II SA/Łd 992/15

Dnia 18 marca 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska, Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka (spr.), Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, , Protokolant Pomocnik sekretarza Izabela Bielińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 marca 2016 roku sprawy ze skargi S. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę. LS Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] nr [...] w sprawie odmowy przyznania pomocy w formie zasiłku celowego. Jak wynika z akt sprawy, decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta Ł. odmówił przyznania zasiłku celowego w czerwcu 2015r. na zakup produktów spożywczych. Organ wskazał, że na podstawie rodzinnego wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawca jest osobą samotnie gospodarującą, mieszkającą w dwupokojowym mieszkaniu stanowiącym jego własność. Ponadto uzyskuje dochód w wysokości 216,62 zł z tytułu dodatków do wydatków mieszkaniowych i energii elektrycznej oraz ma przyznany zasiłek okresowy w kwocie 162,69 zł w okresie od 1 czerwca 2015r. do 30 września 2015r. Dodatkowo odrębnymi decyzjami przyznano S.S. pomoc w formie dożywiania w wysokości 100 zł w okresie czerwiec–sierpień 2015r. oraz zasiłki celowe w okresie styczeń–maj 2015r. w łącznej wysokości 719,21 zł. Dalej Prezydent Miasta podkreślił, że rozważając możliwości przyznania określonej formy pomocy oprócz udokumentowanej sytuacji osoby lub rodziny musi brać pod uwagę także możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej. W tym zakresie organ wskazał, iż na rok 2015 został określony plan finansowy dla Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, II Wydziału Pracy Środowiskowej na kwotę 1.157.841,00 zł. Po zabezpieczeniu środków na zadania obligatoryjne kwota na zasiłki celowe wyniosła 549.951,00 zł, co daje kwotę około 45.829,25 zł miesięcznie. Organ wyjaśnił jednocześnie, że do Ośrodka zgłasza się średnio miesięcznie po 400 osób uprawnionych do pomocy celowej i w związku z tym zasiłek celowy może być przyznany w ograniczonym zakresie na zabezpieczenie najpilniejszych potrzeb bytowych osób i rodzin zgłaszających się po tę formę pomocy. Końcowo organ zaznaczył, że wniosek S.S. na zakup produktów spożywczych nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż wnioskodawca ma przyznaną pomoc w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup posiłku lub żywności w wysokości 100,00 zł w okresie czerwiec–wrzesień 2015r. S.S. złożył odwołanie od wyżej wymienionej decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...]. Wspomnianą na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpoznaniu odwołania S.S., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ przedstawiając sytuację dochodową i życiową wnioskodawcy wskazał, że dochód strony jest niższy niż kryterium dochodowe wynikające z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015r. poz. 163 ze zm.), dalej powoływanej jako "ustawa", i wobec tego wnioskodawca kwalifikuje się do otrzymania pomocy społecznej. Jednakże zważywszy na cele i możliwości pomocy społecznej oraz posiadane środki finansowe, z których znaczna część została już wykorzystana, uznał że uzasadniona jest odmowa przyznania pomocy w przedmiotowym przypadku. Kolegium zauważyło, że strona w bieżącym roku otrzymywała już tego samego rodzaju pomoc w okresie styczeń-marzec po 60 zł, a w okresie kwiecień-maj po 100 zł i w okresie czerwiec-sierpień 2015r. ma również przyznaną pomoc na cel żywieniowy. Organ podkreślił, że uwzględniając systematycznie udzielaną stronie pomoc na wszelkie potrzeby tj. żywność, energię elektryczną, opłatę wody i inne, odmowa pomocy jest uzasadniona i zgodna z przepisami ustawy. Zaznaczył, że udzielenie pomocy musi być zgodne z możliwościami finansowymi pomocy społecznej, a ponadto przyznanie świadczenia jest jedynie pomocą gminy a nie przejęciem odpowiedzialności za finansowanie wszystkich potrzeb, w tym żywieniowych rodziny. Z uwagi na fakt, że S.S. od wielu lat korzysta regularnie z wszelakich form pomocy społecznej i jest osobą w wieku produkcyjnym, zdolną do pracy, zarejestrowaną w urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy, w ocenie Kolegium może zaspokajać swe potrzeby życiowe we własnym zakresie bez potrzeby korzystania z pomocy organów państwowych. Brak spełnienia wszystkich oczekiwań w postaci zasiłku na zakup produktów spożywczych nie jest sprzeczny z