II SAB/Łd 60/25

Dnia 18 lipca 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Zbrojewski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk Asesor WSA Beata Czyżewska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 lipca 2025 roku sprawy ze skargi K. Z. na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie w przedmiocie prowadzenia postępowania odwoławczego w sprawie wniosku o świadczenie dobry start 1. stwierdza, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 2. umarza postępowanie sądowoadministracyjne w zakresie zobowiązania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie do rozpatrzenia odwołania K. Z. z dnia 11 sierpnia 2023 r. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 17 lipca 2023 r., nr 415374819, znak: 010070/680/6752105/2023; 3. wymierza Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie grzywnę w wysokości 500 (pięćset) złotych; 4. przyznaje od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie na rzecz skarżącego K. Z. sumę pieniężną w wysokości 500 (pięćset) złotych; 5. oddala skargę w pozostałym zakresie. ał Pismem z 20 marca 2025 r. K. Z. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie postępowania odwoławczego w sprawie wniosku o świadczenie dobry start. Skarżący wniósł o: zobowiązanie organu do rozstrzygnięcia postępowania odwoławczego w terminie 30 dni, stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności postępowania oraz miała ona miejsce z rażącym naruszeniem prawa, zobowiązanie organu do wyjaśnienia przyczyn i ustalenia osób winnych bezczynności, a w razie potrzeby także do podjęcia środków zapobiegających bezczynności w przyszłości, zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania sądowoadministracyjnego oraz przyznanie przez Sąd od organu sumy pieniężnej w wysokości 1 000 zł na rzecz Fundacji Siepomaga, zarejestrowanej w KRS Nr 0000396361 lub na inny cel charytatywny wskazany przez Sąd. W uzasadnieniu wyjaśnił, że 17 lipca 2023 r. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia "Dobry Start". Decyzją z 11 sierpnia 2023 r. organ odmówił prawa do świadczenia. 11 sierpnia 2023 r. wniósł do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odwołanie od ww. decyzji, które do dnia wniesienia skargi nie zostało rozpatrzone. 18 lipca 2024 r. wniósł do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ponaglenie. Do dnia wniesienia skargi nie otrzymał również odpowiedzi na skierowane pismo. W ocenie skarżącego zarzucana bezczynność nosi znamiona rażącego naruszenia prawa. Postępowanie w sprawie odwołania trwa 587 dni, w sytuacji, gdy powinno być dokonane w terminie miesiąca od dnia doręczenia odwołania. Bezczynność zaskarżonego Organu niewątpliwie narusza jego interes prawny, gdyż pozbawia go możliwości otrzymania przysługującego świadczenia dla dziecka pozostającego pod jego opieką. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o umorzenie postępowania. W uzasadnieniu wyjaśnił, że w związku ze złożoną skargą przeprowadzono postępowanie sprawdzające w oparciu o zapisy znajdujące się w systemie informatycznym ZUS wspomagającym obsługę świadczeń dla rodzin. Z analizy zapisów wynika, że K. Z. 17 lipca 2023 r. złożył wniosek o świadczenie dobry start na rok szkolny 2023/2024 na córkę K. Z.1. Z dokumentacji wynika, że we wniosku zaznaczył, że dziecko jednocześnie będzie uczęszczało do szkoły oraz przedszkola lub tzw. "zerówki". Przywołując treść § 4 ust. 2 i § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2021 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" (Dz. U. z 2021 r. poz. 1092), powoływanej dalej jako: "r.d.s." wyjaśnił, że w związku z wypełnieniem wniosku w taki sposób w postępowaniu automatycznym klientowi została wydana decyzja o odmowie prawa do świadczenia dobry start. Od ww. decyzji skarżący złożył odwołanie, które zostało błędnie odnotowane w systemie ZUS i nie zostało rozpatrzone w terminie. W odwołaniu skarżący stwierdził, że składając wniosek o świadczenie dobry start nieprawidłowo oznaczył dane w rubryce "oświadczenie" oznaczając, że dziecko będzie uczęszczało do przedszkola albo zerówki. Dopiero w odwołaniu wskazał, że była to pomyłka i wyjaśnił, że dziecko w roku szkolnym 2023/2024 będzie uczęszczało do szkoły podstawowej w G.. Mając powyższe na uwadze Prezes ZUS 10 kwietnia 2025 r. wydał decyzję o uchyleniu decyzji odmownej przyznania prawa do świadczenia dobry start i przyznał