III SA/Łd 107/15

Dnia 10 kwietnia 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Krzemieniewska, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Cisowska-Sakrajda, Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.), , Protokolant Sekretarz sądowy – Dorota Czubak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2015 roku sprawy ze skargi J. G. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Wyższej [...] w P. z dnia [...] (bez numeru) w przedmiocie odmowy przyznania stypendium rektora dla najlepszych studentów uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Rektora Wyższej Szkoły [...] w P. z dnia [...] (bez numeru) Rektor Wyższej Szkoły Handlowej [...] decyzją oznaczoną datą 14 listopada 2014 r. nie przyznał J. G. stypendium rektora. W uzasadnieniu stwierdził, że podjęcie w dniu 15 listopada 2013 r. decyzji o nieprzyznaniu stypendium nastąpiło z powodu niespełnienia warunków zawartych w art. 174 ust. 4 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym. J. G. we wniosku z dnia 21 listopada 2014 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy wyjaśniła, że uzyskała średnią 4,9. W poprzednim roku akademickim kiedy otrzymała stypendium za wyniki w nauce osoby z niższą średnią otrzymywały stypendium, gdyż było ono podzielone na 3 różne wysokości. W bieżącym roku akademickim takiego podziału nie ma. Zdaje sobie sprawę, iż były wysokie średnie i dobre wyniki, ale wysoka średnia 4,9 nie powinna jej dyskwalifikować. Stypendium rektora umożliwiało jej kontynuacje nauki. Obecnie znajduje się w trudnej sytuacji życiowej. Wychowuje samotnie dziecko i wydaje znaczne kwoty na 80 kilometrowe dojazdy do uczelni. Odwoławcza Komisja Stypendialna Wyższej Szkoły Handlowej [...] na swoim posiedzeniu w dniu 6 grudnia 2014 r. podjęła decyzję o nieprzyznaniu J. G. stypendium rektora z powodu niespełnienia warunków zawartych w art. 174 ust. 4 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym. Uzasadniając swoje orzeczenie wyjaśniła, że żadna uczelnia nie może dobrowolnie dysponować środkami z dotacji Ministra Szkolnictwa Wyższego przeznaczonej na pomoc materialną dla studentów. Środki z dotacji, o których mowa w art. 94 ust. 1 i ust. 4, przeznaczone na stypendia rektora dla najlepszych studentów przyznawane są w liczbie nie większej niż 10 % liczby studentów każdego kierunku studiów prowadzonego w uczelni. Na dzień posiedzenia komisji stypendialnej stan studentów kierunku administracja wynosił 116 osób. Według przepisów ustawy do stypendium rektora uprawnionych było maksymalnie 11 osób. Otrzymało 9 osób. Z zaświadczenia wystawionego przez dziekanat Wyższej Szkoły Handlowej [...] wynika, iż J. G. uzyskała średnią ocen 4,89 – za co Komisja przyznała jej 14 punktów w skali od 9 do 16 punktów oceny wniosku. Taką samą średnią uzyskało trzech innych studentów. Uwzględniając odwołanie należałoby również uznać pozostałe trzy osoby jako uprawnione do stypendium rektora. Wobec powyższego stypendia uzyskałoby 11,3 % studentów, co łamie zapis ww. ustawy z art. 174 ust.4. Punktacja i wysokości stypendium wynikają z Zarządzenia Rektora w sprawie ogłoszenia grup stypendium rektora dla najlepszych studentów oraz wysokości stypendium rektora dla najlepszych studentów oraz wysokości stypendium w tych grupach w roku akademickim 2014/2015. J. G. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Wyższej Szkoły Handlowej [...], żądając jej uchylenia. W uzasadnieniu skargi podniosła, iż stypendium przyznano 9 osobom, co łamie przepis o 10 %. W tej samej sytuacji co skarżąca i z taką samą średnią było jeszcze trzech studentów. Uczelnia nie powinna zaniżać liczby studentów mogących uzyskać stypendium rektora. Powinna tak gospodarować pieniędzmi aby nie dyskryminować żadnego ze studentów. Odwoławcza Komisja Stypendialna Wyższej Szkoły Handlowej [...] w odpowiedzi na skargę wniosła o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy). Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Problematykę przyznania świadczeń pomocy materialnej dla studentów w formie stypendium dla najlepszych studentów regulują w podstawowym zakresie przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 572 – dalej: p.s.w.). Stosownie do treści art. 207 ust. 1 p.s.w., do decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studenckich stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego ( tekst jednolity Dz.U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.). Z kolei art. 207 ust. 4 p.s.w. przewiduje, że przepis ust. 1 stosuje się także do decyzji podjętych przez komisję stypendialną i odwoławczą komisję stypendialną. W myśl art. 173 ust. 1 pkt 3 p.s.w., stypendium rektora dla najlepszych studentów stanowi jedną z form pomocy materialnej dla studentów ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa. Na podstawie art. 175 ust. 2 p.s.w. stypendia rektora dla najlepszych studentów są przyznawane na wniosek studenta przez rektora, a od decyzji rektora w sprawie stypendium dla najlepszych studentów, przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 175 ust. 3 ustawy). Zgodnie z treścią art. 175 ust. 4 p.s.w., na wniosek właściwego organu samorządu studenckiego rektor przekazuje uprawnienia w zakresie przyznawania stypendium rektora dla najlepszych studentów odwoławczej komisji stypendialnej. Odwoławczą komisję stypendialną powołuje rektor spośród studentów delegowanych przez właściwy organ samorządu studenckiego i pracowników uczelni (art. 177 ust. 1 ustawy). Ponadto, co wynika z treści art. 181 ust. 1 p.s.w., decyzja o przyznaniu stypendium rektora jest decyzją uznaniową. Odpowiednie stosowanie przepisów k.p.a., o którym mowa w art. 207 p.s.w. polega na zachowaniu przez organ minimum procedury administracyjnej, niezbędnej do załatwienia sprawy i zagwarantowania ustawowych uprawnień strony. W utrwalonym orzecznictwie sądowym i piśmiennictwie przyjmuje się, że w przypadku, gdy prawo materialne pozostawia rozstrzygnięcie organu uznaniu administracyjnemu, czyli umożliwia organowi wybór rodzaju rozstrzygnięcia, obowiązkiem organu jest załatwić sprawę po dokładnym wyważeniu interesu społecznego i słusznego interesu strony. Obywatel ma prawo do tego, by jego oparte na prawie materialnym roszczenia i wnioski były rozpatrywane w ramach przewidzianej prawem procedury i w określonych przez prawo formach. Nie jest natomiast zgodne z zasadami konstytucyjnymi takie postępowanie organów administracji, w którym wnioski obywateli załatwiane są poza taką procedurą i w formach jej nie znanych, powoduje to bowiem stan niepewności prawnej i ogranicza prawa obywateli do ochrony swych uprawnień przed organami administracji publicznej i przed sądami (por. wyrok SN z dnia 18 listopada 1993r. sygn. akt III ARN 49/93,OSNC 1994/0/181). Rozstrzygnięcia wydane w tego typu sprawach powinny być zatem starannie uzasadnione, z odniesieniem się do okoliczności danej sprawy. Sporządzając uzasadnienie decyzji organ administracji publicznej winien mieć zatem na uwadze szczególną funkcję jaką przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego wyznaczają tej części decyzji i wymogi (wskazane w art. 107 § 3 k.p.a.), którym powinno ono odpowiadać. Zawarte w uzasadnieniu motywy rozstrzygnięcia są bowiem istotne dla strony, która korzystając z przysługującego jej prawa zaskarżenia decyzji będzie mogła ocenić i ustosunkować się do argumentów organu wydającego decyzję, ale także, co w rozpoznawanej sprawie wymaga podkreślenia, ich treść pozwala Sądowi na dokonanie oceny prawidłowości przeprowadzonego postępowania i jego skutku w postaci decyzji. Uzasadnienie decyzji stosownie do art. 107 § 1 k.p.a., stanowi jej integralną część i kontroli Sądu podlega decyzja jako całość, a więc łącznie z uzasadnieniem (por. wyrok NSA sygn. akt I SA/Gd 668/98). Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, przyczyn, dla których odmówił dowodom wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne powinno zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji. Dopiero przy spełnieniu tych wymogów uzasadnienie w dostatecznym stopniu motywuje rozstrzygnięcie i pozwala na poznanie i ocenę rozumowania organu poprzedzającego konkluzję (stanowisko organu) znajdującą swój wyraz w rozstrzygnięciu. W niniejszej sprawie decyzja organu I instancji instancji nie odpowiada powyższym wymogom. W uzasadnieniu decyzji Rektor ograniczył się do stwierdzenia, iż nieprzyznanie stypendium nastąpiło z powodu niespełnienia warunków zawartych w art. 174 ust. 4 p.s.w. zapominając, iż należy również w sposób szczegółowy i przekonujący uzasadnić, że w sprawie tej musiało zapaść takie, a nie inne rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego. Z jednozdaniowego uzasadnienia decyzji nie wynika, aby organ przed wydaniem decyzji