II SA/Łd 993/03

Dnia 21 października 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska, Sędziowie Sędzia NSA Janusz Nowacki, Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski /spr./, Protokolant asystent sędziego Adrian Król, po rozpoznaniu w dniu 21 października 2004 roku na rozprawie przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w Łodzi Jerzego Wojciecha Płóciennika sprawy ze skargi R. K. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1/ uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję nr 2 Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w O. z dnia [...]; 2/ nakazuje wypłacić z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi M. K.-M. - Kancelaria Adwokacka, Ł. Al. [...], kwotę 240 /dwieście czterdzieści/ złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w O. decyzją Nr [...] z dnia [...] nie uznał u Pana R. K. choroby zawodowej uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu. R. K. odwołał się od decyzji do Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Ł. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł. decyzją Nr [...]z dnia [...] wydaną na podstawie art.12 ust.2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej /Dz.U z 1998 r. nr 90 poz.575 ze zm./ oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1993 r. w sprawie chorób zawodowych /Dz.U Nr 65, poz.294 ze zm./ w zw. z § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłoszenia podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów w tych sprawach /Dz.U Nr 132, poz.1115/ utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Decyzja organu odwoławczego uzasadniona została następująco: W myśl § 1 ust.1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983 w sprawie chorób zawodowych za chorobę zawodową uważa się chorobę określoną w załączniku do tego rozporządzenia, jeżeli była spowodowana wykonywaniem zatrudnienia w warunkach narażających na jej powstanie. Do uznania choroby zawodowej niezbędne jest wymienienie choroby zawodowej w wykazie chorób zawodowych i istnienie związku przyczynowego pomiędzy powstałym schorzeniem, a warunkami pracy osoby ubiegającej się o stwierdzenie u niej choroby zawodowej. R. K. w okresie od 1 września 1962 r. do 30 czerwca 1965 r. pobierał naukę w Zakładach Przemysłu Wełnianego im. Andrzeja Struga jako uczeń ZSZ dla pracujących, a następnie pracował na stanowisku starszego referenta od 1 lipca 1965 r. do 14 września 1967 r., a od 15 września 1967 r. do 8 października 1973 r. jako nastawiacz maszyn i urządzeń przy produkcji i wykańczaniu wyrobów. Podczas zatrudnienia w A.S.A. w O. pracował na stanowiskach: mistrza oddziału przygotowawczego od 3 października 1973 r. do 30 listopada 1987 r., st. sprzedawcy w sklepie B. od 1 grudnia 1987 r. do 24 kwietnia 1988 r. , mistrza oddziału pracy chronionej od 25 kwietnia 1988 r. do 31 października 19991 r. i od dnia 1 listopada 1991 r. jest mistrzem działu konfekcji. Jak wynika z przebiegu pracy zawodowej i oceny narażenia zawodowego z posiadanej dokumentacji w sprawie, Pan K. był narażony na hałas mieszczący się w granicach obowiązującej normy, a jedynie okresowo w 1980 roku, 1986 r. i 1987 r. występowały przekroczenia normatywów higienicznych dotyczących hałasu. Aby stwierdzić chorobę zawodową przez właściwego inspektora sanitarnego konieczne jest orzeczenie o chorobie zawodowej wydane przez uprawnioną zgodnie z § 7 w/w rozporządzenia jednostkę organizacyjną służby zdrowia. R. K. był poddany dwukrotnie badaniom specjalistycznym w uprawnionych do orzekania o chorobach zawodowych jednostkach organizacyjnych służby zdrowia, tj. Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy Poradni Chorób Zawodowych w Ł. oraz w trybie odwoławczym w Instytucie Medycyny Pracy Samodzielnej Pracowni Otolaryngologii i Audiologii Zawodowej w Ł.. Orzeczenia tych jednostek zawierają stwierdzenie, że charakter zmian w narządzie słuchu nie daje podstaw do rozpoznania zawodowego uszkodzenia słuchu, a przeprowadzone badanie specjalistyczne / audiometria tonalna, audiometria impedancyjna, oto emisje akustyczne/ nie potwierdziły obecności ubytku słuchu typowego dla następstw oddziaływania hałasu oraz brak jest klinicznych cech przewlekłego urazu akustycznego. Tak więc w obu przypadkach są to orzeczenia stwierdzające obustronny, mieszany ubytek słuchu nie wykazujący cech choroby zawodowej. Zawodowe uszkodzenie słuchu rozpoznaje się w przypadku stwierdzenia ubytku słuchu typowego obustronnego, ślimakowego u pracowników przewlekle narażonych na poziomy hałasu uznane w świetle współczesnego stanu wiedzy medycznej za stwarzające ryzyko utraty słuchu. Samo narażenie na czynnik mogący spowodować chorobę zawodową nie jest jednoznaczne z powstaniem choroby zawodowej, a jest tylko jednym z elementów mogących wpłynąć na zaistnienie zawodowego schorzenia i potwierdziły to specjalistyczne badania lekarskie przeprowadzone w wymienionych wyżej jednostkach służby zdrowia. Pan R. K. w dniu [...] wniósł skargę na decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Podniósł, iż organ odwoławczy całkowicie pominął początkowy okres zatrudnienia, to jest lata 1962-1973, kiedy jako 14-letni uczeń zaczął pracę i naukę w ZPW im. A. Struga w Ł.. Zdobywając zawód tkacza pracował w olbrzymim hałasie. W 1974 r. został przeniesiony do rezerwy ze względu na upośledzenie słuchu. Od 1973 r. pracował jako mistrz w oddziale przygotowawczym tkalni. Była to praca w szczególnych warunkach. Skarżący oświadczył, że przez cały okres pracy zawodowej od 1962 r. do 2003 roku pracował w hałasie przekraczającym PN. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu pisma, odnosząc się do zarzutów skargi stwierdził m.in., że R. K. będąc uczniem nie mógł być dłużej na hali produkcyjnej niż przewidywały to obowiązujące uczniów przepisy. Większość czasu nauki spędzał w salach lekcyjnych i warsztatach szkolnych. Pracując w ZPW im. A. Struga w Ł. od 1967 r. do 1973 r. jako podmistrz tkalni i oddziału przygotowawczego oraz nastawiacz maszyn i urządzeń, nie miał obowiązku przebywania 8 godzin w hali produkcyjnej, gdzie czynnikiem szkodliwym był hałas i którego natężenie jako stwarzające zagrożenie zawodowe jest odniesieniem do pełnego 8 godzinnego wymiaru czasu dnia pracy. Krótsze przebywanie w hałasie zmniejszało w dużym stopniu to zagrożenie. Podnoszony przez skarżącego fakt nie odbywania służby wojskowej ze względu na upośledzenie słuchu nie ma odniesienia do schorzenia, jakim byłoby zawodowe uszkodzenie słuchu. Pełnomocnik skarżącego podczas rozprawy sądowej w dniu 21 października 2004 r., podniósł niezasadność twierdzeń organu o optymalnych warunkach higienicznych stworzonych przez szkołę. W rzeczywistości uczniowie nie byli w żaden sposób zabezpieczani przed oddziaływaniem hałasu w hali produkcyjnej, w której pobierali naukę i pracowali. Utrata słuchu nastąpiła w okresie uczęszczania do szkoły przyzakładowej. Okoliczność tę potwierdza fakt, iż koledzy z klasy skarżącego także mają problemy ze słuchem. Skarżący badany był przed przystąpieniem do nauki i wówczas nie stwierdzono u niego ubytku słuchu. Natomiast badania przeprowadzone przez organy wojskowe wykazały ubytek słuchu skarżącego. W związku z tym był on zwolniony z odbywania służby wojskowej. Nieuzasadnione są twierdzenia organu o braku związku przyczynowego między warunkami pracy, a ubytkiem słuchu. Jednocześnie zakładają brak związku przyczynowego między ubytkiem a warunkami pracy. Jednak nie wskazują, jakie mogły być przyczyny ubytku słuchu. Nie wskazują, by do ubytku przyczyniła się wada wrodzona słuchu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim wyjaśnić należy, iż zgodnie z art.97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U Nr 153 poz.1271/ - sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 roku i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W myśl art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U Nr 153, poz.1259/ sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art.145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U nr 153, poz.1270/ sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, 2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 kpa