II SAB/Łd 162/24

[pic] WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 lutego 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Sobieszek – Krzywicka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Michał Zbrojewski, Asesor WSA Tomasz Porczyński, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 lutego 2025 roku sprawy ze skargi R. B. na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie w sprawie świadczenia wychowawczego 1. stwierdza, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 2. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie do rozpatrzenia odwołania R. B. z dnia 7 maja 2024 r. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 kwietnia 2024 r., znak sprawy: 010070/680/9813153/2023, postępowanie: [...]. dc Pismem z dnia 28 października 2024 roku R.B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie w przedmiocie świadczenia wychowawczego na małoletnie dzieci: D. i M. B. na okres świadczeniowy 2023-2024 r. oraz za czerwiec 2024 r. Analiza akt administracyjnych wskazuje, że wnioskiem z dnia 21 grudnia 2023 roku R.B. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie świadczenia wychowawczego na córki D. i M. na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. W piśmie ogólnym z tego samego dnia wnioskodawca oświadczył, że obecnie świadczenie pobierane jest przez jego byłą żonę, jednakże od 1 czerwca 2023 r. dzieci przebywają pod opieką wnioskodawcy i są na jego wyłącznym utrzymaniu. Ponadto w Sądzie Rejonowym w O. toczy się postępowanie z wniosku skarżącego o zmianę miejsca zamieszkania małoletnich dzieci, gdyż w wyroku rozwodowym sąd określił miejsce zamieszkania dzieci przy matce. Jednakże, w ocenie R.B., skoro córki faktycznie przebywają z nim od 1 czerwca 2023 r., należy uznać, że matka dzieci pobiera świadczenie wychowawcze nienależnie. Pismami z dnia 14 lutego 2024 r. (oddzielne pisma odnośnie wniosków o przyznanie świadczenia na każdą z córek) organ wezwał R.B. do uzupełnienia wniosku poprzez dostarczenie dokumentów z sądu, potwierdzających sprawowanie wyłącznej lub naprzemiennej opieki nad dziećmi, bądź oświadczenia odnośnie tego, jak sprawowana jest opieka. W piśmie ogólnym z tego samego dnia wnioskodawca powtórzył argumenty wskazane w piśmie z 21 grudnia 2023 r., nie załączając przy tym żadnych dokumentów, więc w dniu 16 lutego 2024 r. organ ponownie wezwał R.B. do uzupełnienia wniosków. Jednocześnie w dniu 1 lutego 2024 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na D. i M. B. na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. W dniu 19 lutego 2024 r. skarżący nadesłał organowi kopię wyroku Sądu Okręgowego w P. z [...] maja 2023 r., sygn. [...] oraz kopię własnego wniosku z [...] listopada 2023 r. o zmianę wyroku rozwodowego poprzez zmianę miejsca zamieszkania małoletnich dzieci. Sąd w wyroku orzekającym rozwód powierzył bowiem wykonywanie władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom, przy czym miejsce zamieszkania małoletnich dzieci ustalił przy matce. Decyzjami z dnia 24 kwietnia 2024 r. organ odmówił przyznania wnioskodawcy świadczenia wychowawczego na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. (decyzja znak: 010070/680/9813153/2023, postępowanie: [...] odnośnie wniosku o przyznanie świadczenia na M.B. i decyzja znak: 010070/680/9813153/2023, postępowanie: [...] odnośnie wniosku o przyznanie świadczenia na D.B.). Pismami z tego samego dnia organ wezwał R.B. do ustosunkowania się do treści wyroku w sprawie o sygn. [...] odnośnie miejsca zamieszkania córek, w szczególności poprzez przedłożenie wydanego z datą późniejszą orzeczenia sądu, a także złożenie wyjaśnień poprzez formularz POG ze wskazaniem, kto sprawuje opiekę faktyczną nad dziećmi oraz kto ponosi koszty ich utrzymania, a także gdzie dzieci zamieszkują. W dniu 7 maja 2024 r. skarżący wniósł odwołania od decyzji odmownych z dnia 24 kwietnia 2024 r. Przy piśmie z dnia 24 maja 2024 r. wnioskodawca przesłał organowi kopię postanowienia Sądu Rejonowego w O. z dnia [...] maja 2024 r., sygn. akt [...], którym Sąd, w trybie zabezpieczenia, ustalił miejsce pobytu małoletnich córek skarżącego przy ojcu, w każdorazowym miejscu jego zamieszkania. W dniu 27 maja 2024 r. organ wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku o świadczenie wychowawcze na okres świadczeniowy 1 czerwca 2024 r. – 31 maja 2025 r. poprzez