III SA/Łd 1035/19

Dnia 18 lutego 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska Sędzia NSA Janusz Nowacki Protokolant starszy sekretarz sądowy Ewa Cieślik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lutego 2020 roku sprawy ze skargi J. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...], nr [...]; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. na rzecz J. M. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. III SA/Łd 1035/19 Postanowieniem z dnia [...] r., nr [...] wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2018 r. poz. 2096)- dalej: k.p.a.; art. 17 § 1, art. 59 § 1 pkt 2, § 3 i §5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz.U. z 2019 r. poz. 1438)- dalej: u.p.e.a., Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Ł. z dnia [...] r., nr [...] o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec J.M. w oparciu o tytuły wykonawcze nr [...], nr [...], nr [...]. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny: W dniu 30 października 2018 r. Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wystawił wobec J.M. tytuły wykonawcze: nr T[...], nr [...], nr [...], obejmujące należności z tytułu zaległych składek za okres czerwiec - sierpień 2018 r., które to tytuły skierowano następnie do realizacji w drodze egzekucji administracyjnej. Następnie zawiadomieniami z dnia 5 listopada 2018 r., nr [...], nr [...], nr [...] organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego prowadzonego w Alior Bank S.A. Zawiadomienie o dokonanym zajęciu wraz z odpisem tytułów wykonawczych doręczono zobowiązanemu w dniu 20 listopada 2018 r. W dniu 4 grudnia 2018 r. zobowiązany, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł pismo zatytułowane "skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego", w którym powołując się na art. 54 u.p.e.a wystąpił między innymi o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu pisma pełnomocnik wskazał, iż obowiązek pieniężny wynikający z doręczonych zobowiązanemu zawiadomień o zajęciu rachunku bankowego został wykonany przez skarżącego przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, o czym świadczą załączone do pisma kserokopie dowodów wpłat. Postanowieniem z dnia 7 stycznia 2019 r. Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Ł. oddalił jako nieuzasadnioną skargę na dokonaną czynność egzekucyjną. W następstwie rozpatrzenia zażalenia zobowiązanego Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2019 r. uchylił w całości postanowienie organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ, wskazując na konieczność ustalenia jednoznacznej intencji wnoszącego pismo z 4 grudnia 2018 r. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy organ egzekucyjny, po uprzednim uzyskaniu wyjaśnień pełnomocnika skarżącego stwierdził, iż pismo z dnia 4 grudnia 2018 r. stanowiło wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie w/w tytułów wykonawczych z 30 października 2018 r. na podstawie art. 59 §1 pkt 1 u.p.e.a. Następnie postanowieniem z dnia [...] r. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. W zażaleniu na powyższe postanowienie JM., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucił naruszenie: - art. 7 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich możliwych działań niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego sprawy; - art. 7 § 3 u.p.e.a. poprzez zastosowanie środka egzekucyjnego pomimo, że egzekwowany obowiązek został wykonany; - art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że objęte przedmiotowymi tytułami wykonawczymi należności nie zostały uregulowane; - art. 59 § 1 pkt 9 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie, to jest nieumorzenie postępowania egzekucyjnego, pomimo wystąpienia w sprawie wyjątkowych okoliczności uzasadniających wydanie takiego rozstrzygnięcia. Wniósł o uchylenie kwestionowanego postanowienia , a nadto o uchylenie prowadzonych czynności egzekucyjnych, wstrzymanie ich wykonywania i zawieszenie postępowania egzekucyjnego oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego. Uzasadniając pełnomocnik zobowiązanego wskazał na trudną sytuację życiową i materialną strony, wolę uregulowania zaległych składek za konkretnie określone okresy oraz zakwestionował prawidłowość rozliczenia dokonanych przez skarżącego wpłat na rzecz najstarszych zaległości, bez zgody zobowiązanego. Zaskarżonym niniejszą skargą postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Uzasadniając organ odwoławczy wskazał na dotychczas dokonane w sprawie ustalenia faktyczne oraz na zawarte w art. 59 § 1 - § 3 u.p.e.a. przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego (zarówno obligatoryjne, jak i fakultatywne), w tym powoływany przez stronę skarżącą art. 59 § 1 pkt 1 ustawy zgodnie, z którym postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania. Organ odwoławczy odnosząc się do istoty żądania skarżącego, to jest umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o tytuły wykonawcze nr [...], nr [...], nr [...] obejmujące należności z tytułu składek za czerwiec-sierpień 2018 r. wskazał, iż dokonane przez stronę w okresie styczeń –październik 2018 r. wpłaty, na które