II SAB/Łd 221/15

Dnia 26 lutego 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.), Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska, , Protokolant Sekretarz sądowy Aneta Panek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2016 roku sprawy ze skargi L. K. i S. S. na bezczynność Wojewody [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania z tytułu nabycia z mocy prawa przez Skarb Państwa prawa własności nieruchomości 1. zobowiązuje Wojewodę [...] do wydania aktu w przedmiocie ustalenia odszkodowania na rzecz skarżących za nabycie z mocy prawa własności nieruchomości położonej w obrębie [...], gminie T., powiecie [...], województwie [...], oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków jako działki nr 506/3 o powierzchni 0,0119 ha i 1177/6 o powierzchni 0,0147 ha w terminie jednego miesiąca od dnia uprawomocnienia się wyroku; 2. stwierdza, że bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę [...] nie miały miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 3. oddala wniosek o wymierzenie Wojewodzie [...] grzywny oraz przyznanie na rzecz skarżących sumy pieniężnej; 4. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżących L. K. i S. S. solidarnie kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. LS L.K. i S.S. złożyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania z tytułu nabycia z mocy prawa przez Skarb Państwa prawa własności nieruchomości wnosząc o: stwierdzenie, że Wojewoda dopuścił się bezczynności i że miała ona charakter rażący; wymierzenie Wojewodzie [...] grzywny w wysokości określonej w przepisie art. 154 § 6 p.p.s.a.; przyznanie od Wojewody [...] na ich rzecz stosownej sumy pieniężnej w trybie art. 149 § 2 i art. 154 § 6 p.p.s.a. oraz o zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania według norm przepisanych. Uzasadniając wniesioną skargę L.K .i S.S. wyjaśnili, że w piśmie Wojewody [...] z dnia 27 lutego 2015 r. zostali poinformowani, iż zakończenie postępowania w terminie określonym w piśmie z dnia 27 listopada 2014 r. nie jest możliwe, co spowodowane zostało koniecznością sporządzenia nowego operatu szacunkowego określającego wartość nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków jako działki nr 506/3 o pow. 0,0119 ha i nr 1177/6 o pow. 0,0147 ha. Jednocześnie organ wyznaczył nowym termin załatwienia sprawy do dnia 31 maja 2015 r. W kolejnym piśmie z dnia 26 maja 2015 r. Wojewoda [...] poinformował, że zakończenie postępowania w terminie określonym w piśmie z dnia 27 lutego 2015 r. nie jest możliwe, co spowodowane zostało koniecznością sporządzenia nowego operatu szacunkowego i wyznaczył nowy termin załatwienia sprawy do dnia 31 sierpnia 2015 r. Następnie skarżący otrzymali postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] nr [...], znak [...] o powołaniu biegłego rzeczoznawcy majątkowego do sporządzenia opinii w formie operatu szacunkowego o wartości nieruchomości. W kolejnym piśmie z dnia 6 sierpnia 2015 r. organ poinformował, że zakończenie postępowania w terminie określonym w piśmie z dnia 26 maja 2015 r. nie jest możliwe, co zostało spowodowane koniecznością sporządzenia operatu szacunkowego i wyznaczył nowym termin załatwienia sprawy do dnia 31 października 2015 r. Skarżący zaznaczyli, że z pisma Starosty [...] z dnia [...] Wojewoda [...]powziął wiadomość o ustaniu przyczyny powstrzymywania się z rozpatrzeniem sprawy odszkodowania za działki gruntu nr 506/3 o pow. 0,0119 ha i nr 1177/6 o pow. 0,0147 ha. Pomimo to, dopiero po upływie miesiąca, w piśmie z dnia 27 lutego 2015 r. zdecydował się poinformować skarżących o niezałatwieniu sprawy odszkodowania w terminie i wyznaczył nowy termin do dnia 31 maja 2015 r. Nie podejmując jednak żadnych działań, w piśmie z dnia 26 maja 2015 r. organ poinformował o kolejnym niedotrzymaniu terminu załatwienia sprawy i wyznaczeniu nowego terminu do dnia 31 sierpnia 2015 r. podając tę samą przyczynę, tj. konieczność sporządzenia operatu szacunkowego. Powołanie biegłego do sporządzenia operatu szacunkowego nastąpiło jednak dopiero w postanowieniu z dnia [...], które organ potrzebował aby powołać biegłego. W dniu 8 września 2015 r. skarżący powołując się na przepis art. 37 § 1 K.p.a. wysłali zażalenie do Ministra Infrastruktury i Rozwoju na przewlekłe prowadzenie postępowania oraz bezczynność Wojewody [...] w wydaniu decyzji odszkodowawczej. Powyższe okoliczności - według skarżących - jednoznacznie wskazują, że Wojewoda [...] nie dotrzymał terminów ustawowych, jak i wyznaczonych przez siebie terminów rozpatrzenia sprawy, doprowadzając w ten sposób do przewlekłego prowadzenia postępowania, co w konsekwencji powoduje także bezczynność organu w wydaniu stosownej decyzji o ustaleniu odszkodowania. Przewlekłość prowadzonego postępowania dodatkowo potwierdza okoliczność, że kolejne terminy wyznaczane przez organ uzasadniane są tą samą okolicznością, co do której organ powinien był podjąć