celami ustawy, biorąc dodatkowo pod uwagę świadczenia otrzymywane przez stronę. Zatem - w ocenie organu odwoławczego - organ I instancji nie naruszył ogólnych zasad postępowania administracyjnego pomimo, iż wydana decyzja ma charakter uznaniowy. S.S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję organu II instancji, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego. Skarżący podkreślił, że w szczególności w sprawie doszło do rażącego przekroczenia granic uznania administracyjnego i naczelnych zasad postępowania administracyjnego, gdyż wydane w sprawie decyzje pogłębiają marginalizację, wykluczenie społeczne i niweczą starania wnioskodawcy oraz pracę socjalną pracownika socjalnego, jak również narażają na szwank zdrowie, życie i godność człowieka przez dowolne decydowanie komu nie zapewnią pomocy w zakresie gwarantującym minimum egzystencji i ochrony zdrowia. Zdaniem skarżącego lakoniczne powoływanie się na brak środków, bez precyzyjnego wskazania zasad redystrybucji środków w zależności od indywidualnej sytuacji wnioskodawcy oraz wskazania, jakie działania podjęto aby do braku środków na zaspokojenie najbardziej elementarnych potrzeb egzystencjonalnych nie dochodziło, nie wypełnia przesłanek prawidłowego uzasadnienia decyzji. Z powyższych względów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji oraz umożliwienie zapoznania się i sporządzenia kopii akt sprawy w celu szczegółowego uzasadnienia i odniesienia się do faktycznych okoliczności i motywów podjętych rozstrzygnięć, o których w trakcie postępowania nie był informowany i nie mógł zająć stanowiska. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ podkreślił, że wniosek strony został rozpatrzony w uwzględnieniem całokształtu jej sytuacji życiowej i dochodowej, w tym również rozmiaru i zakresu udzielanej jej w 2015 roku pomocy z środków pomocy społecznej. Odnosząc się dodatkowo do zarzutów skargi wskazał, iż strona korzysta z pomocy społecznej od wielu lat i zna zasady i procedurę jej przyznawania. W szczególności posiada wiedzę, że na każdym etapie postępowania może zapoznać się z aktami sprawy, jak i sporządzać z nich notatki i odpisy. Obowiązkiem organu nie jest natomiast sporządzanie kopii akt sprawy i przekazywanie ich stronie. Jednocześnie Kolegium zauważyło, iż w niniejszym postępowaniu prawa strony w powyższym zakresie nie zostały naruszone, albowiem organ odwoławczy nie przeprowadzał żadnego rozszerzonego postępowania dowodowego, nie gromadził też dodatkowych dowodów, z którymi strona powinna być zapoznana, lecz oparł się na materiałach zgromadzonych przez organ I instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreśliło ponadto, iż sprawa przyznania zasiłku celowego na zakup żywności nie wymaga obszernego postępowania dowodowego, jak też organ administracji nie jest zobowiązany do przygotowywania projektu decyzji i zapoznawania z nim strony, a w sprawach tego rodzaju istotne jest zachowanie względów ekonomii procesowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2014r. poz. 1647) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. odmawiającą przyznania zasiłku celowego na zakup środków spożywczych w czerwcu 2015r. Na wstępie wyjaśnić trzeba, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy). Instytucja ta wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 ustawy). Zadaniem pomocy społecznej jest podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 ustawy). Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy). Przypomnieć należy, że zasiłek celowy, zgodnie z treścią art. 39 ust. 1 i 2 ustawy, może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przyznanie zasiłku celowego zależy od uznania administracyjnego organu, który analizuje możliwość przyznania świadczenia w kontekście ogólnej hierarchii zgłaszanych potrzeb oraz wysokości dysponowanej kwoty środków publicznych przeznaczonych na realizację zadań z zakresu pomocy społecznej. W ramach uznania administracyjnego organ decyduje nie tylko o wysokości świadczenia, lecz także o tym, czy świadczenie w ogóle powinno zostać przyznane. W konkretnym stanie faktycznym organ jest zatem obowiązany wyważyć interes społeczny i indywidualny interes potencjalnego beneficjenta świadczenia. Poza własnymi możliwościami finansowymi oraz potrzebami zgłaszanymi przez inne osoby czy rodziny organ winien uwzględnić sytuację ubiegającego się o przyznanie świadczenia, jego zaangażowanie w zakresie współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej oraz zakres udzielonej mu ze środków publicznych pomocy. Zgodnie z treścią art. 4 ustawy, osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są bowiem obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. System pomocy społecznej opiera się wszakże na zasadzie pomocniczości odwołującej się do samodzielności obywateli i wspólnot w realizowaniu zadań publicznych. W myśl owej zasady państwo jest obowiązane udzielać pomocy wówczas, gdy zadania przekraczają możliwości jednostki czy małej wspólnoty. Przedmiotowa pomoc winna mieć charakter przejściowy, prowadząc do wykształcenia odpowiednich postaw u osób z niej korzystających. Państwo nie powinno przejmować zadań, które jednostki, rodziny czy grupy są w stanie samodzielnie wykonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Osoby ubiegające się o pomoc społeczną winny więc wykazać, że ze swej strony podjęły starania, które przy uwzględnieniu ich możliwości, zasobów i uprawnień nie pozwoliły na przezwyciężenie trudności życiowych we własnym zakresie (vide: I. Sierpowska, Komentarz do art. 2 ustawy o pomocy społecznej. Lex Omega). Następnie wskazać trzeba, że niezbędnym warunkiem przyznania zasiłku celowego jest spełnienie kryterium dochodowego określonego w art. 8 ustawy, wystąpienie trudnej sytuacji życiowej, w szczególności z powodów wymienionych w art. 7 ustawy oraz niemożność samodzielnego jej przezwyciężenia. Z akt sprawy wynika, że dochód skarżącego nie przekracza kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej wskazanego w art. 8 ustawy w związku z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. poz. 1058). Jednocześnie skarżący jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku i posiadająca lekki stopień niepełnosprawności znajduje się w trudnej sytuacji życiowej. Należy jednak zauważyć, że S.S. jest osobą w wieku produkcyjnym, zdolną do pracy, zarejestrowaną w urzędzie pracy jako osobą poszukująca pracy, co oznacza że ma możliwość zaspokajania potrzeb życiowych we własnym zakresie bez konieczności wsparcia ze strony organów pomocy społecznej. Ponadto nie sposób pominąć faktu, że skarżący jest stałym beneficjentem świadczeń pomocowych, bowiem Sądowi z urzędu wiadomo jest, że od wielu lat korzysta z różnych form pomocy społecznej. W tym zakresie wskazać trzeba, że oprócz zasiłku okresowego, dodatku od czynszu oraz energii elektrycznej skarżący w ostatnim czasie miał przyznaną pomoc w formie zasiłków celowych z przeznaczeniem na dożywianie, na zakup leków w ramach programu "Apteka Komunalna" oraz na pokrycie zaległości za energię elektryczną. Wobec powyższego stwierdzić należy, że organy pomocy społecznej systematycznie wspierają skarżącego w zaspakajaniu podstawowych potrzeb życiowych związanych z zakupem żywności, posiłków, leków czy koniecznością ponoszenia kosztów utrzymania mieszkania. Jednocześnie należy zauważyć, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy skarżący wnioskował o pomoc w formie zasiłku celowego na zakup produktów spożywczych, podczas gdyż w tym samym okresie miał już przyznaną pomoc tego samego rodzaju, a mianowicie zasiłek celowy na zakup posiłku lub żywności przyznany na okres czerwiec –sierpień 2015r. Pamiętać należy również, że organy przyznające świadczenia z zakresu pomocy społecznej realizują zadania w oparciu o środki finansowe, których wielkość jest ściśle określona. Jak podał organ I instancji na rok 2015 plan finansowy dla Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł., II Wydziału Pracy Środowiskowej został określony na kwotę 1.157.841,00 zł. Po zabezpieczeniu środków na zadania obligatoryjne takie jak zakup posiłków dla dzieci, sprawienie pogrzebów, kwota na zasiłki celowe wyniosła 549.951,00 zł, co daje 45.829,25 zł miesięcznie. W tej sytuacji, wobec faktu że do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej zgłasza się miesięcznie średnio 400 osób uprawnionych do pomocy celowej, organ słusznie wskazał, że zasiłek celowy może zostać przyznany tylko na zaspokojenie najpilniejszych potrzeb bytowych osób wnioskujących o tę formę pomocy. Należy bowiem pamiętać, że organ pomocy społecznej kierując się zasadami wyrażonymi w art. 3 ust. 3 i 4 ustawy ma obowiązek dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy oraz uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy wyłącznie jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Jednocześnie należy wyjaśnić, że