II SAB/Łd 44/12

Dnia 26 kwietnia 2012 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi - Wydział II - Leszek Foryś po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2012 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku J.M. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.M. na przewlekłość postępowania Wojewody [...] w sprawie odszkodowania z tytułu nabycia przez Skarb Państwa prawa własności nieruchomości postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. lf II SAB/Łd 44/12 Uzasadnienie J.M. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie go od kosztów sądowych, w sprawie z jego skargi na przewlekłość postępowania Wojewody [...] w sprawie odszkodowania z tytułu nabycia prawa własności nieruchomości. Ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, a także z dodatkowych dokumentów złożonych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną J.M. oraz z 21-letnim synem D.M. Skarżący posiada dom o powierzchni 75 m² oraz gospodarstwo rolne o powierzchni 7,3775 ha, z którego utrzymuje się wraz z żoną. Skarżący podniósł, że przez cały 2011 r. pozostawał na zasiłku z tytułu niezdolności do pracy i otrzymywał z tego tytułu zasiłek w kwocie 10 zł dziennie. Przedstawił także formularz PIT-11, z którego wynika, że w 2011 r. osiągnął dochód z działalności wykonywanej osobiście w kwocie 665 zł, a także PIT-R, potwierdzający, że w 2011 r. uzyskał 1100 zł z tytułu pełnienia obowiązków społecznych i obywatelskich. Z nadesłanych dokumentów wynika ponadto, że skarżący uzyskał w dopłaty do produkcji rolnej na rok 2010 w łącznej wysokości 6515,65 zł, a na rok 2011 – 7268,13 zł. Z kolei syn skarżącego wykazał dochody ze stosunku pracy w kwocie 2040 zł brutto. Skarżący posiada zobowiązania kredytowe – kredyt obrotowy na zakup rzeczowych środków do produkcji rolnej zaciągnięty w sierpniu 2011 r. na kwotę 8000 zł, którego termin spłaty przypada na sierpień 2012 r. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270), dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie uczynił zadość tym wymaganiom. Najważniejszą okolicznością w niniejszej sprawie jest fakt, że osiągane przez skarżącego dochody są, w ocenie referendarza sądowego, wystarczające do uiszczenia kosztów sądowych. Wskazuje na to analiza złożonych na wezwanie referendarza wyciągów z konta skarżącego oraz jego syna. Na koncie skarżącego wciągu 3 trzech pierwszych miesięcy 2012 r. systematycznie utrzymuje się saldo powyżej 5000 zł. Wpływ na to miała wypłata środków z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w wysokości 7268,13 zł (w dniu 12 stycznia 2012 r.) oraz z Zakładu Mięsnego A w wysokości 8141,12 zł (w dniu 12 marca 2012 r.). Warto przy tym podkreślić, że tę ostatnią wpłatę z zakładu mięsnego skarżący otrzymał 4 dni przed uzupełnieniem wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych poprzez nadesłanie wypełnionego urzędowego formularza wniosku. Tymczasem na formularzu skarżący nie umieścił informacji o tych dochodach. Po tej wpłacie saldo na rachunku skarżącego wynosiło 13 518,67 zł. Wprawdzie skarżący wypłacił część środków (7000 zł) w tym samym dniu (12 marca 2012 r.), jednakże saldo na koncie wciąż wynosiło ponad 6000 zł i utrzymało się w tej wysokości do końca marca 2012 r. Nie można więc w żaden sposób uznać, że skarżący nie miał środków na pokrycie kosztów sądowych (w tym wpisu sądowego), skoro zaledwie 4 dni przed złożeniem wypełnionego formularza wniosku o prawo pomocy dysponował tak wysoką kwotą. Niewątpliwie zatem skarżący zarówno w dacie wniesienia do Sądu skargi wraz z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych (luty 2012 r.), jak i w dacie złożenia formularza wniosku o prawo pomocy (marzec 2012 r.), posiadał zasoby pieniężne w kwocie znacznie przewyższającej wysokość zarówno wpisu od skargi (200 zł), jak i innych przyszłych i ewentualnych kosztów sądowych (opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, w przypadku oddalenia skargi, wyniesie 100 zł, a wpis od ewentualnej skargi kasacyjnej – 100 zł). Przyjąć zatem należy, że skarżący posiada wolne środki finansowe, niewykorzystywane na bieżące utrzymanie. Posiadanie takich środków w kwocie przewyższającej wysokość potencjalnych kosztów sądowych pozwala sądzić, że ich część, bez uszczerbku dla swego koniecznego utrzymania, skarżący może przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych. Fakt, ze strona posiada wolne środki finansowe oraz stały dochód, uzasadnia twierdzenie, że pokrycie kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie nie będzie się dla wnioskodawcy wiązało z brakiem środków na konieczne utrzymanie. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Również środki finansowe posiadane przez syna skarżącego (prowadzącego ze skarżącym wspólne gospodarstwo domowe) uprawniają do twierdzenia, że mógłby z nich pokryć koszty sądowe. W okresie bowiem trzech pierwszych miesięcy 2012 r. saldo na jego koncie utrzymywało się systematycznie w wysokości ponad 5000 zł (najniższe było w dniu 8 stycznia – 4982,82 zł). Instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Tymczasem skarżący ma możliwość pozyskania środków na udział w postępowaniu przed sądem administracyjnym na takich samych zasadach, na jakich pozyskuje środki na regulowanie zobowiązań w sferze prywatnej. Przyznania prawa pomocy nie może bowiem uzasadniać chęć zaspokojenia w pierwszej kolejności innych zobowiązań, preferencyjnie traktowanych przez skarżącego. Wobec powyższego, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. lf