stosowne działania co najmniej w lutym 2015 r. Skarżący zauważyli, że upłynęło już 10 miesięcy od dnia, w którym organ wojewódzki powziął wiadomość o konieczności uzyskania operatu szacunkowego do rozpatrzenia sprawy ustalenia odszkodowania, a mimo to nie wydał jeszcze decyzji. Skarżący podkreślili, że odszkodowanie jest im należne za działki gruntu odebrane w 2008 r. pod rozbudowę drogi krajowej na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, z której wynika, że odszkodowanie należy ustalić w ciągu jednego miesiąca od dnia odebrania własności nieruchomości. W niniejszym postępowaniu organ wojewódzki najpierw powstrzymywał się z ustaleniem odszkodowania, podejmując próbę - za pośrednictwem Starosty [...] - podważenia przysługującego skarżącym prawa własności do przedmiotowych działek gruntu. Gdy Sąd Rejonowy w T. oddalił wniosek Starosty [...], mający na celu podważenie przysługiwania skarżącym prawa własności do działki gruntu nr 506/3 o pow. 0,0119 ha i nr 1177/6 o pow. 0,0147 ha, to wówczas Wojewoda [...] rozpoczął pozorowane czynności w postaci kolejno wyznaczanych nowych terminów rozpatrzenia sprawy ustalenia odszkodowania. Faktycznie więc, w 2008 r. skarżący zostali pozbawieni prawa własności wspomnianych działek gruntu, natomiast do dzisiejszego dnia nie otrzymali należnego odszkodowania. W tej skardze strony ograniczyły swoje żądanie, ponieważ przyjęły bezczynność i przewlekłość Wojewody [...] od uzyskania przez niego wiadomości - w styczniu 2015 r. o prawomocnym zakończeniu postępowania sądowego - wszczętego z inicjatywy tego organu - o podważenie przysługującego im prawa własności do przedmiotowych działek gruntu. Dodali także, że również Sąd Rejonowy w T. prowadził powołane postępowanie przewlekle, co zostało stwierdzone prawomocnym orzeczeniem Sądu Okręgowego w P. z dnia [...]. sygn. [...]. Zaistniała w przedmiotowej sprawie odszkodowawczej bezczynność i zarazem przewlekłość prowadzonego postępowania ma więc charakter rażącego naruszenia prawa, skoro postępowanie to dotyczy ustalenia odszkodowania za odebranie działek gruntu w 2008 r., tj. siedem lat temu. Sąd zarejestrował niniejszą sprawę jako skargę na bezczynność organu w przedmiocie ustalenia odszkodowania z tytułu nabycia z mocy prawa przez Skarb Państwa prawa własności nieruchomości. Odpowiadając na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie wyjaśniając, że w dniu [...] wydał decyzję znak: [...] o ustaleniu lokalizacji dla inwestycji polegającej na rozbudowie drogi krajowej nr [...] do parametrów drogi ekspresowej na odcinku P.- granica powiatu R. (od km 324+772 do km 379+110) z wyłączeniem odcinka W. - T. (od km 346+803,80 do km 356+700), utrzymaną w mocy decyzją Ministra Infrastruktury z dnia [...], znak[...], na podstawie której m.in. część nieruchomości położona w obrębie [...], gminie T., powiecie [...], województwie [...], oznaczona w ewidencji gruntów jako działki nr: 506/3 o pow. 0,0119 ha oraz 1177/6 o pow. 0,0147 ha została przeznaczona pod rozbudowę drogi krajowej nr [...]. Na podstawie wspomnianej decyzji nieruchomości nią objęte, stały się z dniem 31 lipca 2008 r. z mocy prawa własnością Skarbu Państwa. Przywołując następnie brzmienie art. 12 ust. 4a i 4f ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (j.t. Dz.U. z 2015 r., poz. 2031 ze zm.) – dalej w skrócie "specustawa", art. 35 § 1, art. 36 K.p.a. organ wyjaśnił, że data, w której decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej staje się ostateczna jest równoznaczna z zaistnieniem podstaw do ustalenia i wypłaty odszkodowania na rzecz dotychczasowych właścicieli nieruchomości. Organ prowadzący postępowanie jest zobowiązany do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, w szczególności do zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Zdaniem organu termin, o którym mowa w art. 12 ust. 4b specustawy ma charakter stricte procesowy i stanowi uzupełnienie ogólnych regulacji Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących terminów załatwiania spraw. Ustawodawca wprowadził tą szczególną regulację z uwagi na fakt, iż nabywanie z mocy prawa nieruchomości pod drogi w trybie powołanej ustawy, ma również szczególny, uproszczony charakter. Powołany przepis nie zawiera jednak jakiejkolwiek normy materialnoprawnej, która uzasadniałaby wydanie decyzji o odszkodowaniu w sytuacji, kiedy postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania z przyczyn obiektywnych nie może zakończyć się przed upływem trzydziestodniowego terminu. Przepisu tego nie można zatem interpretować jako normy nakazującej wydanie decyzji o ustaleniu odszkodowania w tym terminie za wszelką cenę, kosztem naruszenia prawa. Ustalenie odszkodowania za grunty nabyte przez Skarb Państwa następuje na podstawie decyzji administracyjnej, a więc na podstawie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Przedmiotowe postępowania wszczynane są z urzędu co oznacza, iż wszczęcie postępowania następuje z chwilą podjęcia pierwszej czynności w sprawie przez organ administracji publicznej. Organ podkreślił, że dla przedmiotowej nieruchomości w Sądzie Rejonowym w T., [...