prawo do świadczenia. Odwołanie skarżącego zostało rozpatrzone z opóźnieniem, jednak nie wynikało to ze złej woli organu tylko nieprawidłowości zapisania w systemie elektronicznym. Prezes ZUS nadmienił, że organ administracji pozostaje w bezczynności, jeśli w terminie wynikającym z przepisów obowiązującego prawa nie podejmuje żadnych czynności, do podjęcia których jest zobowiązany albo, że jakkolwiek czynności te podjął i prowadził postępowanie, to jednak nie były to czynności celowe służące załatwieniu sprawy co do jej istoty, albo mimo istnienia obowiązku wynikającego z przepisów prawa, co uzasadnia umorzenie postępowania w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości bada czy działania podejmowane przez organ administracji publicznej są zgodne z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Stosownie do treści art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1 - 4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Skarga na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania jest dopuszczalna tylko w sprawach, w których są wydawane decyzje i postanowienia (pkt 1 - 3); w sprawach, w których mogą być wydawane akty lub podejmowane czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (pkt 4) oraz w sprawach, w których są wydawane pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach (pkt 4a). W myśl art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego (art. 149 § 1b p.p.s.a.). Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 p.p.s.a.). W myśl art. 119 pkt 4 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postepowania. W przypadku tego rodzaju sprawy sądowoadministracyjnej skierowanie jej do rozpoznania w trybie uproszczonym nie zostało uzależnione przez ustawodawcę od stosownego wniosku strony w tym zakresie. Stąd też sprawa niniejsza została skierowana do rozpoznania w tym trybie na podstawie zarządzenia z 3 czerwca 2025 r. Przechodząc następnie do sprawy zainicjowanej skargą K. Z. wyjaśnić należy, że przedmiotem rozpoznania Sądu w niniejszym postępowaniu jest bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie postępowania odwoławczego w sprawie wniosku o świadczenie dobry start. Z akt sprawy wynika, że 17 lipca 2023 r. skarżący złożył za pośrednictwem Platformy Usług Elektronicznych ZUS wniosek o ustalenie prawa do świadczenia dobry start. Decyzją z 17 lipca 2023 r., nr 415374819, znak: 010070/680/6752105/2023 organ I instancji odmówił prawa do wnioskowanego świadczenia. Odwołanie skarżącego od ww. decyzji zostało wniesione również za pośrednictwem platformy PUE ZUS do organu 11 sierpnia 2023 r. Ponaglenie skarżącego na nierozpoznanie odwołania zostało wniesione w tej samej formie 18 lipca 2024 r. Wobec braku rozpoznania sprawy 20 marca 2025 r. skarżący wniósł skargę na bezczynność organu. 10 kwietnia 2025 r. organ wydał decyzję uchylającą decyzję organu I instancji i przyznającą świadczenie dobry start w wysokości 300 zł. W tak ustalonym stanie faktycznym w pierwszej kolejności godzi się wyjaśnić, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że bezczynność o jakiej mowa w art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. ma miejsce w przypadkach, gdy w terminach określonych w art. 35 k.p.a. organ nie podejmuje żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadzi postępowanie, ale pomimo istnienia ustawowego obowiązku, nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu, lub nie podjął stosownej czynności. Tym samym dla stwierdzenia przez sąd administracyjny bezczynności organu administracji konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek: 1. istnienia ustawowego obowiązku podjęcia określonego działania oraz 2. braku jego podjęcia w terminach określonych przepisami postępowania. Ich łączne spełnienie obliguje sąd administracyjny do uwzględnienia skargi i zobowiązania organu do wydania aktu lub podjęcia czynności. Przechodząc do rozpoznania niniejszej skargi wskazać należy, że zgodnie z art. 52 § 1 p.p.s.a., dopuszczalność drogi sądowoadministracyjnej uzależniona jest od uprzedniego wyczerpania środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy, stosownie do treści art. 52 § 2 p.p.s.a., rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie przewidziany w ustawie. Warunek ten dotyczy także skargi na bezczynność organu. Z treści art. 37 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. wynika, że na niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. (bezczynność) oraz jeżeli postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość), stronie służy ponaglenie. Stosownie do art. 37 § 2 i 3 k.p.a., ponaglenie zawiera uzasadnienie i wnosi się je: 1) do organu wyższego stopnia za pośrednictwem organu prowadzącego postępowanie; 2) do organu prowadzącego postępowanie - jeżeli nie ma organu wyższego stopnia. Przepisy art. 37 § 4 – § 8 k.p.a. przewidują procedurę związaną z przekazaniem ponaglenia do organu wyższego stopnia oraz formę i sposób rozpatrzenia ponaglenia przez właściwy organ administracji. Z kolei w myśl art. 53 § 2b p.p.s.a. skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Przepis ten wskazuje na konieczność złożenia ponaglenia jako warunku formalnego wniesienia skargi na bezczynność lub przewlekłość postępowania, jednak nie określa w żaden sposób jaki czas powinien dzielić obie te czynności. Ustawodawca nie zakreśla także terminu, w którym można wnieść skargę na bezczynność (przewlekłe prowadzenie postępowania) wprowadzając jedynie warunek, że skargę w tym zakresie można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Mając zatem na względzie powyżej przedstawione rozważania należy stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie ponaglenie zostało wniesione zgodnie z art. 37 § 3 pkt 2 k.p.a. do organu prowadzącego postępowanie – jeżeli nie ma organu wyższego stopnia 18 lipca 2024 r., zaś skarga została wniesiona za pośrednictwem organu, którego działania dotyczyła – 20 marca 2025 r. (data wpływu do organu – 24 marca 2025 r.). W konsekwencji należało stwierdzić, że skarżący wyczerpał przysługujący mu środek zaskarżenia w postaci ponaglenia. Następnie godzi się wyjaśnić, że z "bezczynnością" organu mamy do czynienia wówczas, gdy w ustalonym zgodnie z przepisami prawa terminie organ administracji publicznej nie podejmuje żadnych czynności lub wprawdzie prowadzi postępowanie w sprawie, ale mimo istnienia ustawowego obowiązku, nie kończy go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub innego aktu bądź też nie podejmuje przewidzianej prawem czynności. Jak już wskazano, skarżący 11 sierpnia 2023 r. wniósł odwołanie od decyzji wydanej przez organ I instancji. W następstwie rozpatrzenia tego wniosku Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie decyzją z 10 kwietnia 2025 r. rozpoznał odwołanie wydając decyzję w sprawie. Wskazać należy, że podstawę do rozpatrzenia odwołania skarżącego stanowiły przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2021 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start", powoływanego dalej jako: "rozporządzenie" w związku z ogólnymi przepisami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 572), powoływanej dalej jako: "k.p.a." odnoszącymi się do terminów załatwiania spraw. Zgodnie z treścią § 4 rozporządzenia świadczenie przysługuje rodzicom, opiekunom faktycznym, opiekunom prawnym, rodzinom zastępczym, osobom prowadzącym rodzinne domy dziecka, dyrektorom placówek opiekuńczo-wychowawczych, dyrektorom regionalnych placówek;, opiekuńczo-terapeutycznych - raz w roku na dziecko. Natomiast w myśl § 30 rozporządzenia w sprawach nieuregulowanych w niniejszym rozporządzeniu stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735). W niniejszej sprawie zastosowanie znajdą zatem ogólne przepisy dotyczące odwołań i terminów załatwiania spraw. I tak w myśl art. 127 § 1 k.p.a. od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji. W myśl 35 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (§ 2). Z kolei art. 35 § 3 k.p.a. wskazuje, że załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. Zgodnie zaś z art. 61 § 3 k.p.a. datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Przechodząc zatem do merytorycznego rozpoznania skargi należy w pierwszej kolejności wskazać, że organy administracji zobowiązane są do przestrzegania zasad ogólnych postępowania administracyjnego, a w szczególności organy powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia (art. 12 § 1 k.p.a.). Realizacji tej zasady służy m.in. przepis art. 35 § 1 k.p.a., który wskazuje, że organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie, określonym w art. 35 k.p.a., organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Dotyczy to również przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 k.p.a.). Sąd w pełni podziela przy tym pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z 5 lipca 2012 r., sygn. II OSK 1031/12, dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej jako: "CBOSA", zgodnie z którym nowelizacja Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, polegająca na dodaniu (od 11 kwietnia 2011 r.) skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania, wymagała reinterpretacji pojęcia "bezczynności" przez ograniczenie jego rozumienia do niewydania w terminie decyzji lub postanowienia (względnie aktu lub czynności wskazanych w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.). Chodzi w tym przypadku o przekroczenie terminu określonego na podstawie art. 35 k.p.a. lub wynikającego z przepisów szczególnych (do których odsyła art. 35 § 4 k.p.a.), względnie terminu przedłużonego zgodnie z art. 36 k.p.a. Pojęcie "bezczynności" w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 i pkt 9 oraz art. 149 p.p.s.a. sprowadza się obecnie do badania kwestii ewentualnego naruszenia "terminowości" działania organów administracyjnych, tj. niezałatwienia sprawy w terminie. Potwierdza to definicja legalna "bezczynności" wprowadzona do k.p.a. z dniem 1 czerwca 2017 r., zgodnie z którą, stan ten zachodzi, jeżeli "nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1" (art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a.). W tym ujęciu dochowanie przez organ ustawowego terminu załatwienia sprawy wyklucza możliwość skutecznego postawienia organowi zarzutu bezczynności. Mając na względzie charakter sprawy, który w ocenie Sądu nie wymagał przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego o którym mowa w art. 35 § 3 k.p.a., albowiem mogła ona zostać rozpoznana, i w finalnie została tak rozpoznana poprzez wydanie decyzji 10 kwietnia 2025 r., w oparciu o dowody przedstawione przez stronę lub w oparciu o fakty i dowody znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Powinna ona zatem zostać załatwiona bez zbędnej zwłoki o której mowa w art. 35 § 1 i § 2 k.p.a. W sytuacji, gdy termin ten biegł od 11 sierpnia 2023 r., tj. od dnia doręczenia Prezesowi ZUS w Warszawie odwołania, a sprawa została rozstrzygnięta dopiero 10 kwietnia 2025 r., organ pozostawał w bezczynności w rozumieniu art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. Jednocześnie należy podkreślić, że nawet gdyby załatwienie sprawy wymagało postępowania wyjaśniającego, to termin przewidziany w art. 35 § 3 k.p.a., również niewątpliwie nie zostałby dochowany. Następnie wyjaśnić należy, że z przesłanych do Sądu akt administracyjnych oraz odpowiedzi na skargę wynika, że organ nie wydał w sprawie zawiadomienia o niezałatwieniu sprawy w terminie i nie wyznaczył nowego terminu jej załatwienia. Organ nie zareagował również na wniesione 18 lipca 2024 r. ponaglenie, a dopiero 10 kwietnia 2025 r., w następstwie wniesionej skargi na bezczynność, wydał decyzję w sprawie. Ustalenie w powyższym zakresie skutkuje uznaniem, że cel skargi na bezczynność organu został zrealizowany w niniejszej sprawie, albowiem organ wydał akt w postaci decyzji. Okoliczność ta przesądza o konieczności umorzenia postępowania sądowego na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. z uwagi na bezprzedmiotowość żądania w zakresie zobowiązania organu do wydania decyzji w przedmiocie świadczenia Dobry start o czym sąd orzekł w pkt 2 sentencji wyroku. Jednakże likwidacja stanu bezczynności w toku postępowania sądowego nie zwalnia sądu administracyjnego z obowiązku rozpoznania skargi wniesionej na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. w zakresie oceny czy bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Sąd zobligowany jest także do rozważenia zasadności wymierzenia organowi grzywny w trybie art. 149 § 2 p.p.s.a. bądź przyznania sumy pieniężnej, o które wnioskowała skarżąca. Ze względu na to, że ustawodawca nie zdefiniował kryteriów stanu rażącego naruszenia prawa, dokonanie kwalifikacji bezczynności (lub przewlekłości) pozostawiono uznaniu składu orzekającego. Uznanie to zaś cechuje brak sztywnych ram wartościowania danego stanu rzeczy, opiera się ono na analizie całokształtu okoliczności sprawy, przy uwzględnieniu pewnych wskazań ustawowych, zasad doświadczenia życiowego i zawodowego. Wyjaśnić zatem należy, że rażącym naruszeniem prawa jest stan w którym wyraźnie, ewidentnie, bezdyskusyjnie i drastycznie naruszono treść obowiązku wynikającego z przepisu prawa. W