III SA/Łd 1022/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2017r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w O. M. od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 9 lutego 2017r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w O. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. - obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia (...) nr (...) w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry p o s t a n a w i a : utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. B.K. A Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w O. M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. -obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia (...) w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry. W skardze spółka zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W formularzu wniosku wskazała, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 5 000 zł, a wartość środków trwałych oszacowała na kwotę 431 638,91 zł. Ponadto podała, że w ubiegłym roku obrotowym wykazała stratę w kwocie 3 116 315,44 zł i nie przedstawiła informacji o posiadanych rachunkach bankowych i ich stanie. Z uwagi na fakt, że oświadczenie strony skarżącej było niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, zarządzeniem z dnia 4 stycznia 2017r. Referendarz sądowy wezwał spółkę do uzupełnienia w terminie 10 dni wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie wymienionych szczegółowo w zarządzeniu dokumentów. Na powyższe wezwanie w zakreślonym terminie spółka nie udzieliła odpowiedzi. Postanowieniem z dnia 9 lutego 2017r. Referendarz sądowy odmówił przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że spółka nie przekazała wszystkich niezbędnych do prawidłowej oceny jej stanu majątkowego informacji. Nie przekazała także powyższych informacji w związku z dodatkowym wezwaniem sądu. W szczególności nie przedstawiła odpisów zeznań podatkowych w podatku od osób prawnych, deklaracji podatkowych VAT-7; zestawienia przychodów ze sprzedaży za okres od stycznia do października 2016r., nie przedłożyła żądanych wyciągów z posiadanych rachunków i lokat bankowych, nie udzieliła informacji o tytule prawnym do nieruchomości stanowiącej siedzibę spółki oraz kosztów związanych z jej obsługą. Informacje te, w szczególności dotyczące zeznań podatkowych, posiadanych rachunków i lokat bankowych i zgromadzonych na nich środkach finansowych miały istotne znaczenie dla ustalenia faktycznych. Brak tych wszystkich dokumentów uniemożliwiał dokonanie pełnej, prawidłowej oceny sytuacji finansowej spółki, a przede wszystkim jej kondycji finansowej. W szczególności dokonanie oceny operacji finansowych przeprowadzanych przez spółkę w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, a także ustalenie, czy w skali ostatniego roku spółka z rachunków bankowych regulowała opłaty, było istotne dla oceny jej realnej sytuacji finansowej. Istotna była także informacja o tytule prawnym do nieruchomości stanowiącej siedzibę spółki oraz kosztów związanych z jej obsługą. W ocenie referendarza sądowego, fakt odmowy przekazania żądanych informacji o stanie majątkowym czynił niewiarygodnym powoływanie się przez spółkę na okoliczność braku możliwości płatniczych i poniesienia kosztów postępowania w sprawie. Tym samym strona pozbawiła referendarza informacji niezbędnych do faktycznej oceny jej zdolności płatniczych. Ponadto Referendarz sądowy zwrócił uwagę, że nie ma przeszkód, pomimo braku obowiązku wynikającego z treści umowy spółki, do podjęcia odpowiednich kroków celem poprawy jej kondycji finansowej, np. poprzez podjęcie decyzji o dopłatach przez wspólników. Podjęcie takich działań oznaczałoby wyczerpanie wszelkich możliwości zmierzających do pozyskania niezbędnych środków na pokrycie działalności Spółki. Wspólnicy, decyzją których Spółka powstała nie mogą pozostawać bierni w sytuacji trudności finansowych i żądać udzielenia przez państwo bezzwrotnej pomocy finansowej na prowadzenie postępowań sądowych. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2000 r., Nr 94, poz. 1037 ze zm.