lub w innych przepisach, 3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kpa lub w innych przepisach. W rozpatrywanej sprawie doszło do naruszenia przez organy administracyjne przepisów postępowania - art.7 i 77 § 1 kpa. Naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy. Pojęcie choroby zawodowej określa § 1 ust.1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych /Dz.U nr 65, poz.294 ze zm./ Stosownie do tego przepisu chorobą zawodową jest choroba wymieniona w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. W punkcie 15 załącznika do w/w rozporządzenia, zawierającego wykaz chorób zawodowych, jako chorobę zawodową wymieniono uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu. Organy administracyjne obu instancji, nie uznając choroby zawodowej R. K., powołały się na orzeczenia lekarskie. W pierwszym z orzeczeń z dnia [...] Nr [...] Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w Ł. stwierdził u skarżącego obustronny ubytek słuchu typu mieszanego znacznego stopnia większy w uchu prawym. Uznał jednak, iż stopień i charakter zmian w narządzie słuchu nie daje podstaw do rozpoznania zawodowego uszkodzenia słuchu. W ocenie Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy z przebiegu pracy zawodowej i oceny narażenia zawodowego R. K. wynika, iż był on od 1973 r. narażony na hałas mieszczący się w granicach NDN /jedynie w 1980, 86, 87 i 90 roku występowały przekroczenia normatywów higienicznych/. Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera w orzeczeniu z dnia [...] nr [...] rozpoznał obustronny mieszany ubytek słuchu z przewagą komponentu przewodzeniowego. Według Instytutu zmiany w narządzie słuchu nie wykazują związku przyczynowego z narażeniem na hałas w okresie zatrudnienia w zakładach A.S.A. /1962 - nadal/, ani klinicznych cech przewlekłego urazu akustycznego. Przeprowadzone badania audiologiczne nie potwierdziły obecności ubytku typu odbiorczego, który jest charakterystyczny dla następstw oddziaływania hałasu. Jak wynika z dokumentacji lekarskiej, badany z powodu uszkodzenia słuchu został zwolniony z odbywania służby wojskowej. Zaskarżona decyzja Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Ł. wydana została bez dokładnego zbadania warunków, w jakich uczył się R. K. w szkole przyzakładowej dla pracujących i pracował w ZPW im. A. Struga w Ł.. W aktach sprawy brak dokumentacji pochodzącej z tego okresu. Załączone do akt administracyjnych wyniki pomiarów poziomu hałasu, wykonanych w ZPW im. A. Struga, dotyczą okresu gdy skarżący nie był w tych zakładach już zatrudniony. Organ odwoławczy zobowiązany był zgromadzić materiał dowodowy, określający warunki panujące w w/w zakładach. Było to konieczne m. in. z tego powodu, że R. K. w odwołaniu od decyzji organu I instancji wskazał na trudne warunki pracy uczniów szkoły przyzakładowej, w szczególności wielokrotne przekroczenie dopuszczalnych norm hałasu. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy wydał orzeczenie w oparciu o ustalenia, dotyczące pracy zawodowej po roku 1973, choć skarżący naukę zawodu i pracę rozpoczął w roku 1962. Orzeczeniu temu organ nie powinien przyznać mocy dowodowej, gdyż wydana została z uwzględnieniem tylko części okresu zatrudnienia R. K.. Organ nie dostrzegł w orzeczeniu wydanym przez Instytut Medycyny Pracy (nr [...]) błędnego wskazania, iż R.K. pracował w zakładach A. od 1962 r. Tymczasem, jak wynika z dokumentów dołączonych do akt administracyjnych, skarżący do dnia 8 października 1973 r. zatrudniony był w ZPW im. A. Struga w Ł.. Ponadto stwierdzić należy, że organ wydający decyzję oparł się na lakonicznych orzeczeniach lekarskich, które wyłączając związek przyczynowy między ubytkiem słuchu a narażeniem na hałas, nie ustalały przyczyny stwierdzonego ubytku. Przed wydaniem decyzji należało wyjaśnić przyczynę zwolnienia R.K. z odbywania służby wojskowej. W orzeczeniu Instytutu Medycyny Pracy została zawarta adnotacja, cyt. "Jak wynika z dokumentacji lekarskiej, badany z powodu uszkodzenia słuchu zwolniony został z odbywania służy wojskowej". Instytut w swym orzeczeniu wydanym