przeprowadził jakiekolwiek postępowanie wyjaśniające. Tymczasem jak wynika z przepisu art.15 k.p.a. postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, wobec czego strona ma prawo by jej sprawa była rozpoznana przez dwa różne organy. Nie doszło zatem na tym etapie postępowania do podjęcia czynności zmierzających do wyjaśnienia stanu sprawy. Dopiero organ rozpatrujący sprawę ponownie, to jest Odwoławcza Komisja Stypendialna Wyższej Szkoły Handlowej [...] ( dalej: OKS) przeprowadził postępowanie dowodowe i uzasadnił szerzej wydane orzeczenie. Wobec powyższego uznać należy, iż sprawa została rozpoznana tylko jeden raz. W ocenie Sądu decyzja wydana przez OKS także posiada szereg wad. Strona skorzystała z uprawnienia do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej wydaniem decyzji przez rektora. Zgodnie z art. 207 ust. 2 u.s.w. w postępowaniu zakończonym wydaniem obecnie skarżonej decyzji należało stosować odpowiednio art. 127 § 3 k.p.a. W myśl art. 127 § 3 k.p.a. do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy różni się od odwołania tym, że nie ma on konstrukcji względnie dewolutywnej, jest bowiem rozpatrywany przez ten organ, który wydał zaskarżoną decyzję. Nie będą miały zastosowania takie przepisy jak art. 129 § 1, art. 132, art. 133, art. 138 § 2. Pozostałe przepisy dotyczące odwołań od decyzji stosuje się wprost ( v. Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz B. Adamiak, J. Borkowski. Wydanie 11. Wydawnictwo C.H. Beck. Warszawa 2011, str. 490). Wobec powyższego OKS wydając, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzję zobowiązana była sformułować jej sentencję w sposób przewidziany w art. 138 § 1 k.p.a., to jest utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję, bądź uchylić zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzec o co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję – umorzyć postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części, albo umorzyć postępowanie odwoławcze. Tymczasem sentencja została sformułowana w sposób niezgodny z powołanym art. 138 § 1 k.p.a. " ...podjęła decyzję o nieprzyznaniu Pani stypendium Rektora z powodu niespełnienia warunków zawartych w art. 174 ust. 4 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym". OKS nie dostrzegła również rozbieżności w zakresie oznaczenia daty wydania decyzji przez Rektora i daty jej podjęcia. Choć oznaczono w jej treści datę decyzji " 14 listopada 2014 r.", to z dalszej części decyzji wynika, iż rektor podjął ją w dniu 15 listopada 2013 r. Ponadto OKS nieprawidłowo pouczyła stronę o terminie przewidzianym na wniesienie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Wskazała termin 14 dni. Termin na wniesienie skargi został określony w art. 53 § 1 p.p.s.a. i wynosi 30 dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie. Przed wydaniem decyzji konieczne będzie ustalenie, czy rektor skutecznie przekazał odwoławczej komisji stypendialnej swoje uprawnienie do rozpoznawania wniosków o ponowne rozpatrzenia sprawy stypendium dla najlepszych studentów. Z § 2, załączonego do akt zarządzenia nr 19 Rektora Wyższej Szkoły Handlowej im. [...] z dnia 14 listopada 2014 r. w sprawie powołania Komisji Stypendialnej oraz Odwoławczej Komisji stypendialnej na rok akademicki 2014/2015, wynika jedynie uprawnienie OKS do rozpatrywania wniosków o przyznanie stypendium w drodze odwołania. Zarządzenie to nie dotyczy wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wyjaśnić zatem należy, czy właściwy organ samorządu studenckiego w trybie przewidzianym w art. art. 175 ust. 4 p.s.w. wystąpił do rektora o przekazanie uprawnień także w tym zakresie. Tylko w przypadku złożenia powyższego wniosku zgodny z prawem byłby zapis § 28 ust. 13 regulaminu przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów studiów stacjonarnych i niestacjonarnych I i II stopnia Wyższej Szkoły Handlowej [...]( załącznik do zarządzenia nr 29 z dnia 3 października 2013 r.) – przewidujący rozpatrywanie wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy przez OKS. Jeśli przekazanie uprawnienia nie zostało poprzedzone wnioskiem określonym w art.175 ust. 4 u.k.s., to należałoby uznać, że zaskarżona decyzja wydana została przez OKS bez odpowiedniego umocowania. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą uznając, że jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. e.o.