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. t. 1 do art. 177 w A. Kidyba, w Komentarz aktualizowany do art. 177 Kodeksu spółek handlowych). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, stwierdzić należy, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. W świetle powyższych ustaleń Referendarz sądowy stwierdził, że spółka nie wykazała w należyty sposób, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Od powyższego postanowienia spółka złożyła sprzeciw, w którym zarzuciła naruszenie art. 245 § 1 i 3 oraz 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016r., poz. 718 ze zm.), dalej p.p.s.a., poprzez ich niezastosowanie i odmowę przyznania stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie pomimo, że w niniejszej sprawie zaktualizowały się przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Wniosła o zamianę zaskarżonego postanowienia w całości i przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu strona wskazała, że w sprawozdaniach finansowych wykazuje znaczne straty, tj. w roku 2013 strata wyniosła 149 368,31 zł, zaś w roku 2014 – 167 360,10 zł, co oznacza, że stan ten ma charakter trwały i pogłębia się, co potwierdza również sprawozdanie finansowe za rok 2015, zgodnie z którym strata spółki wyniosła 3 116 315,44 zł. Zdaniem skarżącej ocena skali prowadzonej przez nią działalności oraz uzyskiwanego przychodu dokonana przez Referendarza sądowego nie odzwierciedla jej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Zaznaczyła, że przychód jest kategorią bilansową i nie oddaje rzeczywistej sytuacji materialnej, gdyż lata obrotowe 2013, 2014 i 2015 spółka zamknęła ze znacznymi stratami. Wskazała również, że posiadany przez nią majątek ruchomy to głównie urządzenia do gry, które z uwagi na obecne uwarunkowania prawne są wyjątkowo trudno zbywalne. Podała również, że zajęty został jej jedyny rachunek bankowy, zaś w toku egzekucji administracyjnych zajmowane są również urządzenia, stanowiące jedyny majątek spółki, który służy do prowadzenia działalności gospodarczej. Zwróciła uwagę, że łączna kwota wpisów od skarg na decyzje dotyczące wymierzenia kar pieniężnych wynosi obecnie ponad 100 000 zł, zaś kwota wymagalnych kar pieniężnych to ponad 3 000 000 zł. Wskazała również, że decyzją z (...) Naczelnik III (...) Urzędu Skarbowego w R. określił przybliżoną kwotę zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług (wraz z odsetkami) w łącznej kwocie 4 049 842 zł i orzekł o zabezpieczeniu tej kwoty na majątku spółki. Wobec powyższego uiszczenie wpisu sądowego od skargi w niniejszej sprawie oznaczać będzie de facto zamknięcie spółce dostępu do drogi sądowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Należy przede wszystkim zaznaczyć, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (por. art. 199 p.p.s.a.), co należy mieć na uwadze przy rozstrzyganiu o zastosowaniu tej instytucji. W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie spółka ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Sąd podzielił stanowisko Referendarza sądowego, że składając wniosek o przyznanie prawa pomocy strona skarżąca nie wykazała w żaden sposób, że znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie i nie uczyniła tego również w złożonym sprzeciwie. Nie zmieniły się zatem okoliczności faktyczne leżące u podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia. Za kluczową okoliczność w niniejszej sprawie należy uznać niezastosowanie się do wystosowanego do strony skarżącej wezwania do przedłożenia dodatkowych dokumentów źródłowych na poparcie jej twierdzeń o nieposiadaniu środków na poniesienie kosztów postępowania. Zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W okolicznościach rozpatrywanej sprawy, w odpowiedzi na wezwanie z dnia 4 stycznia 2017r. strona nie przedstawiła żadnych dokumentów źródłowych, tymczasem celem wezwania wystosowanego w trybie art. 255 p.p.s.a., jest uzyskanie przez sąd pełnej informacji na temat sytuacji majątkowej wnioskodawcy, tak by możliwe było dokonanie, na podstawie kompletnych danych, a nie tylko tych przedstawionych dobrowolnie przez – nieobiektywnego przecież – wnioskodawcę, oceny, czy spełnione zostały wymogi z art. 246 p.p.s.a., umożliwiające