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzona była księga wieczysta Nr [...], gdzie w dziale II wpisani byli jako współwłaściciele L.K. i S.S. Jednak w dziale III tej księgi wieczystej widniało ostrzeżenie o niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, polegającej na zgłoszeniu roszczeń do ww. działek w związku z ich wywłaszczeniem na rzecz Skarbu Państwa. Wobec powyższego Wojewoda [...] podjął działania mające na celu wyjaśnianie stanu prawnego przedmiotowej nieruchomości i pismami z dnia: 17 marca 2010 r., 28 września 2010 r., 14 grudnia 2010 r., 23 marca 2011 r., 27 czerwca 2011 r., 23 stycznia 2012 r. wystąpił do Starosty [...] wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej z prośbą o wyjaśnienie rzeczonego wpisu w księdze wieczystej. Następnie Wojewoda [...] pismami z dnia 24 stycznia 2012 r. i 25 czerwca 2012 r. znak: [...] poinformował Dyrektora Oddziału Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad w Ł., działającego z upoważnienia Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad, L.K. i S.S. oraz Starostę [...] wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia odszkodowania z tytułu nabycia z mocy prawa przez Skarb Państwa prawa własności części nieruchomości. Z uwagi na treść art. 130 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (j.t. Dz.U. z 2015 r., poz. 782) – w skrócie "u.g.n." oraz art. 84 K.p.a. w dniu 2 lipca 2012 r. zlecono rzeczoznawcy majątkowemu wykonanie operatu szacunkowego, określającego wartość przedmiotowych działek. Postanowieniem z dnia [...]., znak: [...]Wojewoda [...] powołał biegłego rzeczoznawcę majątkowego B.M. do sporządzenia, w formie operatu szacunkowego, opinii określającej wartość części nieruchomości położonej w obrębie [...], gminie T., powiecie [...] województwie [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki nr: 506/3 o pow. 0,0119 ha oraz 1177/6 o pow. 0,0147 ha. W dniu 8 sierpnia 2012 r. sporządzony został operat szacunkowy określający wartość rzeczonych działek, który został poddany weryfikacji zgodnie z zasadami określonymi w art. 80 K.p.a. W dniu 30 stycznia 2013 r., strony zostały poinformowane, stosownie do postanowień art. 9 K.p.a. o sporządzonej w dniu 8 sierpnia 2012 r. opinii rzeczoznawcy majątkowego określającej wartość przedmiotowej części nieruchomości. Mając na uwadze wpisane w dziale III księgi wieczystej Nr [...] ostrzeżenie o niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, polegającej na zgłoszeniu roszczeń do tych działek w związku z ich wywłaszczeniem na rzecz Skarbu Państwa, Wojewoda [...] ponownie pismem z dnia 6 marca 2013 r. wystąpił do Starosty [...] - wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej z prośbą o wyjaśnienie wpisu w księdze wieczystej. W niniejszym postępowaniu, na prośbę stron – L. K. i S.S., pismem z dnia 8 marca 2013 r. Wojewoda [...] wezwał Dyrektora Oddziału Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad w Ł. działającego z upoważnienia Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad, byłych współwłaścicieli oraz rzeczoznawcę majątkowego na rozprawę administracyjną. W piśmie z dnia 29 lutego 2012 r. Starosta wskazał, iż wystąpi do Sądu Rejonowego w T., [...] Wydziału Ksiąg Wieczystych o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym poprzez dokonanie wpisu prawa własności tej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Jednocześnie pomimo tej informacji, zgodnie z zawiadomieniem powołanego Sądu z dnia 14 maja 2012 r. nastąpiło wykreślenie ostrzeżenia. Starosta [...] wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej pismem z dnia 15 marca 2013 r. wskazał, iż dokonano tego na wniosek L. K. oraz S. S., ale nie dysponuje wiedzą na temat przyczyn wykreślenia ostrzeżenia. Z uwagi na powołane wyżej okoliczności organ uznał, iż obecność Starosty [...] - wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej na rozprawie jest niezbędna w celu złożenia dodatkowych wyjaśnień w opisanej wyżej kwestii. Postanowieniem z dnia [...] Wojewoda [...] wyznaczył nowy termin rozprawy na dzień 16 kwietnia 2013 r. Podczas rozprawy pełnomocnik Starosty wskazał, iż wystąpiono do Sądu z powództwem cywilnym o uzgodnienie treści księgi wieczystej i przedłożył kopię pozwu o uzgodnienie treści księgi wieczystej wraz z wnioskiem o udzielenie zabezpieczenia. Jednocześnie w trakcie wspomnianej rozprawy administracyjnej L.K. i S.S. wnieśli uwagi na piśmie dotyczące wyceny przedmiotowej nieruchomości, które zostały przesłane rzeczoznawcy majątkowemu przy piśmie z dnia 26 kwietnia 2013 r. W odpowiedzi rzeczoznawca majątkowy w piśmie z dnia 24 czerwca 2013 r., zwrócił się z prośbą do organu prowadzącego przedmiotowe postępowanie o ustalenie stanu przedmiotu wyceny na dzień 25 stycznia 2008 r. w zakresie istotnym dla wartości nieruchomości, celem rzetelnego ustosunkowania się do uwag wniesionych przez byłych właścicieli nieruchomości. Wobec powyższego Wojewoda [...], pismem z [...]