II SAB/Łd 40/14

Dnia 9 czerwca 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rosińska Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Kośka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 czerwca 2014 roku sprawy ze skargi J. Z. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wójta Gminy S. w przedmiocie wniosku o umorzenie należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego stwierdza przewlekłe prowadzenie postępowania, które miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa. LS J. Z. wniósł skargę na przewlekłe prowadzenie przez Wójta Gminy S. postępowania w sprawie jego wniosku z dnia [...]r. o umorzenie należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W motywach skargi jej autor wyjaśnił, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., po rozpoznaniu zażalenia skarżącego, postanowieniem z [...]r. stwierdziło przewlekłość postępowania prowadzonego przez Wójta Gminy S. w rozpoznaniu wniosku skarżącego z dnia [...]r.. W tej sytuacji autor skargi wskazał, iż podtrzymuje zarzuty tyczące powolnego rozpoznania jego podania w sprawie umorzenia należności z tytułu wypłaconych alimentów wraz z odsetkami. Jednocześnie skarżący wskazał, iż organ nie wydał decyzji w sprawie ustalenia wysokości zadłużenia na lata 2012 – 2013 ani nie ustalił ile lat skarżący płacił alimenty w pełnej wysokości. Ponadto zarzucił, iż organ nie respektuje wyliczeń komornika zawartych w kartach rozliczeniowych akt sprawy. Opierając się na wskazanych argumentach skarżący wniósł o stwierdzenie, iż postępowanie Wójta Gminy S. prowadzone jest w sposób przewlekły oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kwoty 20.000zł tytułem odszkodowania za nierozpoznania wniosku o umorzenie zaległości wraz z odsetkami. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wyjaśniając, iż w dniu [...]r. J. Z. wniósł o umorzenie w całości obciążających go należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego oraz zaliczki alimentacyjnej. Po analizie dokumentów organ stwierdził, iż nie ma podstaw do umorzenia zadłużenia, zatem decyzją z dnia [...]r. odmówił uwzględnienia wniosku skarżącego. Skarżący od tegoż rozstrzygnięcia wniósł odwołanie, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...]r. uchyliło rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji i sprawę przekazało temuż organowi do ponownego rozpatrzenia. Po zebraniu dodatkowych dowodów i po ponownej analizie zebranych dokumentów organ pierwszej instancji ponownie odmówił umorzenia zaległości (decyzja z dnia [...]r.), co także skarżący zakwestionował odwołaniem. Organ wyższej instancji decyzją z dnia [...]r. po raz kolejny uchylił rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Po kolejnej analizie dokumentów podtrzymując, nie widząc okoliczności uzasadniających umorzenie zadłużenia organ, decyzją z dnia [...]r. odmówił skarżącemu umorzenia zaległości. J. Z. wniósł odwołanie od tej decyzji, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...]r, ponownie uchyliło decyzję Wójta Gminy S. i sprawę przekazało temuż organowi do ponownego rozpatrzenia. Po następnej analizie akt sprawy organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...]r. ponownie odmówił uwzględnienia wniosku skarżącego o umorzenie zaległości alimentacyjnych. Następnie organ opisał podejmowane w dalszej kolejności rozstrzygnięcia w sprawie nałożenia na skarżącego obowiązku zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wskazując w konkluzji, iż po uprawomocnieniu się decyzji wydanych w tym przedmiocie powstanie możliwość umorzenia skarżącemu całości należności pozostałych do zwrotu z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych oraz możliwość umorzenia 50% kwoty z niezapłaconej zaliczki alimentacyjnej. Pismem z dnia [...]r. Wójt Gminy S. wskazał, iż decyzją z dnia [...]r. umorzył skarżącemu należności z tytułu wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń: z tytułu zaliczki alimentacyjnej w kwocie 3.302,25zł; z tytułu funduszu alimentacyjnego w kwocie 6.973,70zł i z tytułu odsetek od należności z funduszu alimentacyjnego w kwocie 1.383,63zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z regulacją art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność organów w określonych przypadkach, w tym w razie konieczności wydania decyzji administracyjnych (art. 3 § 2 pkt 1 – 4a oraz pkt 8 P.p.s.a.). Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1 P.p.s.a.). Na wstępie wyjaśnić należy, iż warunkiem wniesienia skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania jest wyczerpanie środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie (art. 52 § 1 P.p.s.a.). Warunek zawarty w art. 52 § 1 P.p.s.a., tj. wyczerpanie środków zaskarżenia, rozumiany powinien być jako złożenie środka prawnego w postaci zażalenia przewidzianego w art. 37 § 1 K.p.a.. Warunek ten będzie spełniony niezależnie od zajętego w tym przedmiocie stanowiska organu, do którego wniesiono ten środek prawny. Sąd, na podstawie lektury akt uznał, iż skarżący wyczerpał środki zaskarżenia służące w postępowaniu przed organami administracji. Zwrócić należy uwagę na treść pisma skarżącego z dnia [...]r., w którym wniósł on o stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie umorzenia należności alimentacyjnych. Dostrzec wypada, iż pismo to zostało skierowane do Wojewody [...], niemniej pismem z dnia [...]r. zostało przekazane do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P., które postanowieniem z dnia [...]r. stwierdziło brak przesłanek do uwzględnienia zażalenia na bezczynność Wójta Gminy S. w załatwieniu wniosku skarżącego z dnia [...]r. oraz stwierdziło przewlekłość postępowania Wójta Gminy S. w rozpoznaniu wniosku skarżącego. Przystępując do merytorycznej oceny zasadności skargi wyeksplikować wypada, iż organy administracji zobowiązane są do przestrzegania zasad ogólnych postępowania administracyjnego, a w szczególności organy powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia (art. 12 § 1 K.p.a.). Realizacji tej zasady służy m. in. przepis art. 35 § 1 K.p.a.. Zgodnie z jego treścią organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy, wymagającej przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej – nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania (art. 35 § 3 K.p.a.). Do terminów powyższych nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo z przyczyn niezależnych od organu (art. 35 § 5 K.p.a.). O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie, określonym w art. 35 K.p.a., organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Dotyczy to również przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 K.p.a.). Przenosząc powyższe uwagi na grunt zaistniałego w sprawie stanu faktycznego należy w pierwszym rzędzie przypomnieć, iż z dokumentów załączonych do akt administracyjnych wynika, że postępowanie w sprawie zostało wszczęte pismem skarżącego z dnia [...]r., w którym wnioskował o umorzenie w całości wraz z odsetkami należności z funduszu alimentacyjnego i należności z tytułu wypłaconej osobie uprawnionej zaliczki alimentacyjnej. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, Wójt Gminy S. czterokrotnie odmawiał uwzględnienia wniosku skarżącego o umorzenie powyższych należności (decyzje z dnia [...]r., [...]r., [...]r. i z dnia [...]r.), które to rozstrzygnięcia, po rozpoznaniu odwołań skarżącego, uchylane były przez organ wyższego stopnia, a sprawa trafiała do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji. W realiach niniejszej sprawy należy odrębnie dostrzec, że decyzja organu pierwszej instancji z dnia [...]r. została doręczona skarżącemu dopiero w dniu [...]r., a więc z blisko dwuletnim opóźnieniem. Ostatecznie postępowanie w sprawie – jak z wynika z informacji dołączonych do akt sądowych – zakończyło się wydaniem w dniu [...]r. przez Wójta Gminy S. rozstrzygnięcia uwzględniającego wniosek skarżącego z dnia [...]r., czyli decyzją o umorzeniu należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej i z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. Dokonując analizy powyższych okoliczności i jednocześnie odnosząc się do zarzutu skargi – przewlekłego prowadzenia