przedłożenie postanowienia w sprawie o sygn. [...] z klauzulą prawomocności. W piśmie ogólnym z dnia 10 czerwca 2024 r. R.B. zwrócił się o przedłużenie terminu do uzupełnienia wniosku, wskazując, iż wystąpił do Sądu o nadesłanie odpisu postanowienia ze stwierdzeniem prawomocności, lecz dotychczas nie uzyskał odpowiedzi. Wnioskodawca przedłożył odpis postanowienia ze stwierdzeniem, iż jest ono prawomocne od 1 czerwca 2024 r., przy piśmie z dnia 12 czerwca 2024 r. Informacjami z dnia 13 czerwca 2024 r. organ przyznał wnioskodawcy świadczenie wychowawcze na obie córki na okres świadczeniowy od 1 lipca 2024 r. do 31 maja 2025 r. (informacja znak sprawy: 010070/680/427811/2024, postępowanie: [...], dotycząca D.B. oraz informacja znak sprawy: 010070/680/427811/2024, postępowanie: [...], dotycząca M. B.). W piśmie ogólnym z dnia 21 lipca 2024 r. R.B. zwrócił się do organu o przyznanie mu świadczenia również za czerwiec 2024 r., bowiem córki wówczas już zamieszkiwały z nim. Do swojego pisma skarżący załączył postanowienie w sprawie o sygn. [...] wraz z uzasadnieniem. Postanowieniem tym Sąd zmienił punkt drugi wyroku Sądu Okręgowego w P. z dnia [...] maja 2023 roku w sprawie [...] w ten sposób, że ustalił miejsce pobytu małoletnich dzieci przy ojcu, w każdorazowym miejscu jego zamieszkania. W dniu 5 września 2024 r. wnioskodawca ponaglił organ do rozstrzygnięcia jego wniosku, a także rozpatrzenia odwołań z 7 maja 2024 r., zaś w dniach 24 i 27 września 2024 r. skontaktował się z organem telefonicznie, a 26 listopada 2024 r. wysłał do organu kolejne pismo ogólne. Decyzją z dnia 27 listopada 2024 r., znak sprawy: 010070/680/9813153/2023, postępowanie: [...] Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 24 kwietnia 2024 r., odmawiającą przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego na dziecko D.B. na okres świadczeniowy 2023/2024. Natomiast decyzją z dnia 27 listopada 2024 r., znak sprawy: 010070/680/9813153/2023, postępowanie: [...] Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 24 kwietnia 2024 r., odmawiającą przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego na dziecko M. B. na okres świadczeniowy 2023/2024. Opisanym na wstępie pismem z 28 października 2024 r. R.B. wniósł skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie przyznania świadczenia wychowawczego na małoletnie dzieci: D. i M. B. na okres świadczeniowy 2023-2024 oraz za czerwiec 2024 r. Skarżący wniósł o stwierdzenie bezczynności organu, o zobowiązanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do niezwłocznego, nie później niż w terminie 30 dni, rozpoznania sprawy i wydania decyzji w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia 800 plus na małoletnie dzieci: D. i M. B. na okres świadczeniowy 2023-2024 oraz za czerwiec 2024 r., a także o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi R.B. podkreślił, iż 21 grudnia 2023 r. złożył wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na małoletnie córki na okres świadczeniowy 2023-2024. Decyzją z dnia 24 kwietnia 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił mu prawa do ww. świadczenia. Od niniejszej decyzji skarżący wniósł odwołanie do Prezesa ZUS, wobec czego sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania. Niestety, od momentu przekazania sprawy do ponownego rozpoznania aż do dnia wniesienia skargi nie zapadła żadna merytoryczna decyzja, a na platformie usług elektronicznych ZUS od dnia 24 kwietnia 2024 r. widnieje informacja "w trakcie obsługi – wznowione postępowanie". Skarżący złożył również wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na małoletnie córki na okres świadczeniowy 2024-2025. W dniu 13 czerwca 2024 r. otrzymał informację o przyznaniu świadczenia na okres od dnia 1 lipca 2024 r. do 31 czerwca 2025 r. Jednocześnie nie dostał żadnej decyzji odmownej na okres obejmujący czerwiec 2024 r. Wobec powyższego skarżący wniósł o uzupełnienie decyzji w zakresie świadczenia za czerwiec 2024 r. z uwagi na fakt, że okres świadczeniowy rozpoczyna się od dnia 1 czerwca 2024 r. i przez cały ten czas dzieci pozostawały pod jego opieką i na jego utrzymaniu, a więc świadczenie powinno zostać przekazane na rzecz skarżącego. Do chwili wniesienia skargi nie dostał jednak żadnej odpowiedzi. Skarżący podkreślił, że złożył do ZUS wszelkie wymagane dokumenty, w tym postanowienie o zabezpieczeniu