., znak: [...] wezwał Dyrektora Oddziału Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad w Ł., działającego z upoważnienia Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad do przesłania protokołu z inwentaryzacji nieruchomości lub innego dokumentu potwierdzającego stan prawny nieruchomości na dzień wydania decyzji Wojewody [...] nr [...] tj. na dzień [...]. Pismem z dnia [...]., znak: [...]Wojewoda [...] wezwał L.K. i S.S. do przesłania dokumentów potwierdzających istnienie układu komunikacyjnego tj. pasów włączenia i wyłączenia na drogę krajową nr [...]na dzień wydania decyzji Wojewody [...] nr [...] tj. na dzień [...] oraz przesłania kompletnego egzemplarza decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu z dnia [...]., znak: [...]. Po otrzymaniu tych dokumentów Wojewoda [...] przesłał je rzeczoznawcy majątkowemu przy piśmie z dnia 16 września 2013 r. celem zajęcia stanowiska oraz jednocześnie zwrócił się do rzeczoznawcy majątkowego o potwierdzenie aktualności sporządzonego w dniu 8 sierpnia 2012 r. operatu szacunkowego. Z uwagi na fakt, że klauzulą z dnia 9 października 2013 r. rzeczoznawca majątkowy potwierdził aktualność sporządzonego operatu szacunkowego oraz wskazał, iż sporządzona wycena może nadal być wykorzystywana do celu, dla którego została sporządzona, lecz nie udzielił odpowiedzi na złożone przez strony postępowania uwagi, pismami z dnia 29 października 2013 r. i 27 grudnia 2013 r. Wojewoda [...] wezwał ponownie rzeczoznawcę majątkowego do ustosunkowania się do zastrzeżeń L.K. i S.S. W odpowiedzi pismem z dnia 7 stycznia 2014 r. rzeczoznawca majątkowy stwierdził, że pomimo przesłanych przez organ dokumentów nie jest możliwe prawidłowe ustalenie parametrów nawierzchni utwardzonej znajdującej się na działkach na dzień 25 stycznia 2008 r., zatem zwrócił się ponownie do organu o ustalenie stanu przedmiotu wyceny na dzień 25 stycznia 2008 r. w zakresie istotnym dla wartości nieruchomości w sposób nie budzący wątpliwości. Z uwagi na powyższe, pismami z dnia 11 marca 2014 r. i 13 marca 2014 r. Wojewoda [...] wystąpił do Wójta Gminy T. i [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. celem uzupełnienia materiału dowodowego o dokumenty potwierdzające, iż na rzeczonych działkach istniał układ komunikacyjny tj. pasy włączenia i wyłączenia na drogę krajową nr [...]na dzień wydania decyzji Wojewody [...] nr [...]tj. na dzień [...]., gdyż przesłane przy piśmie z dnia 9 września 2013 r. przez L.K i S.S. dokumenty okazały się niewystarczające. Ponadto, w trakcie postępowania Wojewoda [...] pismami z dnia 29 stycznia 2014 r., 26 maja 2014 r., 20 października 2014 r. i 27 listopada 2014 r., występował do Starosty [...] - wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej z zapytaniami, na jakim etapie jest sprawa rozpatrzenia złożonego pozwu o uzgodnienie treści księgi wieczystej Nr [...] z rzeczywistym stanem prawnym wraz z wnioskiem o udzielenie zabezpieczenia. Na każdym etapie postępowania sądowego Starosta [...] - wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej informował pisemnie lub telefonicznie organ prowadzący postępowanie na jakim etapie znajduje się to postępowanie. Pismem z dnia 22 stycznia 2015 r., Starosta [...] poinformował, że Sąd Okręgowy w P. Wydział II Cywilny Odwoławczy w wyroku z dnia [...]., sygn. akt [...] oddalił apelację Skarbu Państwa od wyroku Sądu Rejonowego w T. z dnia [...] sygn. akt [...] w sprawie powództwa Skarbu Państwa przeciwko L.K., S.i S. o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Powyższy wyrok potwierdził, że jedynymi właścicielami działek nr 506/3 i nr 1177/6 byli L.K. i S.S. W związku z wyjaśnieniem stanu prawnego przedmiotowej nieruchomości i utratą ważności wcześniej sporządzonego operatu szacunkowego, zaistniała konieczność sporządzenia nowej wyceny przedmiotowej nieruchomości. Wojewoda zauważył następnie, że w 2015 r. nastąpiła w [...] Urzędzie Wojewódzkim w Ł., zmiana trybu wyłaniania rzeczoznawców majątkowych do sporządzania opinii w formie operatów szacunkowych. Mając na uwadze zamieszczoną we wrześniu 2014 r., na stronach internetowych Najwyższej Izby Kontroli informację o wynikach kontroli w zakresie nabywania przez Skarb Państwa nieruchomości pod drogi krajowe objęte Programem Budowy Dróg Krajowych w latach 2008-2013, w dniu 17 października 2015 r. Dyrektor Wydziału Gospodarki Nieruchomościami i Geodezji [...] Urzędu Wojewódzkiego w Ł. wystąpił z wnioskiem do Dyrektora Generalnego [...] Urzędu Wojewódzkiego w Ł. o rozważenie możliwości wyrażenia zgody na wyłanianie rzeczoznawców majątkowych do sporządzenia wycen nieruchomości przejmowanych w związku z realizacją inwestycji drogowych z pominięciem trybu wskazanego w ustawie prawo zamówień publicznych. Następnie, po uzyskaniu zgody, przystąpiono do opracowywania projektu Zarządzenia Dyrektora Generalnego w sprawie procedur wewnętrznych powoływania biegłych rzeczoznawców majątkowych w ramach prowadzonych postępowań administracyjnych w [...]Urzędzie Wojewódzkim w Ł. Rzeczone zarządzenie zostało podpisane 31 marca 2015 r., a następnie zmienione Zarządzeniem Dyrektora Generalnego [...] Urzędu Wojewódzkiego w Ł. z [...]