wbrew zarzutom skarżącego organ nie jest obowiązany do dokonywania w decyzji szczegółowych analiz dystrybucji środków z pomocy społecznej w odniesieniu do sytuacji wnioskodawców. Ilość i różnorodność wniosków o przyznanie środków pomocowych składanych w indywidulanych sytuacjach życiowych i dochodowych sprawia, że bezpodstawnym jest żądanie skarżącego przedstawienia wnikliwych bilansów rozdziału środków na poszczególnych potrzebujących. Zdaniem Sądu w uzasadnieniu decyzji pierwszoinstancyjnej zostały wskazane wystarczające informacje w zakresie rozdziału środków, obejmujące możliwości finansowe Ośrodka w skali roku i miesiąca oraz liczbę wnioskodawców domagających się udzielenia pomocy, a także zasady stosowane przy udzielaniu pomocy. Należy również zaznaczyć, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że pomocy społecznej w formie zasiłku celowego nie można traktować jako stałego źródła dochodów. Zasiłek celowy nie może bowiem stanowić podstawowego źródła utrzymania i służyć zaspokojeniu każdej potrzeby życiowej. Zgodnie z intencją ustawodawcy, celem pomocy społecznej jest jedynie udzielenie wsparcia, a nie zastąpienie indywidualnych wysiłków w dążeniu do poprawy swej sytuacji bytowej. Spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek celowy nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie tego świadczenia w wysokości, którą sama określi. Przeciwnie – zainteresowany musi liczyć się z tym, że organ odmówi przyznania mu tego świadczenia lub jego wysokość będzie inna niż ta, którą określił w złożonym wniosku (vide wyroki WSA: w Olsztynie z dnia 18 lutego 2014r. w sprawie II SA/Ol 999/13, w Warszawie z dnia 6 marca 2014r. w sprawie I SA/Wa 1984/13, w Krakowie z dnia 25 lutego 2014r. w sprawie III SA/Kr 1067/13, https://orzeczenia.nsa.gov.pl ). Uwzględniając powyższe należy wskazać, że organy orzekające nie przekroczyły granic uznania administracyjnego odmawiając S.S. przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na zakup produktów spożywczych w miesiącu czerwcu 2015r. W toku postępowania prawidłowo ustalono sytuację finansową, rodzinną i zdrowotną skarżącego. Organ wydając decyzję odmowną słusznie wziął pod uwagę, że S.S. przyznawane są systematycznie świadczenia z pomocy społecznej na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, jak również fakt, że wnioskodawca otrzymał już pomoc tego samego rodzaju na ten sam okres czasu. Ponadto wskazane w decyzjach własne ograniczone możliwości finansowe i konieczność rozdysponowania środków pomiędzy jak największą ilość osób i rodzin potrzebujących stanowią okoliczności uzasadniające nieuwzględnienie wniosku S.S. o przyznanie zasiłku celowego na zakup środków spożywczych w czerwcu 2015r.. Należy podkreślić, że skarżący nie może traktować pomocy społecznej jako stałego i jedynego źródła dochodów, lecz powinien podejmować działania w celu przezwyciężenia własnej niekorzystnej sytuacji życiowej, w szczególności aktywnie poszukiwać zatrudnienia. Nie może bowiem oczekiwać, że pomoc społeczna będzie finansować wszystkie jego potrzeby, gdyż organ winien świadczyć pomoc na najbardziej niezbędne potrzeby życiowe, jak największej liczbie osób wymagających wsparcia. Skonstatować zatem wypada, że w niniejszej sprawie zgodnie z art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. podjęto wszelkie kroki niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego, w sposób wyczerpujący zebrano i rozpatrzono zgromadzony materiał dowodowy i wydano prawidłowe rozstrzygnięcie zawierające uzasadnienie odpowiadające wymogom art. 107 § 3 K.p.a. Końcowo odnosząc się do zarzutu skargi w przedmiocie braku możliwości wypowiedzenia się w sprawie, wypada zauważyć, że organ odwoławczy nie prowadził jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego, z którego wynikami skarżący winien był się zapoznać. Samorządowe Kolegium Odwoławcze oparło się na materiale zgromadzonym przed organem I instancji, obejmującym w szczególności liczne decyzje wydawane w związku z wnioskami skarżącego oraz wywiad środowiskowy, w którym skarżący uczestniczył. Poza tym, podnosząc przedmiotowy zarzut, skarżący w żaden sposób nie wykazał, że niezawiadomienie o możliwości wypowiedzenia co do zgromadzonego materiału dowodowego przed wydaniem ostatecznego rozstrzygnięcia uniemożliwiło mu dokonanie konkretnych czynności procesowych. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a orzekł jak w sentencji wyroku. IB