem organu II instancji, T. D. od dnia 21 lutego 2011r. nie był uczniem, a zatem świadczenie alimentacyjne za okres od dnia 1 marca 2011r. do dnia 31 sierpnia 2011r. mu nie przysługiwało bowiem nie spełniał przesłanki art. 9 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Kolegium podkreśliło, że strona została prawidłowo pouczona o warunkach koniecznych do korzystania z prawa do świadczeń, jak również o konieczności niezwłocznego informowania organu, wypłacającego świadczenie o wszelkich zmianach, mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wyraźne pouczenie w tej kwestii znajduje się w samej decyzji organu I instancji w sprawie przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W związku z powyższym organ odwoławczy uznał, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego pobrane w okresie od dnia 1 marca 2011r. do 31 sierpnia 2011r. są świadczeniami nienależnie pobranymi, bowiem zostały wypłacone mimo okoliczności, powodujących ustanie prawa do ich pobierania. Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. skargę do sądu administracyjnego złożyła B. D., która podniosła, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji są dla niej bardzo krzywdzące, z uwagi na jej trudną sytuację materialną i w związku z tym wniosła o ich uchylenie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jednocześnie wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, aczkolwiek nie z powodu zarzutów podniesionych dla jej uzasadnienia. Zgodnie bowiem z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25.lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla zaskarżony akt w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art.156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach – stwierdza nieważność orzeczenia w całości lub części. Stwierdzenie wydania rozstrzygnięcia z naruszeniem prawa wchodzi w zaś grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art.145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jednolity Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.) Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w tak zakreślonej kognicji stwierdzić należy, iż organy administracji naruszyły przepisy postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, co w konsekwencji doprowadziło do niewłaściwego zastosowania przepisów prawa materialnego. Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności – bezterminowo. Osobą uprawnioną w rozumieniu ustawy jest zaś osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. (art.2 pkt 11). Natomiast art. 23 ust. 1 ustawy stanowi, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Z kolei w myśl art. 2 pkt 7 ustawy za nienależnie pobrane świadczenia uważa się świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia, wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia, wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. W przedmiotowej sprawie organy obu instancji uznały, że z chwilą skreślenia T. D. z listy słuchaczy Policealnej Szkoły A w Ł., przestał on spełniać przesłankę uprawniającą go do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Konkluzję tą, co do zasady, uznać można za trafną. Jednakże nie sposób podzielić stanowiska organów, odnośnie następstw zeń wynikających. Jak bowiem wynika z akt sprawy, w okresie świadczeniowym 2010/20111 T. D. był osobą pełnoletnią (urodził się 8 lipca 1991r.). Szczątkowo załączony materiał dowodowy, związany z przyznaniem świadczenia alimentacyjnego decyzją z dnia 10 września 2010r. wskazuje, iż adresatem owej decyzji była wszakże B. D., nie zaś jej pełnoletni syn, "na którego" świadczenie to zostało przyznane. W zaskarżonej decyzji organy obu instancji powołują się natomiast na pełnomocnictwo do reprezentowania syna, którym legitymować się miała skarżąca w toku postępowania o przyznanie świadczenia (którego jednak brak w aktach sprawy). Gdyby wszakże założyć, że stroną postępowania o przyznanie świadczenia był T. D., reprezentowany jedynie przez matkę, on też winien być adresatem decyzji, w sprawie ewentualnego pobrania nienależnego świadczenia. Ustalenie natomiast, że decyzja przyznająca świadczenie, wadliwie skierowana została do skarżącej, nie wyklucza postępowania zwrotowego, pod warunkiem wszakże jej uprzedniego wyeliminowania z obrotu prawnego w stosownym trybie. Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 145 § 1 lit a i c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzeczono o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji (której numer jest tożsamy z numerem decyzji, obejmującej inny okres świadczeniowy), uznając to za konieczne dla końcowego załatwienia sprawy. Po myśli art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 18 ust. 1 pkt 2 lit b i § 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. nr 163, poz. 1348 ze zm.), orzeczono o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu żądanego wynagrodzenia, powiększonego o należny podatek od towarów i usług, wobec złożonego przezeń oświadczenia, iż koszty te nie zostały pokryte nawet w części. Ze względu zaś na charakter zaskarżonej decyzji (niepodlegającej wykonaniu i niewymagającej wykonania) za bezprzedmiotowe uznano rozstrzyganie w sprawie jej wykonywania do dnia uprawomocnienia się wyroku. Odnosząc się do argumentacji skargi wskazać należy, iż nie ma ona dla rozpatrywanej sprawy znaczenia. Ani bowiem kwestia braku wiedzy skarżącej o skreśleniu jej syna z listy uczniów ani jej sytuacja majątkowa, nie mają wpływu na ocenę okoliczności obiektywnych, związanych z przesłankami, uprawniającymi do pobierania świadczenia alimentacyjnego. Ponownie rozpatrując sprawę, organ administracji uwzględni wskazania zawarte w uzasadnieniu niniejszego wyroku, a w szczególności w sposób należyty zgromadzi i oceni materiał dowodowy, podejmując następnie oparte na nim rozstrzygnięcie. a.tp.