. Niezwłocznie, po podpisaniu w dniu 27 maja 2015 r. umowy z rzeczoznawcami majątkowymi, postanowieniem z dnia [...] Wojewoda [...] powołał nowego rzeczoznawcę majątkowego – G.T. do sporządzenia operatu szacunkowego dla przedmiotowej nieruchomości. Z uwagi na brak możliwości sporządzenia nowego operatu szacunkowego, pismem z dnia 7 lipca 2015 r. rzeczoznawca majątkowy wystąpił do Wojewody [...] z prośbą o przedłużenie terminu realizacji opinii do czasu pozyskania niezbędnych dokumentów, jednocześnie informując, że do chwili obecnej nie ma możliwości wiarygodnego i jednoznacznego ustalenia parametrów technicznych istniejących na terenie nieruchomości naniesień budowlanych, według stanu na dzień wydania decyzji o lokalizacji drogi tj. [...] bez wglądu do archiwalnej dokumentacji budowlanej wjazdu i zjazdu lub dokonania pomiarów geodezyjnych przez uprawnionego geodetę lub wglądu do dokumentacji powykonawczej przedmiotowej inwestycji. Po otrzymaniu tego pisma Wojewoda [...] po uzyskaniu informacji, gdzie obecnie znajdują się dokumenty niezbędne do sporządzenia wyceny nieruchomości w dniu 6 sierpnia 2015 r. wystąpił z pismem do Wydziału Infrastruktury [...] Urzędu Wojewódzkiego w Ł. celem udostępnienia potrzebnych dokumentów. Po uzyskaniu dokumentów archiwalnych pozwalających prawidłowo określić stan faktyczny naniesień budowlanych znajdujących się na działkach, Wojewoda [...] niezwłocznie w dniu 21 września 2015 r. przekazał kserokopię tych dokumentów rzeczoznawcy majątkowemu celem sporządzenia rzetelnej wyceny nieruchomości. W rozmowie telefonicznej przeprowadzonej w dniu 30 października 2015 r. przez J. C. - pracownika Wydziału Gospodarki Nieruchomościami i Geodezji [...] Urzędu Wojewódzkiego w Ł. rzeczoznawcą majątkowym, biegły ponownie zwrócił się z prośbą o przedłużenie terminu celem prawidłowego wyliczenia nawierzchni utwardzonej znajdującej się na tych działkach. Wskazał jednocześnie, iż dokumentacja, którą otrzymał od organu, może okazać się niewystarczającym dowodem umożliwiającym sporządzenie operatu szacunkowego. Mając na uwadze konieczny do sporządzenia opinii kosztorys wjazdu i zjazdu z działki, J.C. - pracownik Wydziału Gospodarki Nieruchomościami i Geodezji zwróciła się do S.S. i L.K. o przekazanie stosownej dokumentacji. Otrzymany w dniu 30 listopada 2015 r. od L.K. za pośrednictwem faksu kosztorys został niezwłocznie przesłany drogą elektroniczną do rzeczoznawcy majątkowego celem przeanalizowania zawartych tam wyliczeń. Ponadto w dniu 3 grudnia 2015 r. drogą elektroniczną zwrócono się do Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad Oddział w Ł. z prośbą o przesłanie fragmentu projektu z zaznaczonym zjazdem, który po otrzymaniu niezwłocznie przekazano do rzeczoznawcy majątkowego. Po otrzymaniu od biegłego operatu szacunkowego z dnia 4 grudnia 2015 r., postanowieniem z dnia [...], znak: [...] Wojewoda [...] postanowił o dopuszczeniu dowodu z opinii biegłego G. T., określającej wartość części przedmiotowych nieruchomości. Przy postanowieniu został przesłany do stron wyciąg z operatu szacunkowego. Wojewoda stwierdził, że obowiązkiem organu jest wyjaśnienie wszelkich wątpliwości związanych z treścią sporządzonego operatu szacunkowego, co może prowadzić do przedłużania postępowania. Pismem z dnia 17 grudnia 2015 r. Wojewoda [...] zawiadomił strony postępowania o zgromadzeniu materiału dowodowego stanowiącego podstawę do zakończenia postępowania decyzją administracyjną oraz o możliwości zapoznania się ze zgromadzoną dokumentacją i wypowiedzenia się w sprawie przed jej ostatecznym rozstrzygnięciem, w terminie 3 dni od dnia otrzymania niniejszego pisma. Po uzyskaniu informacji, iż upłynął wskazany dla stron postępowania termin na zapoznanie się ze zgromadzoną dokumentacją oraz w przypadku braku zgłoszenia przez strony uwag lub zastrzeżeń do sporządzonej wyceny, Wojewoda [...] niezwłocznie wyda decyzję o ustaleniu wysokości odszkodowania z tytułu nabycia z mocy prawa przez Skarb Państwa prawa własności części nieruchomości. Biorąc pod uwagę powołane okoliczności Wojewoda zauważył, że czynności podejmowane w toku postępowania są niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, uzupełnienia materiału dowodowego i wyjaśnienia wszelkich okoliczności mających wpływ na wynik niniejszego postępowania oraz do prawidłowego załatwienia sprawy. Nie bez znaczenia jest skomplikowany charakter niniejszej sprawy, w szczególności brak