w grudniu 2002 r. nie był w stanie odnieść się do informacji zamieszczonej w zaświadczeniu Wojskowej Komendy Uzupełnień w T. z dnia [...], iż przyczyną przyznania skarżącemu kat. "C" było stwierdzone, cyt. "Jednostronne upośledzenie słuchu wyłącznie w tonach wysokich, pochodzące z ucha wewnętrznego, nerwu słuchowego lub ośrodków centralnych. Organ administracyjny II instancji po dołączeniu do akt sprawy zaświadczenia WKU powinien dokument ten udostępnić Instytutowi Medycyny Pracy, celem uzupełnienia wcześniej wydanego orzeczenia. Inspektora sanitarnego, prowadzącego postępowanie w sprawie choroby zawodowej, obowiązują wszystkie reguły dotyczące przebiegu postępowania administracyjnego. W szczególności dotyczą go artykuły 7 i 77 kpa. Orzeczenie lekarskie mające być podstawą rozstrzygnięcia musi nosić cechy opinii biegłego w rozumieniu art. 84 § 1 kpa. Nie może zatem ograniczać się do lakonicznego stwierdzenia, ale powinno być wszechstronnie uzasadnione i wyjaśniać wątpliwości w sposób przekonujący i dostępny dla stron, organu prowadzącego postępowanie oraz sądu administracyjnego (v. wyrok NSA z 15.03.1994 r. SA/Wr 147/94). Zgodnie z orzecznictwem NSA każde uszkodzenie słuchu przekraczające fizjologiczne uszkodzenie słuchu związane ze starzeniem się organu słuchu jest chorobą zawodową, jeżeli wywołane jest hałasem występującym w środowisku pracy (v. wyrok NSA z dnia 5.11.1998 r. I SA 1200/98, publ. LEX nr 45833). Z dokumentacji zgromadzonej w sprawie, a także z decyzji organów obu instancji wynika, iż skarżący przynajmniej w pewnych okresach pracy narażony był na działanie hałasu przekraczające normatywy higieniczne. Dlatego też organ przed wydaniem decyzji o odmowie uznania choroby zawodowej powinien obalić domniemanie istnienia związku przyczynowego między chorobą zawodową, a pracą w warunkach narażających na powstanie choroby. Postępowania dowodowego nie można zastąpić zawartymi w odpowiedzi na skargę przypuszczeniami organu, iż w okresie nauki w szkole przyzakładowej zapewniono skarżącemu prawidłowe warunki higieniczne, czy też że pracując w ZPW im. A. Struga przebywał w hałasie mniej niż 8 godzin dziennie. Również za dowolne należy uznać twierdzenie organu, iż zaświadczenie WKU w T. z dnia [...]. określa jako przyczynę zwolnienia ze służby wojskowej chorobę narządu słuchu o etiologii pozazawodowej. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 pkt 1c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w O.. Organ administracyjny ponownie rozpatrując sprawę przeprowadzi postępowanie dowodowe, którego celem będzie ustalenie warunków pracy skarżącego w szkole przyzakładowej i w Zakładach im. A. Struga w Ł.. Organ zgromadzi dokumentację dotyczącą okresu nauki w szkole przyzakładowej i pracy w w/w zakładzie. Jeżeli okaże się to niemożliwe, z powodu likwidacji dokumentów, przeprowadzi dowody z przesłuchania strony skarżącej i zeznań byłych uczniów szkoły i pracowników ZPW im. A. Struga na okoliczność warunków, w jakich R. K. pracował i uczył się. Dopiero po zgromadzeniu tych dowodów organ wystąpi do odpowiedniej jednostki organizacyjnej służby zdrowia o wydanie orzeczenia lekarskiego w sprawie choroby zawodowej. Ponadto jednostce tej zostanie udostępnione zaświadczenie WKU w T. z dnia [...]. W przypadku ustalenia, iż skarżący w okresie nauki bądź pracy w ZPW im. A. Struga narażony był na hałas przekraczający normatywy higieniczne, konieczne będzie zamieszczenie w orzeczeniu lekarskim dokładnej oceny wpływu hałasu na istniejący obecnie obustronny ubytek słuchu. Jeżeli ubytek ten nie pozostaje w związku z pracą zawodową niezbędne okaże się wskazanie najbardziej prawdopodobnych przyczyn jego powstania. Mając na uwadze treść art.152 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd stwierdził, iż wobec braku przymiotu wykonalności, orzeczenie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji jest bezprzedmiotowe. Orzekając o wysokości wynagrodzenia pełnomocnika działającego z urzędu sąd oparł się na przepisie § 18 ust.1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu /Dz.U nr 163, poz.1348/.