orzecznictwie akcentuje się, że rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia jako rażące musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego po prostu jako naruszenie, bądź zwykłe naruszenie. Podkreśla się także, że dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia. Oceniając czy naruszenie prawa jest rażące, należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia, względnie braku zakończenia, lecz także warunkowane okolicznościami materialnoprawnymi sprawy czynności, jakie powinien podjąć organ dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. W orzecznictwie i w doktrynie wskazuje się, że rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niepozwalające na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne (por. wyroki: WSA w Gdańsku z 7 września 2022 r., sygn. akt II SAB/Gd 72/22, WSA w Łodzi z 28 stycznia 2025 r., sygn. akt II SAB/Łd 150/24, CBOSA). Ocena czy w stanie faktycznym niniejszej sprawy mamy do czynienia z rażącym naruszeniem prawa, powinna być dokonana w kontekście regulacji art. 35 § 1 i § 3 k.p.a., która, jak już wskazano powyżej, zobowiązuje organy do załatwienia sprawy bez zbędnej zwłoki, a w przypadku sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego w postępowaniu odwoławczym – w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. Wychodząc z powyższych ustaleń godzi się ponownie podkreślić, że postępowanie w sprawie zostało zainicjowane odwołaniem skarżącego z 11 sierpnia 2023 r. Natomiast, jak już ustalono, stan bezczynności organu ustał dopiero 10 kwietnia 2025 r., tj. z dniem wydania decyzji w postępowaniu odwoławczym. Naruszenie terminu polega w sprawie nie tylko bowiem na tym, że organ nie rozpoznał wniosku skarżącego w ustawowym terminie, tj. bez zbędnej zwłoki, albowiem analiza akt sprawy prowadzi do stwierdzenia, że załatwienie sprawy nie wymagało przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, lecz również na tym, że pierwszą i de facto jedyną czynnością w sprawie jaką podjął organ podjął było wydanie decyzji, które nastąpiło po 20 miesiącach od dnia wniesienia odwołania. Istotne przy tym jest fakt, że organ nie podjął w tym okresie jakichkolwiek czynności mających na celu załatwienie sprawy, nie zawiadomił ponadto strony o niezałatwieniu sprawy w terminie, nie podał powodów opóźnienia oraz nie wskazał nowego terminu załatwienia sprawy. Organ nie zareagował również w żaden sposób na wniesione 18 lipca 2024 r. ponaglenie. Dopiero w następstwie wniesienia skargi do sądu administracyjnego, organ 10 kwietnia 2025 r. wydał decyzję w sprawie. Z zestawienia powyższych dat (daty wniesienia odwołania i daty decyzji kończącej postępowanie w sprawie) wynika zatem, że postępowanie w sprawie wniosku skarżącej trwało 20 miesięcy, a więc bezapelacyjnie dłużej niż przewiduje to ustawa. Z tego powodu Sąd uznał, że organ dopuścił się bezczynności w stopniu rażącym. Niewątpliwie postępowania nie cechowała wymagana dynamika, o czym niezbicie świadczy powołana wyżej analiza. Na ocenę charakteru stwierdzonej bezczynności nie mogły mieć wpływu lakoniczne argumenty organu podniesione w odpowiedzi na skargę, tj. nieprawidłowości zapisania w systemie elektronicznym. Problemy techniczne organu mogą być wprawdzie od niego niezależne, jednak nie mogą rodzić negatywnych skutków dla strony i wpływać na ograniczenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki w postępowaniu prowadzonym w sposób wnikliwy i szybki. Nie stanowią one również usprawiedliwionego uzasadnia zwłoki w rozpoznaniu sprawy administracyjnej. Po pierwsze skutki trudności, błędów czy nieprawidłowości w zakresie kształtowania i obsługiwania przez organy administracji publicznej oficjalnych systemów służących do komunikacji z tymi organami nie mogą być przerzucane na korzystających z tych systemów. Po drugie organ w żaden sposób nie uargumentował twierdzenia o nieprawidłowości zapisania, nie przedstawił też żadnych dokumentów świadczących o nieprawidłowym działaniu systemu elektronicznego. Ryzyko nieodebrania czy też nieodczytania przez organ wysłanego do niego przy użyciu oficjalnej platformy elektronicznej pisma obciąża ten organ, a nie wnioskodawcę. W konsekwencji stwierdzenia, że organ dopuścił się bezczynności, która miała charakter rażący, Sąd za uzasadnione uznał nałożenie na organ grzywny, o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a. Stosownie do art. 149 § 2 