III SA/Łd 105/15

Dnia 30 stycznia 2015 roku Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi – Leszek Foryś po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2015 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku J.J. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J.J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zarzutów na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. lf III SA/Łd 105/15 Uzasadnienie J.J. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, w sprawie z jego skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] w przedmiocie zarzutów na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego. Ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną. Małżeństwo mieszka w 58-metrowym mieszkaniu, posiada także samochód osobowy Skoda Fabia z 2008 r. Skarżący utrzymuje się z renty w kwocie 3276 zł, żona zaś otrzymuje emeryturę w wysokości 3658 zł. Skarżący wykazał swoje wydatki: lekarstwa, leczenie i rehabilitacja (w 2009 r. przebył udar mózgu) – 1300 zł, zajęcia komornicze – 819 zł, opłaty stałe (czynsz, woda, telekomunikacja, internet) – 744 zł, energia i gaz – 180 zł, utrzymanie auta – 550 zł, wyżywienie, odzież kultura, pomoc rodzinie – 2200 zł, obciążenia podatkowe i podobne – 989 zł. Skarżący oświadczył ponadto, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem i radcą prawnym. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie uczynił zadość tym wymaganiom. Najważniejszą okolicznością w niniejszej sprawie jest fakt, że osiągane przez skarżącego i jego żonę dochody (prawie 7000 zł) są, w ocenie referendarza sądowego, wystarczające do uiszczenia kosztów sądowych, jak również wynajęcia profesjonalnego pełnomocnika. Nie można uznać, że skarżący nie ma środków na pokrycie kosztów sądowych (w tym wpisu sądowego w wysokości 100 zł, jak i innych przyszłych i ewentualnych kosztów sądowych - opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, w przypadku oddalenia skargi, wyniesie 100 zł, a wpis od ewentualnej skargi kasacyjnej – kolejne 100 zł), czy wynajęcie radcy prawnego. Uzyskiwanie stałych, wysokich dochodów pozwala sądzić, że ich część, bez uszczerbku dla swego koniecznego utrzymania, skarżący może przeznaczyć na pokrycie kosztów postępowania. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Argumentem za przyznaniem prawa pomocy w niniejszej sprawie nie może być również to, że wykazane we wniosku wydatki praktycznie pokrywają się dochodami (choć i tak pozostaje skarżącemu do dyspozycji kwota 152 zł). Tym niemniej wykazane przez skarżącego koszty utrzymania są w rzeczywistości normalnymi wydatkami związanymi z bieżącym utrzymaniem i nie stanowią jakiejś szczególnej, wyjątkowej okoliczności, którą możnaby uznać za uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tyle istotna jest wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Wobec powyższego, na podstawie art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. lf