możliwości prawidłowego i szybkiego wyliczenia przez biegłego naniesień budowlanych. Postępowania odszkodowawcze prowadzone w trybie specustawy drogowej należą do spraw wyjątkowo trudnych z uwagi na fakt pozbawiania prawa własności do nieruchomości z mocy prawa. Rozumiejąc sytuację osób pozbawianych prawa własności do nieruchomości Wojewoda zapewnił, że pracownicy organu dokładają wszelkich starań, aby jak najszybciej i najsprawniej przeprowadzić postępowania administracyjne w zakresie ustalenia odszkodowań, co jednak musi przebiegać zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa. Skoro zaś przepisy K.p.a. dopuszczają i regulują możliwość załatwiania spraw w terminie późniejszym niż wynika to z przepisu art. 35 § 3 K.p.a., a organ zawiadamiał strony o niemożności załatwienia sprawy w ustawowym terminie oraz o przyczynach zwłoki i działając na podstawie art. 36 K.p.a. wskazywał nowy termin załatwienia sprawy, to nie można uznać, iż organ pozostaje w bezczynności. Niezależnie od powyższego organ podkreślił, iż brak protokołów z inwentaryzacji naniesień oraz nasadzeń roślinnych znajdujących się na przedmiotowych działkach według stanu na dzień wydania decyzji Wojewody [...] Nr [...] tj. na dzień [...] oraz kwestia uzgodnienia treści księgi wieczystej Nr [...] z rzeczywistym stanem prawnym spowodowały, że organ musiał dołożyć szczególnej rzetelności i dokładności w podejmowanych czynnościach, mających na celu zakończenie niniejszego postępowania, co znacząco wpłynęło na termin wydania decyzji administracyjnej w sprawie. Odnosząc się do zarzutu przewlekłego prowadzenia sprawy Wojewoda zauważył, iż opisany powyżej przebieg prowadzonego postępowania wskazuje, że podejmowano czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W związku z powyższym wniósł o oddalenie skargi na przewlekłość prowadzonego przez Wojewodę [...] postępowania administracyjnego. Na rozprawie w dniu 26 lutego 2016 r. skarżący poparli skargę i podnieśli, że kwestionują bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ od dnia 27 lutego 2015 r. Z kolei, pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga jest częściowo uzasadniona. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - przywoływanej dalej w tekście jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Obejmuje ona między innymi orzekanie w sprawach skarg na bezczynność organów lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach niepodejmowania przez organy administracyjne nakazanych prawem aktów lub czynności w sprawach indywidualnych (art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a.). Przedmiotem skargi L.K. i S.S. jest bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania z tytułu nabycia z mocy prawa przez Skarb Państwa prawa własności nieruchomości. Warunkiem dopuszczalności skargi jest uprzednie wyczerpanie środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie (art. 52 § 1 p.p.s.a.). W przypadku skargi na bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania niezbędne jest złożenie zażalenia do organu wyższego stopnia, jak stanowi art. 37 § 1 K.p.a. Organ ten może wyznaczyć dodatkowy termin na załatwienie sprawy (art. 37 § 2 K.p.a.). Dopiero po wyczerpaniu tego trybu strona może wnieść skargę na bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Co istotne, skarga jest dopuszczalna niezależnie od pozytywnego, czy negatywnego stanowiska zajętego przez organ wyższego stopnia. Dla uznania wyczerpania toku zażaleniowego przez stronę wystarczające jest zatem wykazanie, że złożyła ona stosowne zażalenie do organu wyższego stopnia. Zgromadzony w rozpoznawanej sprawie materiał dowodowy świadczy bezspornie o wyczerpaniu przez S.S.i L.K. trybu przewidzianego w art. 37 § 1 K.p.a., a tym samym o dopuszczalności skargi. Niewątpliwie, skarżący pismem z dnia 8 września 2015 r. (data wpływu do organu – 10 września 2015 r.) wnieśli zażalenie do Ministra Infrastruktury i Rozwoju na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę [...] w sprawie ustalenia odszkodowania za nabycie z mocy prawa własności nieruchomości. Następnie zaś w dniu 26 listopada 2015 r. wywiedli skargę w tym przedmiocie do tutejszego sądu. Przechodząc do meritum sprawy wyjaśnić następnie trzeba, że z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności, wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a. Dla zasadności skargi na bezczynność nie ma znaczenia okoliczność z jakich powodów określony akt nie został podjęty lub czynność dokonana, a w szczególności, czy bezczynność została spowodowana zawinioną albo też niezawinioną opieszałością organu, czy też wiąże się z jego przeświadczeniem, że stosowny akt lub czynność w ogóle nie powinny zostać dokonane. Z kolei postępowanie prowadzone w sposób przewlekły jest to postępowanie prowadzone w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny, ewentualnie mnożenie przez organ czynności dowodowych ponad potrzebę wynikającą z istoty sprawy. Pojęcie "przewlekłość postępowania" obejmować będzie zatem opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu, w sytuacji, gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym, jak również nieuzasadnione przedłużanie terminu załatwienia sprawy (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 sierpnia 2013 r. sygn. akt II OSK 549/13 – Lex nr 1369030). W toku postępowania administracyjnego jedną z podstawowych zasad jest szybkość postępowania administracyjnego wyrażona w art. 12 § 1 i 2 K.p.a. Jej istota sprowadza się do tego, że organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Natomiast sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie. W myśl art. 35 K.