p.p.s.a. sąd, w przypadku uwzględnienia skargi na bezczynność, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę, że zarówno wymierzenie grzywny jak i przyznanie sumy pieniężnej stanowią uprawnienie dyskrecjonalne sądu, gdyż są dodatkowymi środkami o charakterze dyscyplinująco-represyjnym, które powinny być stosowany w szczególnie drastycznych przypadkach wskazujących, że bez tej dodatkowej sankcji (dolegliwości finansowej) organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa. Skorzystanie z tych środków jest uzasadnione m.in., gdy realia sprawy są niemożliwe do akceptacji z punktu widzenia ochrony porządku prawnego i sprawnego działania administracji publicznej. Odnosić je należy do sytuacji, gdy oceniając całokształt działań organu, można dojść do przekonania, że działania te noszą znamiona celowego unikania podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez tej dodatkowej sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa (por. wyrok NSA z 28 lipca 2020 r., sygn. akt II GSK 127/20, CBOSA). Podstawowym warunkiem stwierdzenia istnienia materialnoprawnej podstawy wymierzenia grzywny organowi w oparciu o art. 149 § 2 p.p.s.a. jest upływ terminu załatwienia sprawy. Postępowanie w sprawie trwało prawie 20 miesięcy, co niewątpliwie potwierdza naruszenie przepisów określających terminy załatwienia sprawy. W ocenie Sądu mamy do czynienia z opieszałym działaniem ze strony organu powiązanym z niepodejmowaniem jakichkolwiek czynności. Sąd określając wysokość grzywny uwzględnił rozmiar przekroczenia terminu, jakiego dopuścił się organ stwierdzając, że grzywna w kwocie określonej w wyroku będzie w sprawie adekwatna do rozmiaru bezczynności organu. Jednocześnie uwzględniając zaistniały w sprawie stan faktyczny, długoterminową zwłokę organu i towarzyszące jej okoliczności, Sąd przyznał na rzecz skarżącego od organu sumę pieniężną w wysokości określonej w wyroku przyjmując, że bezczynność miała miejsce przez okres niemal dwudziestu miesięcy, w czasie którym niewątpliwie mógł on wykorzystać środki ze świadczenia, które ostatecznie zostało mu przyznane. Kwoty te, wymierzone w dolnej granicy, Sąd przyjął mając na względzie z jednej strony uzasadnione żądanie skarżącego, a z drugiej strony niewątpliwie trudną sytuację organu, który zobowiązany jest do załatwienia dużej ilości tego rodzaju spraw. Odnosząc się zaś do wniosku skarżącego o przyznanie od organu sumy pieniężnej w wysokości 1 000 zł na rzecz Fundacji Siepomaga lub na inny cel charytatywny wskazany przez Sąd, godzi się wyjaśnić, że przepis art. 149 § 2 p.p.s.a. umożliwia przyznanie sumy pieniężnej od organu wyłącznie na rzecz skarżącego. Sąd nie jest władny do przyznania sumy pieniężnej na jakikolwiek cel charytatywny, zatem wniosek skarżącego nie mógł zostać pozytywnie załatwiony i w tym zakresie skarga podlegała oddaleniu. Jednocześnie wskazać należy, że skarżący wniósł również o zobowiązanie organu do wyjaśnienia przyczyn i ustalenia osób winnych bezczynności, a w razie potrzeby także do podjęcia środków zapobiegających bezczynności w przyszłości. Godzi się w tym miejscu wyjaśnić, że Sąd administracyjny nie jest jednak, w przeciwieństwie do organu, który ma takie uprawnienie na podstawie art. 37 § 6 pkt 2 lit. b k.p.a., władny do orzekania w kwestii zarządzania wyjaśniania przyczyn i ustalenia osób winnych bezczynności ani odpowiedzialności porządkowej lub dyscyplinarnej albo innej odpowiedzialności przewidzianej w przepisach prawa w stosunku do pracownika organu administracji publicznej. Mając na uwadze powyższe Sąd, uwzględniając skargę na podstawie art. 149 § 1 p.p.s.a., stwierdził, że bezczynność przez organ miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, o czym orzekł na mocy art. 149 § 1a p.p.s.a. (pkt 1 sentencji wyroku). W kolejnym punkcie Sąd orzekł o umorzeniu postępowania w zakresie zobowiązania organu do rozpatrzenia odwołania od decyzji organu I instancji (pkt 2 sentencji wyroku) w oparciu o treść art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. W pkt 3 punkcie sentencji wyroku Sąd orzekł o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości 500 zł, a w pkt 4 sentencji wyroku przyznał od organu na rzecz skarżącemu sumę pieniężną w wysokości 500 zł, czyniąc to w oparciu o regulację art. 149 § 2 p.p.s.a. W pkt 5 Sąd oddalił wniosek skarżącego o przyznanie sumy pieniężnej na rzecz wskazanej przez niego fundacji. ds