II SAB/Łd 30/26

Dnia 7 maja 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka Sędziowie: Sędzia WSA Michał Zbrojewski Asesor WSA Beata Czyżewska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 maja 2026 roku sprawy ze skargi Y. K. na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie w przedmiocie rozpatrzenia odwołania od decyzji odmawiającej przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko M. K. 1. stwierdza, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 2. umarza postępowanie sądowoadministracyjne w zakresie zobowiązania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie do rozpatrzenia odwołania skarżącej Y. K. od decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko M. K.; 3. wymierza Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie grzywnę w wysokości 500 (pięćset) złotych; 4. oddala wniosek o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania sądowego. dj Pismem z 27 grudnia 2025 r. Y. K. wywiodła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie w przedmiocie rozpatrzenia odwołania od decyzji odmawiającej przyznania świadczenia wychowawczego na dzieci M. K. i A. K. wnosząc o: pkt 1 - stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności w rozpatrzeniu odwołania; pkt 2 - zobowiązanie organu do niezwłocznego wydania decyzji w sprawie świadczenia wychowawczego; pkt 3 - opcjonalnie wymierzenie organowi grzywny; pkt 4 - zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania sądowego. Motywując skargę jej autorka wyjaśniła, że 4 marca 2025 r. złożyła odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego na dzieci. Do dnia złożenia skargi, pomimo upływu ponad 8 miesięcy, organ nie wydał żadnej decyzji ani nie udzielił informacji o stanie sprawy. 12 listopada 2025 r. skarżąca złożyła ponaglenie do organu z uwagi na jego bezczynność. Brak jakiejkolwiek decyzji przez tak długi okres czasu stanowi rażące naruszenie prawa i wypełnia przesłanki bezczynności organu. Odpowiadając na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wniósł o umorzenie postępowania sądowego w zakresie wydania decyzji przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Organ wyjaśnił, że sporne postępowanie zainicjował wniosek skarżącej z 21 listopada 2024 r. o przyznanie świadczenia wychowawczego na dzieci M. i A. K. na okres świadczeniowy trwający od 01.06.2024 r. do 31.05.2025 r. (znak: 010070/680/9467474/2024). Decyzjami z 19 lutego 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2024/2025 na dzieci M. i A. K.. Powyższe decyzje 4 marca 2025 r. Y. K. zaskarżyła odwołaniem do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a następnie 27 grudnia 2025 r. wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Organ wniósł o umorzenie postępowania sądowego, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., wobec faktu rozpatrzenia odwołań skarżącej decyzjami z 29 grudnia 2025 r. Wspomnianymi decyzjami Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uchylił zaskarżone decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i przyznał skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na dzieci na okres od 01.07.2024 r. do 31.05.2025 r. w kwocie 800 zł miesięcznie. Organ wyjaśnił nadto, że postępowania w sprawie z odwołania skarżącej podjęte zostały z opóźnieniem co wynika z dużej ilości rozpatrywanych spraw, nowych zadań realizowanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, co skutkowało bezczynnością organu, która nie miała charakteru rażącego naruszenia prawa, nie miała ona również znamion celowego unikania podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie. Na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II z 26 stycznia 2026 r. skargi Y. K. rozdzielono i zarejestrowano pod sygn. akt: - II SAB/Łd 30/26 - bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie w sprawie rozpatrzenia odwołania od decyzji odmawiającej przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko M. K., - II SAB/Łd 31/26 - bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie w sprawie rozpatrzenia odwołania od decyzji odmawiającej przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko A. K.. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wyjaśnić należy, że Sąd rozpoznał sprawę niniejszą na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2026 r., poz. 143 - dalej w skrócie "p.p.s.a."), który stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Sytuacja, o której stanowi art. 119 pkt 4 p.p.s.a. zaistniała w rozpoznawanej sprawie, ponieważ przedmiotem zaskarżenia jest bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie w przedmiocie rozpatrzenia odwołania od decyzji odmawiającej przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko M. K.. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 1267 ) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki określone w ustawie. Stosownie do treści art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1 - 4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Zgodnie z treścią art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu lub na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 p.p.s.a.). W rozpatrywanej sprawie skarga na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie w sprawie rozpatrzenia odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiającej przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko M. K. jest formalnie dopuszczalna, bowiem została poprzedzona ponagleniem i nie została wniesiona po zakończeniu postępowania w sprawie. W przypadku skargi na bezczynność lub przewlekłość postępowania, jej wniesienie dopuszczalne jest wówczas, gdy strona przed wniesieniem skargi wniosła do organu ponaglenie wyczerpując przysługujący jej środek zaskarżenia (art. 52 § 1 i § 2 p.p.s.a.). Skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu (art. 53 § 2b p.p.s.a.). Strona skarżąca przed wniesieniem skargi dopełniła tego wymogu formalnego. Ponaglenie na bezczynność organu (niezałatwienie sprawy w terminie) złożone zostało pismem z 12 listopada 2025 r. Skarga na bezczynność została wniesiona do tutejszego Sądu 27 grudnia 2025 r. Zgodnie z art. 35 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2025 r., poz. 1691 - dalej w skrócie "k.p.a.") organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (art. 35 § 2 k.p.a.). Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3 k.p.a.). Załatwienie sprawy w postępowaniu uproszczonym powinno nastąpić niezwłocznie, nie później niż w terminie miesiąca od dnia wszczęcia postępowania (art. 35 § 3a k.p.a.). Natomiast zgodnie z art. 35 § 4 k.p.a., przepisy szczególne mogą określać inne terminy niż określone w § 3 i 3a. Jak wynika z art. 35 § 5 k.p.a., do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów doręczania z wykorzystaniem publicznej usługi hybrydowej, o której mowa w art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 285, 1860 i 2699), okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu. Okresy trwania tych zdarzeń procesowych dolicza się do daty upływu terminu załatwienia sprawy. O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia (art. 36 § 1 k.p.a.). Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 k.p.a.). Godzi się w związku z tym wyjaśnić, że pod pojęciem "bezczynności" należy rozumieć, zgodnie z art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a., niezałatwienie sprawy przez organ w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. Obecne rozumienie bezczynności sprowadza się do ograniczenia jego rozumienia do niewydania w terminie decyzji lub postanowienia (względnie aktu lub czynności wskazanych w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.). Pojęcie "bezczynności" w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. oraz art. 149 p.p.s.a. sprowadza się zatem do badania kwestii ewentualnego naruszenia "terminowości" działania organów administracyjnych - niezałatwienie sprawy w terminie. W tym ujęciu dochowanie przez organ ustawowego terminu załatwienia sprawy, względnie jego sukcesywne przedłużanie z zachowaniem aktów staranności przewidzianych w art. 36 k.p.a. wyklucza możliwość skutecznego postawienia organowi zarzutu bezczynności. W kontrolowanej sprawie zarzut bezczynności dotyczy okresu od 4 marca 2025 r., kiedy to skarżąca Y. K. wniosła do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 19 lutego 2025 r. znak sprawy 010070/680/9467474/2024, postępowanie 508135334 odmawiającej przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko M. K.. W dacie wniesienia skargi do Sądu, co miało miejsce 27 grudnia 2025 r., organ ponad wszelką wątpliwość pozostawał bezczynny. Bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie ustała 29 grudnia 2025 r. w związku z wydaniem decyzji uchylającej decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i przyznającej skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko M. K., którą doręczono skarżącej 30 grudnia 2025 r., o czym świadczy dokument Urzędowego Poświadczenia Doręczenia. Wobec powyższego zakończenie spornego postępowania nastąpiło po wniesieniu skargi do tutejszego Sądu. W sprawie niespornym jest również, że odwołanie skarżącej nie zostało rozpatrzone w terminie przewidzianym w art. 35 § 3 k.p.a., choć sprawa nie należała do szczególnie skomplikowanych. Lektura nadesłanych sądowi akt administracyjnych świadczy dobitnie o tym, że organ drugiej instancji ani razu nie skorzystał z trybu przewidzianego w art. 36 § 1 i 2 k.p.a., co pozwoliłoby mu uwolnić się od zarzutu bezczynności. Organ nie zareagował również na wniesione 12 listopada 2025 r. ponaglenie, a dopiero 29 grudnia 2025 r., w następstwie wniesionej skargi na bezczynność, wydał decyzję w sprawie. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 i § 1a p.p.s.a., stwierdził, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, o czym orzekł, jak w punkcie 1 sentencji wyroku. Kwalifikacja naruszenia prawa jako rażącego musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niezasługujące na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych terminów załatwienia sprawy - w przypadku bezczynności, ani samo podejmowanie działań w dużych odstępach czasu - w przypadku przewlekłości. W orzecznictwie przyjmuje się, że rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym, a zachodzi m.in. w razie jawnego natężenia braku woli organu do załatwienia sprawy. W orzecznictwie wskazuje się również, że z reguły dopiero sytuacja, gdy długość postępowania stanowi wielokrotność miary czasu wyznaczonego przez prawodawcę jako maksymalny termin załatwienia sprawy, pozwala mówić o przekroczeniu na tyle dużym, a przez to też i oczywistym, iż nie budzi wątpliwości ocena uznająca go za przekroczenie kwalifikowane. W realiach sprawy niniejszej z taką właśnie sytuacją mieliśmy do czynienia. Ponad wszelką wątpliwość bezczynność organu drugiej instancji trwała ponad 9 miesięcy. W tym okresie organ nie podjął jakichkolwiek czynności mających na celu załatwienie sprawy, nie zawiadomił ponadto strony o niezałatwieniu sprawy w terminie, nie podał powodów opóźnienia oraz nie wskazał nowego terminu załatwienia sprawy, co pozwoliłoby mu uwolnić się od zarzutu bezczynności. De facto jedyną czynnością w sprawie jaką podjął organ było wydanie decyzji, które nastąpiło po ponad 9 miesiącach od dnia wniesienia odwołania. Na ocenę charakteru bezczynności nie mogły rzutować wyjaśnienia organu zawarte w odpowiedzi na skargę dotyczące dużej ilości rozpatrywanych spraw czy nowych zadań realizowanych przez organ. Rolą organu jest zapewnienie odpowiedniej obsady kadrowej i takiej organizacji pracy by sprawy były załatwiane w rozsądnym terminie. Wobec tego, że cel skargi na bezczynność w kontrolowanej sprawie został osiągnięty, ponieważ organ rozpoznał odwołanie skarżącej wniesione od decyzji organu pierwszej instancji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko M. K., postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania organu do rozpatrzenia odwołania skarżącej Y. K., stało się bezprzedmiotowe. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., umorzył postępowanie sądowoadministracyjne w tym zakresie, o czym orzekł jak w punkcie 2 sentencji wyroku. W konsekwencji stwierdzenia, że organ dopuścił się bezczynności, która miała charakter rażący, Sąd za uzasadnione uznał nałożenie na organ grzywny, o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a. Stosownie do art. 149 § 2 p.p.s.a. sąd, w przypadku uwzględnienia skargi na bezczynność, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę, że zarówno wymierzenie grzywny jak i przyznanie sumy pieniężnej stanowią uprawnienie dyskrecjonalne sądu, gdyż są dodatkowymi środkami o charakterze dyscyplinująco-represyjnym, które powinny być stosowany w szczególnie drastycznych przypadkach wskazujących, że bez tej dodatkowej sankcji (dolegliwości finansowej) organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa. Skorzystanie z tych środków jest uzasadnione m.in., gdy realia sprawy są niemożliwe do akceptacji z punktu widzenia ochrony porządku prawnego i sprawnego działania administracji publicznej. Odnosić je należy do sytuacji, gdy oceniając całokształt działań organu, można dojść do przekonania, że działania te noszą znamiona celowego unikania podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez tej dodatkowej sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa (por. wyrok NSA z 28 lipca 2020 r., sygn. akt II GSK 127/20, CBOSA). Podstawowym warunkiem stwierdzenia istnienia materialnoprawnej podstawy wymierzenia grzywny organowi w oparciu o art. 149 § 2 p.p.s.a. jest upływ terminu załatwienia sprawy. Postępowanie w kontrolowanej sprawie trwało ponad 9 miesięcy, co niewątpliwie potwierdza naruszenie przepisów określających terminy załatwienia sprawy. W ocenie Sądu mamy do czynienia z opieszałym działaniem ze strony organu powiązanym z niepodejmowaniem jakichkolwiek czynności. Sąd określając wysokość grzywny uwzględnił rozmiar przekroczenia terminu, jakiego dopuścił się organ stwierdzając, że grzywna w kwocie określonej w wyroku będzie w sprawie adekwatna do rozmiaru bezczynności organu. W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a., w punkcie 3 sentencji wyroku orzekł o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości 500 zł. Stosownie do treści art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. nie mają obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. W rozpatrywanej sprawie przedmiotem zaskarżenia jest bezczynność organu w sprawie z zakresu szeroko rozumianej pomocy społecznej, wobec czego skarżąca z mocy prawa została zwolniona z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Z tego też względu Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej o zasądzenie od organu kosztów postępowania sądowego, o czym orzekł w punkcie 4 sentencji wyroku, na podstawie art. 151 w związku z art. 64 § 3 i art. 205 § 1 p.p.s.a. ds