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki (§ 1). Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (§ 2). Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (§ 3). Przepisy szczególne mogą określać inne terminy niż określone w § 3 (§ 4). O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 lub w przepisach szczególnych organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy (art. 36 § 1 K.p.a.). Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 K.p.a.). Sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania (art. 149 § 1 p.p.s.a.). Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego (art. 149 § 1b p.p.s.a.). Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 p.p.s.a.). Dla potrzeb sprawy niniejszej kluczowego znaczenia nabiera wyjaśnienie charakteru terminu zakreślonego przez ustawodawcę w art. 12 ust. 4b ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych na wydanie decyzji ustalającej wysokość odszkodowania. Przepis ten stanowi mianowicie, że rozważaną decyzję wydaje się w terminie 30 dni od dnia, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna. W orzecznictwie sądów administracyjnych wypracowanym na tle art. 12 ust. 4b specustawy podkreśla się, że termin, o którym mowa w art. 12 ust. 4b ustawy z 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, ma charakter ściśle procesowy i stanowi uzupełnienie ogólnych regulacji K.p.a. dotyczących terminów załatwiania spraw. Może więc być on przedłużony według reguł określonych w art. 36 ust. 2 K.p.a. i nie można go interpretować jako normy nakazującej wydanie decyzji o ustaleniu odszkodowania w tym terminie za wszelką cenę, kosztem naruszenia prawa. Zwłaszcza, iż sama w.w. ustawa w art. 12 ust. 5 odsyła do regulacji zawartych w u.g.n., w tym do art. 130 ust. 2, który dotyczy powierzenia rzeczoznawcy majątkowemu sporządzenia opinii określającej wartość nieruchomości (por. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w: Łodzi z dnia 26 września 2014 r. sygn. akt II SAB/Łd 101/14 – Lex nr 1520294, Lublinie z dnia 13 listopada 2013 r. sygn. akt II SAB/Łd 328/13 – Lex nr 1399547, Warszawie z dnia 18 listopada 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 576/10 – Lex nr 750855 oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 grudnia 2012 r. sygn. akt I OSK 1621/12 – Lex nr 1285997). W realiach rozpoznawanej sprawy niespornym jest, że decyzją z dnia [...]. nr [...] Wojewoda [...] ustalił warunki lokalizacji inwestycji polegającej na rozbudowie drogi krajowej nr [...] do parametrów drogi ekspresowej na odcinku P. – granica powiatu R. (od km 324+772 do km 379+110) z wyłączeniem odcinka W. – T. (od km 346+803,80 do km 356+700) oraz zatwierdził projekt podziału nieruchomości. Powyższe rozstrzygnięcie Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...]. utrzymał w mocy. W liniach rozgraniczających teren inwestycji znalazły się stanowiące własność skarżących działki nr 506/3 o pow. 0,0119 ha oraz 1177/6 o pow. 0,0147 ha, przeznaczone pod rozbudowę drogi krajowej nr 8, które z dniem 31 lipca 2008 r. z mocy prawa stały się własnością Skarbu Państwa. Skarżący, co wynika wyraźnie z treści skargi ograniczyli ją czasowo, kwestionując w pierwszej kolejności okres od momentu uzyskania przez Wojewodę [...] w styczniu 2015 r. wiadomości o prawomocnym zakończeniu postępowania w sprawie ustalenia treści księgi wieczystej na mocy wyroku Sądu Okręgowego z dnia [...]., sygn. akt [...]. Informacja tej treści wpłynęła do Wojewody [...] w dniu [...] stycznia 2015 r. Jednak na rozprawie w dniu 26 lutego 2016 r. wyjaśnili, że w istocie kwestionują bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ, poczynając od dnia 27 lutego 2015 r. W tym bowiem dniu Wojewoda [...] po otrzymaniu wspomnianej wyżej informacji o prawomocnym zakończeniu postępowania w sprawie ustalenia treści księgi wieczystej podjął pierwszą czynność, informując strony w trybie art. 36 K.p.a. o braku możliwości zakończenia postępowania z powodu konieczności sporządzenia nowego operatu szacunkowego określającego wartość nieruchomości i wyznaczeniu nowego termin załatwienia sprawy do dnia 31 maja 2015 r. Kolejne pismo w tym samym trybie, z tym samym tłumaczeniem