z dnia 23 maja 2024 r., z którego wynika, że na czas trwania postępowania sądowego w przedmiocie zmiany miejsca pobytu małoletnich córek mają one miejsce zamieszkania w każdorazowym miejscu zamieszkania ich ojca. Następnie złożył również postanowienie z dnia 24 czerwca 2024 r., z którego wynika, że miejsce pobytu dzieci zostało ustalone w każdorazowym miejscu zamieszkania ich ojca. Nadto, w uzasadnieniu postanowienia sąd wskazał, że od dnia 1 czerwca 2023 r. dzieci zamieszkują z ojcem. Zakład Ubezpieczeń Społecznych dysponował więc wszelkimi informacjami niezbędnymi do wydania decyzji, a mimo tego nie podjął żadnych czynności, naruszając tym samym obowiązujące przepisy. Organ nie zareagował także w żaden sposób na wniesione ponaglenie. W oparciu o opisane okoliczności skarżący wniósł jak w petitum skargi. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wniósł o jej oddalenie. Organ podkreślił m.in., iż w aktach sprawy brak jest prawomocnego postanowienia w przedmiocie zmiany miejsca zamieszkania dzieci (w aktach sprawy znajduje się skan apelacji z dnia 31 lipca 2024 r. matki dzieci, wniesionej od nieprawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w O. z dnia 24 czerwca 2024 r. Oznacza to, że ww. zaskarżone postanowienie Sądu do dnia wydania rozstrzygnięcia przez Sąd Odwoławczy nie wywołuje skutków prawnych i nie podlega wykonaniu). Dnia 27 listopada 2024 r. Prezes ZUS w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy utrzymał w mocy decyzje ZUS z 24 kwietnia 2024 r., ponieważ z uwagi na wniesioną apelację od postanowienia z 24 czerwca 2024 r. zapisy wyroku rozwodowego z [...] maja 2023 r. są nadal obowiązujące. Przedłożone przez wnioskodawcę prawomocne postanowienie Sądu z dnia 23 maja 2024 r., w którym Sąd w trybie zabezpieczenia na nowo orzekł co do opieki nad dziećmi, obowiązuje od 1 czerwca 2024 r., tj. po zakończonym okresie świadczeniowym 2023/2024, na który wystąpił z wnioskiem R.B.. Ponadto z dokumentacji wynika, że wniosek o świadczenie wychowawcze na okres 2024/2025 zgłosili oboje rodzice. Jako pierwsza wniosek złożyła matka dziecka P. T. w dniu 1 lutego 2024 r. o godz. [...]. Natomiast R.B. swój wniosek o świadczenie wychowawcze złożył 1 lutego 2024 r. o godz. [...]. Matka dziecka kilkukrotnie dołączała do sprawy za pośrednictwem POG postanowienia sądowe, będące już w posiadaniu ZUS, a także oświadczenia, które według jej relacji opisują rzeczywisty stan, że to ona sprawuję opiekę faktyczną nad dziećmi. Dopiero dnia 12 czerwca 2024 r. za pośrednictwem POG klient dołączył postanowienie, które nie zawierało braków formalnych. Na podstawie dokumentacji zgromadzonej w sprawie ZUS w dniu 13 czerwca 2024 r. wydał R.B. informację o przyznaniu świadczenia wychowawczego od 1 lipca 2024r. do 31 maja 2025 r. dla dwójki dzieci. ZUS nie wskazał klientowi powodu, dlaczego świadczenie zostało przyznane od lipca, a R.B. nie złożył odwołania od powyższej informacji. Natomiast matka dzieci P. T. informacją z dnia 13 czerwca 2024 r. została powiadomiona o przyznaniu świadczenia od 1 czerwca 2024 r. do 30 czerwca 2024 r. W okolicznościach przedmiotowej sprawy, wobec szeregu czynności podejmowanych przez organy, zdaniem Prezesa ZUS, brak jest podstaw do twierdzenia o naruszeniu prawa oraz bezczynności organów. Zgodnie z zarządzeniem Zastępcy Przewodniczącego Wydziału II z 13 grudnia 2024 r. skarga R.B. na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie została rozdzielona, bowiem organ prowadził dwa odrębne postępowania administracyjne dotyczące wniosków o świadczenie wychowawcze na dzieci: D.B. i M.B.. Sprawa o sygn. II SAB/Łd 161/24 dotyczy D. B., zaś sprawa o sygn. II SAB/Łd 162/24 M.B. Zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z 5 lutego 2025 r. wyłączono z akt niniejszej sprawy skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie świadczenia wychowawczego, dotyczącego córki skarżącego M.B. na okres świadczeniowy 2024/2025. Przyjąć zatem należy, że niniejsza sprawa dotyczy bezczynności Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie w sprawie świadczenia wychowawczego, dotyczącego M.B. na okres świadczeniowy 2023/2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Na wstępie należy wskazać, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej również jako: "p.p.s.a."), zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. W