skorzystanie z instytucji prawa pomocy. Należy podkreślić, że w sprzeciwie spółka nie zaprzeczyła, że nie przedłożyła żądanych dokumentów. Wskazała natomiast jedynie, że w sprawozdaniach finansowych wykazuje znaczne straty, tj. w roku 2013 strata wyniosła 149 368,31 zł, zaś w roku 2014 – 167 360,10 zł, co oznacza, że stan ten ma charakter trwały i pogłębia się, co potwierdza również sprawozdanie finansowe za rok 2015, zgodnie z którym strata spółki wyniosła 3 116 315,44 zł. Podała również, że majątek ruchomy to głównie urządzenia do gry, które z uwagi na obecne uwarunkowania prawne są wyjątkowo trudno zbywalne, a jedyny posiadany przez spółkę rachunek bankowy został zajęty. Wskazała również, że posiadany przez nią majątek ruchomy to głównie urządzenia do gry, które z uwagi na obecne uwarunkowania prawne są wyjątkowo trudno zbywalne. Przedstawione powyżej okoliczności nie zostały przez spółkę w żaden sposób udokumentowane. Spółka nie wykazała, że zmaga się z groźbą niewypłacalności, nie wszczęła postępowania upadłościowego, czy naprawczego. Pozostawanie w obrocie prawnym, jako przedsiębiorca wiąże się z koniecznością podejmowania wszelkich działań niezbędnych do efektywnego prowadzenia działalności gospodarczej i regulowania wszelkich związanych z nią należności tak prywatnoprawnych, jak i tych o charakterze publicznym. Nie ma więc podstaw do traktowania skarżącej spółki w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Przedsiębiorstwo, które pomimo trudności finansowych, nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08). Słusznie zauważył Referendarz sądowy, że istnieje możliwość pozyskania przez spółkę środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 Kodeksu spółek handlowych, umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-300 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011r., sygn. akt II FZ 701/11). Podsumowując powyższe rozważania należy wskazać, że spółka nie wykazała, by wystąpiły usprawiedliwione przyczyny, dla których uchyliła się od wypełnienia wezwania o przedłożenie żądanych dokumentów, a bez nich – jak trafnie zauważył Referendarz sądowy, nie jest możliwe dokonanie miarodajnej oceny sytuacji finansowej, w której znajduje się spółka, a tym samym stwierdzenie, czy spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skoro zatem to stronę skarżącą obciążał obowiązek wykazania zaistnienia przesłanek, o których mowa w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., z którego to obowiązku w rzetelny sposób się nie wywiązała, nie realizując skierowanego do niej wezwania w trybie z art. 255 p.p.s.a., a fakt ten nie został w sposób skuteczny zakwestionowany, należy uznać, że skarżąca nie wykazała, by błędna była konkluzja Referendarza sądowego co do niewykazania w okolicznościach sprawy spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślić należy, że w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Referendarz sądowy wskazał stronie swoje wątpliwości, co do przedstawionych twierdzeń, a mimo to w sprzeciwie spółka ograniczyła się jedynie do polemiki ze stanowiskiem zawartym w zaskarżonym rozstrzygnięciu, nie podejmując próby rzetelnego odniesienia się do motywów, którymi kierował się Referendarz sądowy odmawiając przyznania spółce prawa pomocy w żądanym zakresie. Uchylając się od przedstawienia wskazanej dokumentacji spółka powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Powyższe stanowisko ma o tyle istotne znaczenie, że ustawodawca, w odniesieniu do oceny wniosków składanych przez osoby prawne lub jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, wprowadził większe rygory, koncentrując się wyłącznie na przesłankach ekonomicznych. Podniesiona natomiast w sprzeciwie okoliczność prowadzenia przez spółkę licznych postępowań sądowych i wynikający z tego obowiązek poniesienia kosztów postępowania oraz toczących się wobec spółki postępowań podatkowych, w konfrontacji z brakiem jednoznacznego wyjaśnienia sytuacji majątkowej strony, nie zasługuje na uwzględnienie. Z powyższych względów na podstawie art. 260 § 1 i § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., sąd orzekł, jak w postanowieniu. B.K.