postępowania – należy wyjaśnić, iż postępowanie w sprawie zostało wszczęte wnioskiem skarżącego z dnia [...]r.. Natomiast czynnością kończącą postępowanie w sprawie było wydanie w dniu [...]r. decyzji uwzględniającej powyższy wniosek. Z zestawienia tych dat wynika, że postępowanie w sprawie toczyło się niemalże 3 lata, co jednoznacznie wskazuje na jego prowadzenie w przewlekły sposób. Przy czym dostrzec należy, iż przewlekłość organu spowodowana była trwającym blisko dwa lata zaniechaniem doręczenia skarżącemu decyzji z dnia [...]r.. W judykaturze nie jest sporne, iż przewlekłość w prowadzeniu postępowania występuje wówczas, gdy organ nie załatwia sprawy w terminie, nie pozostając jednocześnie w bezczynności, a podejmowane przez ten organ czynności procesowe nie charakteryzują się niezbędną koncentracją, o której mowa w przepisie art. 12 K.p.a., ustanawiającym zasadę szybkości postępowania administracyjnego, względnie mają charakter czynności pozornych, nie istotnych dla merytorycznego załatwienia sprawy. Przewlekłe prowadzenie postępowania zaistnieje zatem wówczas, gdy będzie można organowi skutecznie przedstawić zarzut niedochowania należytej staranności w takim zorganizowaniu postępowania administracyjnego, by zakończyło się ono w rozsądnym terminie, choćby na skutek wykonywania czynności w dużym odstępie czasu, względnie zarzut podejmowania czynności pozbawionych dla sprawy jakiegokolwiek znaczenia, a więc w istocie nieefektywnych, choć przedsiębranych w taki sposób i w takim czasie, że formalnie organ nie jest bezczynny. Oceniając opisany wcześniej tok czynności podejmowanych przez organ pierwszej instancji należało uznać zasadność skargi, stwierdzając, że organ prowadził postępowanie w sposób przewlekły. Niewątpliwie organ naruszył obowiązek załatwienia sprawy w ustawowym terminie, określonym w art. 35 K.p.a.. Brak jest jakiegokolwiek uzasadnienia dla blisko 3 letniego prowadzenia postępowania. Ponadto analiza akt administracyjnych dostarcza dowodu na blisko dwuletnią przerwę w kontynuowaniu postępowania wywołaną zaniechaniem doręczenia skarżącemu decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji. Na tej podstawie należało uznać, że Wójt Gminy S. prowadził postępowanie w sposób przewlekły. Co więcej w realiach niniejszej sprawy przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Nie ulega wątpliwości, iż prowadzenie postępowania w sposób przewlekły będzie miało charakter rażący, jeżeli poważne opóźnienia w podejmowanych przez organ czynnościach pozbawione są jakiegokolwiek racjonalnego usprawiedliwienia. Dla uznania rażącego naruszenia prawa, w rozumieniu art. 149 § 1 P.p.s.a., nie jest bowiem wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych terminów do załatwienia sprawy. W realiach niniejszej sprawy mamy do czynienia zarówno z bardzo poważnym przekroczeniem terminów wskazanych w przepisie art. 35 K.p.a.. jak i z długotrwałym niepodejmowaniem czynności w toku prowadzonego postępowania zmierzających do doręczenia skarżącemu wydanej decyzji, a jednocześnie organ nie wskazuje okoliczności mogących usprawiedliwiać taki stan rzeczy. Dostatecznie uzasadnia to tezę, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Ustosunkowując się do wniosku skargi o przyznanie skarżącemu odszkodowania, które miałoby swoje źródło w przewlekłym prowadzeniu postępowania należy wskazać, iż powyższe żądanie nie mogło zostać uwzględnione, bowiem nie mieści się w ramach kompetencji sądu administracyjnego, które w przypadku skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania określone są w przepisie art. 149 P.p.s.a.. Kwestie związane z naprawieniem powstałych szkód pozostają domeną sądownictwa powszechnego i ewentualne żądanie zasądzenia odszkodowania z tytułu szkody wyrządzonej przez organ administracji publicznej przewlekłym prowadzeniem postępowania winno być skierowane do właściwego sądu powszechnego. W tym stanie rzeczy należało wyłącznie stwierdzić, iż przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wójta Gminy S. miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1 P.p.s.a.). ag