myśl zaś art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. W niniejszej sprawie skarżący zarzucił Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie bezczynność w sprawie świadczenia wychowawczego, zatem sprawa mogła zostać rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz.U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jak stanowi art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 p.p.s.a. lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w art. 3 § 2 pkt 4a p.p.s.a. Na podstawie art. 149 § 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 p.p.s.a. albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a p.p.s.a.: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Zgodnie z art. 149 § 1a p.p.s.a. jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Sąd, w przypadku, o którym mowa w art. 149 § 1 p.p.s.a., może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. (art. 149 § 2 p.p.s.a.). W razie natomiast nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę - zgodnie z art. 151 p.p.s.a. Warunkiem formalnym skutecznego wniesienia skargi do sądu administracyjnego jest wcześniejsze wyczerpanie środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka, o czym stanowi art. 52 § 1 p.p.s.a. Zgodnie zaś z art. 52 § 2 p.p.s.a. przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie. Jak stanowi art. 53 § 2b p.p.s.a., skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. W niniejszej sprawie R.B. dopełnił obowiązku wyczerpania środków zaskarżenia, o którym mowa w art. 52 § 1 p.p.s.a., bowiem w piśmie ogólnym z dnia 5 września 2024 r. wniósł o rozpoznanie jego odwołań od decyzji odmawiających przyznania świadczeń wychowawczych na obie córki. Jednocześnie wskazał, że brak reakcji na ponaglenie skutkować będzie wniesieniem skargi na bezczynność organu. Ponaglenie zawiera również uzasadnienie, czego wymaga art. 37 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572, dalej również jako: "k.p.a."). Skarga podlega zatem merytorycznemu rozpoznaniu. Na wstępie tej części rozważań należy podkreślić, iż w toku postępowania organy administracji publicznej zobowiązane są do przestrzegania zasad ogólnych postępowania administracyjnego. Jedną z podstawowych zasad jest zasada szybkości postępowania, wyrażona w art. 12 § 1 i 2 k.p.a. Jej istota sprowadza się do tego, że organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Natomiast sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie. Realizacji tej zasady służą m.in. przepisy art. 35 i 36 k.p.a. Zgodnie z art. 35 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Doprecyzowanie powyższego znajduje się w przepisie art. 35 § 3 k.p.a., w myśl którego załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. Do terminów powyższych, jak stanowi art. 35 § 5 k.p.a., nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów doręczania z wykorzystaniem publicznej usługi hybrydowej, o której mowa w art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych (Dz.U. z 2023 r. poz. 285, 1860 i 2699), okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu. Wreszcie, po myśli art. 36 § 1 k.p.a., o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia. Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 k.p.a.). W niniejszej sprawie R.B. złożył odwołanie od pierwszoinstancyjnej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 kwietnia 2024 r., znak: 010070/680/9813153/2023, postępowanie: [...], w dniu 7 maja 2024 r. Odnosząc zaś treść art. 35 § 3 k.p.a. do powyższych okoliczności, należy przyjąć, że postępowanie odwoławcze powinno zostać zakończone do dnia 7 czerwca 2024 r. Ustawą z 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r. poz. 935), która weszła w życie 1 czerwca 2017 r., zmieniono przepisy kodeksu postępowania administracyjnego m.in. w ten sposób, że zdefiniowano pojęcia bezczynności i przewlekłości. W myśl art. 37 § 1 k.p.a. stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność) (pkt 1), lub gdy postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość) (pkt 2). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, z treści przywołanych przepisów należy wywieść, iż organ jest bezczynny, jeśli nie zakończy postępowania w przewidziany prawem sposób w ustawowym terminie lub w terminie przez siebie zmienionym na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. Natomiast postępowanie jest przewlekle prowadzone, jeśli w granicach czasowych przeznaczonych na załatwienie sprawy, organ działa opieszale, nieefektywnie i nie rozstrzyga sprawy, mimo że brak jest do tego przeszkód. Bezczynność i przewlekłość są zatem pojęciami rozłącznymi, co oznacza, że w tej samej sprawie nie może występować w tym samym zakresie zarówno bezczynność, jak i przewlekłość (por. uchwała NSA z 22 czerwca 2020 r., sygn. II OPS 5/19; wyrok NSA z 9 kwietnia 2024 r., sygn. III OSK 204/22; wyrok NSA z 21 listopada 2023 r., sygn. III OSK 1991/22 dostępne, podobnie jak inne przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia, w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: "www.orzeczenia.nsa.gov.pl", dalej również jako: "CBOSA"). Z bezczynnością organu mamy zatem do czynienia wówczas, gdy w ustalonym przepisami terminie organ administracji publicznej nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - pomimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu albo nie podjął stosownej czynności materialnej (wymienionej w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a.). Dla stwierdzenia bezczynności organu w zakresie niewydania stosownego aktu lub niepodjęcia czynności nie ma znaczenia fakt, z jakich powodów organ zwleka z realizacją wniosku, a w szczególności, czy zwłoka spowodowana jest zawinioną lub też niezawinioną opieszałością organu. Istotne bowiem jest, że organ dopuszcza się zwłoki w rozpatrzeniu wniosku, a jego procedowanie wydłuża czas oczekiwania przez stronę na rozstrzygnięcie sprawy. Natomiast okoliczności, które powodują zwłokę organu oraz jego działania w toku rozpoznawania sprawy (jak też zaniechania) oraz stopień przekroczenia terminów, wpływają na ocenę zasadności skargi na bezczynność w tym sensie, że sąd zobowiązany jest je ocenić przy jednoczesnym stwierdzeniu, czy istniejąca bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa czy też nie. Jedynie dochowanie przez organ ustawowego terminu załatwienia sprawy, względnie jego sukcesywne przedłużanie z zachowaniem aktów staranności przewidzianych w art. 36 k.p.a., wyklucza możliwość skutecznego postawienia organowi zarzutu bezczynności (por. wyrok NSA z 15 maja 2024 r., sygn. II OSK 2061/23; wyrok WSA w Warszawie z 16 sierpnia 2023 r., sygn. VII SAB/Wa 43/23, publ. CBOSA). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie dopuścił się bezczynności w rozpatrywaniu odwołania R.B. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 kwietnia 2024 r., znak sprawy: 010070/680/9813153/2023, postępowanie: [...], odmawiającej przyznania świadczenia wychowawczego na córkę M.B. na okres świadczeniowy 2023/2024 r. Odwołanie od tej decyzji zostało złożone przez skarżącego w dniu 7 maja 2024 r. i, stosownie do dyspozycji art. 35 § 3 k.p.a., winno być rozpatrzone w ciągu miesiąca od chwili jego otrzymania. Jednakże organ drugiej instancji rozpatrzył sprawię dopiero po upływie ponad 6 miesięcy od chwili wpływu odwołania, pomimo złożonego przez skarżącego ponaglenia, a także już po wniesieniu skargi na bezczynność. Jednocześnie należy podkreślić, iż organ odwoławczy nie prowadził dodatkowego postępowania wyjaśniającego, nie wzywał skarżącego do nadesłania dodatkowych dokumentów czy wyjaśnień, nie podjął w toku postępowania żadnej czynności z wyjątkiem wydania decyzji. Ani razu przy tym nie zawiadomił skarżącego o niezałatwieniu sprawy w terminie i nie wyznaczył nowego terminu załatwienia sprawy, do czego był zobowiązany na mocy art. 36 k.p.a. Ponadto w odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu nie przedstawił żadnych przyczyn takiego stanu rzeczy, zaś zawarta w niej argumentacja sprowadza się głównie do obrony merytorycznego rozstrzygnięcia organu, tudzież do wyjaśnienia powodów długości trwania postępowania przed wydaniem decyzji przez organ I instancji. W ocenie Sądu powyższe okoliczności wskazują, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie dopuścił się bezczynności, a sposób prowadzenia postępowania przez organ niewątpliwie był sprzeczny z dyspozycją art. 12 k.p.a, art. 35 k.p.a. oraz art. 36 § 1 k.p.a. Podkreślić przy tym należy, iż bezczynność jest kategorią obiektywną i zachodzi zawsze wtedy, gdy organ nie załatwił sprawy w terminie ustawowym, bądź wyznaczonym przez siebie. Zatem okoliczności leżące po stronie organu nie mogą stanowić usprawiedliwienia