powołuje się zobowiązany zostały, stosownie do treści rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2017 r. poz. 1831) rozliczone proporcjonalnie na najstarsze zaległości składkowe zobowiązanego istniejące na jego koncie na dzień 15 stycznia 2018 r. Stwierdzenie istnienia zaległości składkowych uniemożliwiało zaliczenie dokonanej wpłaty na należności z tytułu składek za czerwiec -sierpień 2018 r. W związku powyższym dokonane przez zobowiązanego wpłaty zostały przeznaczona na pokrycie składek: na ubezpieczenie społeczne za czerwiec 2004 r., luty, marzec, czerwiec i lipiec 2005 r.; na ubezpieczenie zdrowotne za marzec, kwiecień, maj, czerwiec, wrzesień i listopad 2004 r.; Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za kwiecień, maj, czerwiec, wrzesień i listopad 2004 r. oraz powstałe koszty egzekucyjne, zgodnie ze szczegółowym sposobem rozliczenia przedstawionym w postanowieniu Dyrektora I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Ł. z [...] r. Z uwagi na powyższe, skoro należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia za czerwiec-sierpień 2018 r., objętych przedmiotowymi tytułami wykonawczymi, nie zostały uiszczone, to tym samym brak jest podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego, na podstawie art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a., prowadzonego w oparciu o te tytuły wykonawcze. W sprawie nie wystąpiły również pozostałe ustawowe przesłanki umorzeniowe. Organ odwoławczy odnosząc się do zarzutów odwołania za chybiony uznał zarzut wadliwego ustalenia stanu faktycznego, w tym zaniechania wysłuchania strony. Wskazał na związanie, w zakresie rozliczania dokonywanych wpłat, przepisami powołanego wyżej rozporządzenia z dnia 21 września 2017 r. Z powyższych przyczyn za niezasadny uznał również zarzut naruszenia art. 7 § 3 u.p.e.a. Natomiast, co do zarzutu naruszenia art. 59 § 1 pkt 9 u.p.e.a. organ odwoławczy wskazał, iż przewiduje on możliwość umorzenia postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela, który na gruncie niniejszej sprawy nie został złożony. Z kolei podnoszone przez pełnomocnika kwestie trudnej sytuacji majątkowej i życiowej zobowiązanego nie stanowią przesłanki umorzenia na podstawie art. 59 § 1 pkt 9 u.p.e.a. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi J.M., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucił naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 107 k.p.a. oraz art. 7 § 3 u.p.e.a. poprzez wadliwe, naruszające zasadę zaufania obywateli do organów państwa, przeprowadzenie postępowania i niewłaściwe ustalenie stanu faktycznego. W szczególności zaniechanie ustaleń, czy egzekwowany obowiązek został wykonany, a zastosowany środek egzekucyjny stanowił najmniej uciążliwy środek dla zobowiązanego. Podniósł także niewyjaśnienie przyczyn wszczęcia postępowania egzekucyjnego w sytuacji, gdy objęte przedmiotowymi tytułami wykonawczymi należności zostały uiszczone. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania egzekucyjnego, ewentualnie o uchylenie postanowień obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, a także o zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. wnosił o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Przedmiotowe granice kontroli, o której wyżej mowa, zakreślone zostały w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325.) – dalej: p.p.s.a. i zalicza się do nich m.in. postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedpuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu (art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a.). Sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Z ustrojowej funkcji sądu administracyjnego wynika bowiem obowiązek poddania pełnej analizie przepisów prawa materialnego i procesowego, które były lub powinny być podstawą skarżonego aktu. Sąd administracyjny badając sprawę w pełnym zakresie ma zatem obowiązek uwzględnić i te okoliczności, które nie zostały powołane w skardze, ale mają wpływ na legalność podjętego rozstrzygnięcia (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a). W świetle art. 59 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm.)– dalej: "u.p.e.a." Postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Skarżący podnosi, że obowiązek wynikający z zawiadomień o zajęciu jego rachunku bankowego został wykonany przed wszczęciem postępowania, a zatem istnieje podstawa umorzenia postępowania egzekucyjnego określona w art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Organy administracji nie kwestionują okoliczności dokonania wpłat przez skarżącego. Stwierdzają jednak, że uiszczone kwoty nie mogły zostać zaliczone na należności z tytułu składek ubezpieczeniowych za czerwiec, lipiec i sierpień 2018 r., bowiem posiadał on zaległości wobec ZUS z tytułu składek o wcześniejszych terminach płatności. Dlatego też dokonane wpłaty należało rozliczyć w sposób określony w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 21 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawie rozliczenia składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych ( Dz.U. z 2017 r., poz. 1831) - dalej: rozporządzenie. Sąd podziela stanowisko organów administracji, iż ZUS ma obowiązek dokonać rozliczenia wpłaty składek na poszczególne ubezpieczenia lub fundusze począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności. Powyższa zasada wynika z § 12 ust. 1 do ust. 5 rozporządzenia. Jednakże dokonanych przez skarżącego wpłat ZUS nie może rozliczać na poczet przedawnionych należności składkowych. Zgodnie bowiem z treścią art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 roku O systemie ubezpieczeń społecznych ( tekst jedn. Dz.U.2019, poz. 300) – dale: u.s.u.s. w związku z art. 59 § 1 pkt 9 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku – Ordynacja podatkowa (Dz.U. 2019, poz. 900) przedawnienie należności z tytułu składek pociąga za sobą ich wygaśnięcie ( v. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 31 stycznia 2019 r. sygn. akt III Ua 1386/18 – Lex nr 2635185, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 8 czerwca 2016 r. sygn. akt I SA/Sz 336/16 – Lex nr 2098111). Obowiązujące od dnia 1 stycznia 2018 roku zasady i tryb postępowania w sprawach rozliczania składek niewątpliwie mogą prowadzić do zbędności wszczynania postępowań egzekucyjnych w celu realizacji należności o najwcześniejszym terminie płatności. Nie oznacza to jednak, że pobieranie/zaliczanie wpłat na należności przedawnione stało się dozwolone prawnie. Wykładnia i stosowanie przepisów rozporządzenia nie może prowadzić do sytuacji ograniczenia ochrony sądowej zobowiązanych w zakresie przedawnienia/wygaśnięcia należności składkowych o najwcześniejszym terminie płatności. Dokonane przez skarżącego wpłaty miały miejsce w okresie od 15 stycznia do 15 października 2018 r. Zostały one rozliczone na pokrycie najstarszych zaległości składkowych za okresy od miesiąca marca 2004 r. do lipca 2005 r. W ocenie sądu organy obu instancji przed wydaniem postanowień powinny były ustalić, czy zobowiązania strony z lat 2004 i 2005 nie wygasły wskutek przedawnienia. Zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003 r., należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się one wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d. Od 1 stycznia 2012 r. zmieniła się treść art. 24 u.s.u.s. Przepis ten został znowelizowany ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U.232.1378). Zgodnie z art. 11 ust. 1 tej ustawy przepis art. 24 ust. 4 u.s.u.s. otrzymał brzmienie: " Należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6.". Stosownie zaś do art. 27 ust. 1 i 2 ustawy nowelizującej, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 41b ust. 1 ustawy wymienionej w art. 2 oraz w art. 24 ust. 4 ustawy wymienionej w art. 11, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Jeżeli jednak przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. Stwierdzić zatem należy, że niezbędnym warunkiem podjęcia przez organ prawidłowej decyzji w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego zaległości z tytułu składek ubezpieczeniowych jest ustalenie, że egzekwowane należności są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Kwestia ta ściśle jest związana z prawidłowym, wyczerpującym ustaleniem stanu faktycznego sprawy, dotyczy zatem przestrzegania przez organ przepisów postępowania. Dopiero jej wyjaśnienie pozwala organowi na dokonanie oceny, czy zebrany w sprawie materiał dowodowy umożliwia odmowę umorzenia postępowania egzekucyjnego. Z treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia je poprzedzającego wynika, że w przedmiotowej sprawie organy administracji w ogóle nie wyjaśniały kwestii przedawnienia należności składkowych strony z lat 2004 -2005. W aktach sprawy również nie ma dokumentów potwierdzających przerwanie lub zawieszenie biegu terminu przedawnienia tych zobowiązań. Brak ustaleń w powyższym zakresie oznacza, że w rezultacie w sprawie nie został w sposób prawidłowy ustalony stan faktyczny, a niewyjaśnienie tych okoliczności stanowi naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. Zaliczenie wpłaty na przedawnione, a więc nieistniejące zaległości składkowe, nie może prowadzić do powstania sytuacji prawnej braku opłacenia egzekwowanych należności składkowych. W tym zakresie organy nie wykazały niezasadności zarzutu skargi dotyczącego bezzasadnego prowadzenia postępowania egzekucyjnego, co do wykonanych obowiązków. Uwzględniając powyższe okoliczności Sąd przyjął, że zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Ł. narusza art. 7, art. 77 §1 oraz art. 107 §3 k.p.a. gdyż dowody włączone do akt administracyjnych nie stanowią wystarczających podstaw dla przyjęcia ustalenia, że tytuły wykonawcze wystawione w dniu 30 października 2018 roku oraz wszczęte na ich podstawie postępowania egzekucyjne dotyczą niewykonanych obowiązków z zakresu opłacania składek. Organ administracji ponownie rozpoznając sprawę uwzględni stanowisko sądu przedstawione w uzasadnieniu wyroku, wyjaśniając czy zaległości składkowe za lata 2004 -2005 nie wygasły wskutek przedawnienia. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie je poprzedzające uznając to za niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 pkt 1 c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie ( Dz. U. poz. 1800 ze zm.). bg