II SAB/Łd 39/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi - Wydział II - Agnieszka Grosińska po rozpoznaniu w dniu 6 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.L. i P.L. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika w sprawie ze skargi na bezczynność Wójta Gminy G. w przedmiocie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości gruntowej postanawia odmówić skarżącym przyznania prawa pomocy. AG II SAB/Łd 39/13 U z a s a d n i e n i e A.L. i P.L. zwrócili się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika w sprawie ze skargi na bezczynność Wójta Gminy G. w przedmiocie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości gruntowej. Jak wynika z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach z dnia 2 lipca 2013 r. wnioskodawcy pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z dwiema uczącymi się córkami. Skarżący posiadają dom o powierzchni 200 m², nieruchomość rolną o powierzchni 1,26 ha i działkę o powierzchni 54 a.. W uzasadnieniu wniosku skarżący podali, że z uwagi na brak dochodów P.L. wyjechał za granicę w poszukiwaniu pracy. Rodzina korzysta ze wsparcia finansowego rodziny, spłaca kredyty – ok. 1200 zł miesięcznie. Z uwagi na fakt, że oświadczenie skarżących okazało się niewystarczające do oceny ich rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, zarządzeniem Referendarza sądowego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 17 lipca 2013 r., skarżący zostali wezwani do złożenia kopii zeznań rocznych o wysokości dochodów osiągniętych przez skarżących w 2012 r., wyciągów z posiadanych przez skarżących rachunków z okresu ostatnich trzech miesięcy oraz informacji o posiadanych lokatach i zaciągniętych kredytach, informacji o wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem, w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie skarżący złożyli nowe, podpisane przez małżonków, oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, z którego wynika, że skarżący podjął pracę i uzyskuje wynagrodzenie w kwocie 3040 zł miesięcznie. Strona przedstawiła również informację z banku (z dnia 17 lipca 2013 r.) o całkowitej spłacie kredytu udzielonego na zakup samochodu i zwrotnym przeniesieniu prawa własności. Odnosząc się do pozostałych elementów wezwania skarżący "postulują o skonkretyzowanie tych wytycznych". Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, System Informacji Prawnej LEX nr 75481). Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm), dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Ustosunkowując się do wniosku skarżących stwierdzić należy, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a tym samym wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim zauważyć należy, że warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie przez nią, że spełnia ustawowe przesłanki. W interesie strony leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się bowiem tylko do stwierdzenia, że wnioskodawca uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04). Tymczasem oświadczenie skarżących, zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, uznać należało za niewystarczające, jako że zawierało jedynie wskazanie niewielkich dochodów i bardzo lakoniczne uzasadnienie. Nie wskazano w nim natomiast na żadne okoliczności świadczące o trudnej sytuacji życiowej czy materialnej skarżących, tym bardziej, że Referendarz sądowy z urzędu (sprawa o sygn. akt II SA/Łd 820/11) posiadał informacje, że skarżący zakupili na kredyt auto (rata kredytu to około 700 zł), jak również zaciągnęli 50000 zł kredytu na budowę domu. Z uwagi na ten fakt zasadne było wezwanie wnioskodawców do uzupełnienia wniosku o dane, które pozwoliłyby na dokładną ocenę jej realnych możliwości płatniczych. Jednakże skarżący nie przedstawili części z żądanych informacji (m.in. odpisów zeznań rocznych o wysokości dochodów osiągniętych w dwóch ostatnich latach, jak też dokumentów bankowych), na skutek czego pozbawili Referendarza możliwości oceny ich aktualnej sytuacji majątkowej, co wiąże się z brakiem wykazania podstaw do przyznania prawa pomocy. Podkreślenia w tym miejscu wymaga fakt, że treść wezwania do wykonania zarządzenia z dnia 17 lipca 2013 r. została sformułowana w sposób niebudzący wątpliwości, nie jest zatem uzasadniony "postulat" skarżących o skonkretyzowanie wytycznych w nim zawartych. Brak realizacji obowiązków nałożonych zarządzeniem Referendarza sądowego uniemożliwia faktyczną ocenę rzeczywistych możliwości płatniczych skarżących i ustalenia, czy rzeczywiście nie są ona w stanie ponieść jakikolwiek, czy choćby częściowych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Niezależnie od powyższego Referendarz sądowy doszedł do przekonania, że sytuacja majątkowa skarżących jest w rzeczywistości lepsza, niż przedstawiona we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący spłacili w całości kredyt udzielony na zakup samochodu. Skarżący wciąż spłacają także kredyt w wysokości 50000 zł, zaciągnięty na budowę domu. Istotne jest przy tym to, że na dzień 7 czerwca 2013 r. do spłaty pozostało im tylko 1076,62 zł kapitału (co wynika ze sprawy o sygn. akt II SA/Łd 335/13), a więc praktycznie całość kredytu została już spłacona. Trudno w takiej sytuacji dać wiarę twierdzeniom, że skarżący utrzymywali się i spłacali zobowiązania kredytowe pożyczając od krewnych środki na ten cel. Ponadto sama okoliczność spłacania kredytów nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Nie zasługuje bowiem na akceptację pogląd, że zaciągnięcie przez stronę kredytów na okres kilku lat, skutkujące obowiązkiem uiszczania comiesięcznych rat, powoduje po stronie tej osoby powstanie prawa do odstąpienia od regulowania innych zobowiązań. Podkreślić należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie skarżący, nie przedstawiając części informacji pozwalających na rzetelną i obiektywną ocenę ich możliwości płatniczych, nie uczynili zadość tym wymaganiom. Prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej, nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu. AG