II SO/Łd 6/09

Dnia 20 listopada 2009 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi - Wydział II Agnieszka Grosińska po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2009 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku B. i A. M. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. i A. M. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie kary z tytułu samowolnego przystąpienia do użytkowania postanawia odmówić skarżącym przyznania prawa pomocy. AG B. i A. M. zwrócili się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych w związku ze skargą na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] w przedmiocie kary z tytułu samowolnego przystąpienia do użytkowania. Jak wynika z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe z dwojgiem dzieci w wieku 6 i 3 lat. Skarżący oświadczyli, iż nie osiągają dochodów. Skarżąca oświadczyła, iż do września 2009 r. wychowywała młodsze dziecko, obecnie nie może podjąć jakiejkolwiek pracy, gdyż córka często choruje. Skarżący jest osobą bezrobotną, podejmuje się prac dorywczych na budowach. Skarżący oświadczyli, iż korzystają z pomocy finansowej rodziców. Strona posiada dom o powierzchni 136 m kw. oraz nieruchomość rolną o powierzchni 2,3 ha. Działając na podstawie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Referendarz sądowy wezwał skarżących do uzupełnienia informacji o sytuacji majątkowej i dochodach poprzez nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych, których skarżący są posiadaczami lub współposiadaczami, poświadczonej za zgodność kopii zeznań o wysokości dochodów osiągniętych w roku 2008, informacji o wysokości miesięcznych wydatków oraz źródłach ich finansowania, a także kopii umów o pracę lub zlecenia zawartych w ostatnich 6 miesiącach. W wykonaniu zarządzenia Referendarza sądowego skarżący przedstawili dokumenty bankowe, z których wynika, iż na bieżącym rachunku bankowym A. M. brak jest środków, natomiast posiada oszczędności w wysokości 1.678,97 złotych. Natomiast na bieżącym rachunku bankowym B. M. na dzień 5 listopada 2009 r. zgromadzone zostały środki w wysokości 3.652,82 złotych, przy czym skarżąca wskazała, iż współwłaścicielem rachunku jest jej matka A. T. Natomiast na rachunku oszczędnościowym skarżąca zgromadziła kwotę 6.212,53 złotych, podnosząc ponownie, iż jego współwłaścicielem jest matka A. T., a ponadto, że jest to konto jej dzieci, gdzie wpływają oszczędności z chrzcin czy urodzin. Skarżąca przedstawiła również kopię zeznania podatkowego za rok 2008, z którego wynika, iż skarżąca osiągnęła w roku 2008 dochód w wysokości 2.317,80 złotych. Natomiast z zaświadczenia z urzędu skarbowego wynika, iż A. M. nie uzyskał dochodu w roku 2008. Skarżący oświadczyli natomiast, iż wysokość miesięcznych wydatków kształtuje się na poziomie 2000 złotych, na które składają się wydatki na ogrzewanie, energię elektryczną, wodę, telefon i konsumpcję. Strona podała, iż jedynym źródłem utrzymania jest zasiłek rodzinny w wysokości 112 złotych. Skarżący pomaga rodzinie w gospodarstwie rolnym w zamian za żywność. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 z późn. zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) - dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie uczynili zadość tym wymaganiom. Otóż, podkreślenia wymaga, iż skarżący oświadczyli, iż nie osiągają żadnych dochodów, za wyjątkiem zasiłku rodzinnego w wysokości 122 złotych, utrzymując się z pomocą rodziców i dzięki pracom dorywczym skarżącego. Jednocześnie wskazali, iż kwota miesięcznych wydatków na utrzymanie domu i rodziny wynosi ok. 2000 złotych. Już tylko samo zestawienie powyższych informacji musi budzić wątpliwości co do prawdziwości oświadczenia o wysokości osiąganych dochodów. Na uwadze należy mieć także fakt, iż analiza przedstawionych przez stronę rachunków bankowych daje podstawy do twierdzenia, iż zgromadzone na nich środki pozwalają na udział w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Otóż, biorąc pod uwagę informacje o stanie środków zgromadzonych na rachunkach oszczędnościowych i bieżących skarżących, należy przyjąć, iż łącznie dysponują oni kwotą 11542 złotych. Wbrew twierdzeniu skarżącej, iż współposiadaczem rachunków jest matka A. T., wypada podkreślić, iż fakt ten nie znajduje potwierdzenia w przedstawionych dokumentach. Ponadto nie można uznać za wiarygodne wyjaśnienia faktu posiadania oszczędności oraz ich wysokości, jakiego dokonała stroną. Nie wydaje się bowiem możliwa sytuacja, aby w przypadku nieosiągania dochodów, które pozwoliłby na utrzymanie i funkcjonowanie rodziny, możliwe było gromadzenie pieniędzy pochodzących z prezentów dla dzieci w tak znacznej wysokości. Ponadto nie można tracić z pola widzenia faktu, iż skarżący posiadają dom o powierzchni 136 m kw. co daje podstawy do przyjęcia, iż musieli posiadać środki niezbędne do jego wybudowania. Skarżący posiadają również nieruchomość rolną o powierzchni 2,3 ha, która jak deklarują nie jest uprawiana. Powyższy fakt świadczy zaś musi o tym, że strona wyzbyła się możliwości uzyskiwania dochodów z działalności rolniczej, co w konsekwencji rodzi wątpliwości co do zasadności przyznania prawa pomocy, skutkiem czego kosztem prowadzenia postępowania przed sądem administracyjnym obciążony zostały ogół obywateli. Reasumując, w kontekście wysokości deklarowanych miesięcznych wydatków, posiadania domu mieszkalnego, wysokości środków na rachunkach bankowych oraz informacji o pracach dorywczych skarżącego, a także niewykorzystywaniu gruntów rolnych do działalności rolniczej (a więc i zarobkowej), za niewiarygodne należy uznać twierdzenie strony o trudnej sytuacji materialnej i braku środków na poniesienie kosztów sądowych. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu. AG