sporządzono w dniu 26 maja 2015 r. Z akt sprawy wynika, że w okresie od 27 lutego 2015 r. do dnia 8 czerwca 2015 r. kiedy to postanowieniem Wojewoda powołał rzeczoznawcę majątkowego, nie zostały podjęte żadne czynności celem powołania biegłego do sporządzenia operatu szacunkowego, a nawet jeśli jak twierdzi organ w odpowiedzi na skargę takie czynności były podejmowane i wiązały się ze zmianą trybu wyłaniania biegłego, to nie zostały one należycie udokumentowane. Ponadto kolejną kwestią, która wymagała wyjaśnienia i prawidłowego udokumentowania był stan wywłaszczonej nieruchomości na dzień wydania decyzji z dnia [...] nr [...] przez Wojewodę [...], konkretnie chodziło tu o dokumenty potwierdzające istnienie układu komunikacyjnego – pasów włączenia i wyłączenia na drogę krajową nr 8, ustalenia parametrów nawierzchni utwardzonej czy kwestie naniesień budowlanych. Rzeczoznawca majątkowy w piśmie z dnia 7 lipca 2015 r. (data wpływu do organu 9 lipca 2015 r.) zasygnalizował Wojewodzie posiadanie niedostatecznej dokumentacji do sporządzenia wyceny, organ po upływie niemalże miesiąca w dniu 6 sierpnia 2015 r. podjął czynności celem pozyskania decyzji o pozwoleniu na budowę i dokumentacji projektowej. Akta sprawy dowodzą, że dopiero w dniu 30 listopada 2015 r. pozyskano od inwestorów kosztorys, zaś w dniu 3 grudnia 2015 r. od GDDiKA fragment projektu z naniesionym zjazdem. Nie budzi zatem najmniejszych wątpliwości, że dopiero po otrzymaniu kompletnej dokumentacji biegły mógł przystąpić do opracowania operatu szacunkowego. Niewątpliwie operat szacunkowy wymaga ze strony organu oceny pod kątem jego wartości dowodowej. Także strony postępowania muszą mieć zapewnioną możliwość zapoznania się z jego treścią i wniesienia ewentualnych uwag bądź zastrzeżeń. Nie budzi jednak wątpliwości, że na dzień wniesienia skargi decyzja o ustaleniu na rzecz skarżących odszkodowania nie została podjęta. W trakcie prowadzonego postępowania organ zawiadamiał strony o przyczynach zwłoki w załatwieniu sprawy i wyznaczał nowy termin, jednak akta sprawy dowodzą, że jego oświadczenia nie miały pełnego pokrycia w materiale dowodowym. Na marginesie wskazać trzeba, że z poczynionych przez sąd ustaleń z urzędu wynika, że w styczniu 2016 r. odbyły się ponowne oględziny nieruchomości, zaś w dniu 12 lutego 2016 r. sporządzono nowy operat szacunkowy. Do dnia rozprawy, która odbyła się w dniu 26 lutego 2016 r. organ nie wydał decyzji administracyjnej w przedmiocie odszkodowania. Reasumując rację ma niewątpliwie organ, że postępowania zmierzające do ustalenia odszkodowania w trybie specustawy drogowej są wyjątkowo skomplikowane z uwagi na fakt pozbawienia prawa własności do nieruchomości z mocy prawa i konieczność dokładnego ustalenia stanu faktycznego i prawnego sprawy, w tym pozyskania kluczowego dowodu jakim jest operat szacunkowy, którego sporządzenie przez rzeczoznawcę majątkowego wymaga czasu. Nie sposób jednak na kanwie tej sprawy nie zauważyć, że brak kompletnej dokumentacji o stanie przedmiotu wyceny koniecznej do opracowania operatu jest ewidentnie zawiniony przez organ. Nadto przytoczona wyżej sekwencja podejmowanych przez Wojewodę [...] czynności, poczynając od dnia 27 lutego 2015 r. dowodzi, że są one dokonywane przewlekle, w znacznych odstępach czasu i w dalszym ciągu sprawa nie została zakończona wydaniem rozstrzygnięcia. Z tych powodów sąd w trybie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w punkcie pierwszym wyroku zobowiązał Wojewodę [...] do wydania aktu w przedmiocie ustalenia odszkodowania na rzecz skarżących za nabycie z mocy prawa własności nieruchomości położonej w obrębie [...], gminie T., powiecie [...]m, województwie [...], oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków jako działki nr 506/3 o powierzchni 0,0119 ha i 1177/6 o powierzchni 0,0147 ha w terminie jednego miesiąca od dnia uprawomocnienia się wyroku. Jednocześnie w punkcie drugim wyroku sąd na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. stwierdził, że bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania nie miały miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Niewątpliwie okolicznościami niezawinionymi przez organ jest zmiana trybu wyłaniania biegłego i oczekiwanie na przygotowanie przez rzeczoznawcę majątkowego operatu szacunkowego. W punkcie trzecim sentencji wyroku sąd z uwagi na to, że opóźnienie w załatwieniu sprawy nie ma charakteru rażącego oraz podaną przyczynę tego stanu rzeczy, na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. oddalił wniosek skarżących o wymierzenie grzywny oraz przyznanie na ich rzecz sumy pieniężnej. Należy podkreślić, że sąd może orzec w tym przedmiocie w przypadku stwierdzenia, że bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania miało charakter rażący. O kosztach postępowania należnych skarżącym od organu orzeczono w punkcie czwartym wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. IB