dla przekroczenia terminów załatwienia sprawy oraz niedochowania aktów staranności, o których mowa w art. 36 § 1 k.p.a. Dlatego też, zdaniem Sądu, skarga jest zasadna i to pomimo wydania decyzji przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie przed rozpoznaniem niniejszej sprawy. W przypadku zakończenia postępowania po wniesieniu do sądu administracyjnego skargi na bezczynność organu jest możliwe uwzględnienie skargi poprzez stwierdzenie bezczynności organu, ponieważ zakończenie postępowania administracyjnego nie zwalnia sądu z obowiązku zbadania, czy w sprawie doszło do bezczynności organu. Należy zastrzec, że zakończenie postępowania administracyjnego czyni z natury rzeczy niemożliwym jedynie zobowiązanie organu do działania. Sąd w takim przypadku nie może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku (zob. wyrok NSA z 18 stycznia 2023 r., sygn. I OSK 873/22, publ. CBOSA). Jednocześnie Sąd ocenił, iż Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Ze względu na to, że ustawodawca nie zdefiniował kryteriów stanu rażącego naruszenia prawa, dokonanie kwalifikacji bezczynności pozostawiono uznaniu składu orzekającego. Uznanie to zaś cechuje brak sztywnych ram wartościowania danego stanu rzeczy, opiera się ono na analizie całokształtu okoliczności sprawy, przy uwzględnieniu pewnych wskazań ustawowych, zasad doświadczenia życiowego i zawodowego. Wyjaśnić zatem należy, że rażącym naruszeniem prawa jest stan w którym wyraźnie, ewidentnie, bezdyskusyjnie i drastycznie naruszono treść obowiązku wynikającego z przepisu prawa. W orzecznictwie akcentuje się, że rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia jako rażące musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego po prostu jako naruszenie, bądź zwykłe naruszenie. Podkreśla się także, że dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia. Oceniając czy naruszenie prawa jest rażące, należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia, względnie braku zakończenia, lecz także warunkowane okolicznościami materialnoprawnymi sprawy czynności, jakie powinien podjąć organ dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. Rażącym naruszeniem prawa, w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a., pozostaje zatem stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można powiedzieć, bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia (por. wyrok NSA z 14 kwietnia 2023 r., sygn. I OSK 2051/22, publ. CBOSA). Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Postępowanie odwoławcze trwało bowiem ponad 6 miesięcy, przy czym jedyną czynnością podjętą przez organ II instancji było wydanie decyzji. Wskazuje to, iż sprawa na tym etapie nie miała zawiłego charakteru, a materiał dowodowy był kompletny, zatem postępowanie mogło i powinno być zakończone w terminie wskazanym w art. 35 § 3 k.p.a. Natomiast organ znacznie przekroczył termin załatwienia sprawy, ani razu przy tym nie stosując dyspozycji art. 36 § 1 k.p.a., a więc nie informując skarżącego o przyczynach niezałatwienia sprawy w terminie, przyczynach zwłoki, nie pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia. Trudno znaleźć jakąkolwiek racjonalną przyczynę takiego stanu rzeczy. Wobec powyższego Sąd ocenił, iż organ dopuścił się bezczynności z rażącym naruszeniem prawa, o czym orzekł w pkt 1 sentencji wyroku na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. Wyjaśnić także należy, że sąd orzeka biorąc za podstawę stan faktyczny sprawy w czasie wydania orzeczenia sądowego. Skoro przed dniem orzekania organ odwoławczy wydał decyzję z dnia 27 listopada 2024 r., znak sprawy: 010070/680/9813153/2023, postępowanie: [...], którą utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 24 kwietnia 2024 r., odmawiającą przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego na dziecko M. B. na okres świadczeniowy 2023/2024, to postępowanie sądowe podlegało umorzeniu jako bezprzedmiotowe z uwagi na brak możliwości zastosowania przez sąd trybu przewidzianego w art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Wobec powyższego należało - na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. - orzec o umorzeniu postępowania w zakresie zobowiązania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie do rozpatrzenia odwołania R.B. z 7 maja 2024 r., o czym Sąd orzekł w pkt 2 sentencji wyroku. dc