III SA/Łd 109/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2017 r. sprzeciwu A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...] od postanowienia referendarza sądowego z dnia [...], sygn. akt III SA/Łd 109/17 w sprawie ze skargi A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. R.T. A. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry. W skardze spółka zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego w dniu 2 lutego 2017 r., na urzędowym formularzu PPPr oświadczenia o stanie majątkowym i dochodach wynikało, że spółka posiada kapitał zakładowy w wysokości 5.000 zł oraz środki trwałe (według bilansu na ostatni rok) o wartości 8.856,66 zł. Za poprzedni rok obrotowy spółka poniosła stratę w wysokości 93.993,70 zł, a na jej rachunku bankowym figuruje kwota 10,31zł. Aktualna sytuacja spółki uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek opłat sądowych. W oparciu o powyższe dane postanowieniem z dnia 9 lutego 2017 r., sygn. akt III SA/Łd 109/17 starszy referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej spółce prawa pomocy w zakresie wnioskowanym przez stronę. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie referendarz sądowy stwierdził, że przedłożone przez stronę informacje, nie przemawiają za przyznaniem stronie prawa pomocy. W szczególności wskazał, iż spółka nie znajduje się ani w stanie likwidacji ani upadłości, formalnie prowadząc działalność gospodarczą, chociaż nie osiąga dochodu, a sama działalność generuje koszty. W przypadku, gdy spółka z ograniczoną odpowiedzialnością nie jest w stanie działać w oparciu o rachunek ekonomiczny powinna zostać zlikwidowana, a ewentualne dalsze jej funkcjonowanie, generujące jedynie koszty, winno obciążać jej wspólników, a nie innych obywateli. Wskazał także możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest określona w art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2000r. Nr 94 poz. 1037 ze zm.) instytucja zobowiązania wspólników do dopłat, stanowiąca formę wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, która może zostać wykorzystana między innymi na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Ponadto co istotne skarżąca jest spółką jednoosobową, co w istocie, w przypadku uwzględnienia wniosku, stanowiłoby przyznanie tej pomocy osobie fizycznej – jedynemu właścicielowi spółki, którego sytuacja majątkowa nie jest znana. Kwestionując prawidłowość wydanego rozstrzygnięcia spółka wniosła sprzeciw, w którym zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez odmowę zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych, w sytuacji wykazania przez spółkę, iż jej sytuacji finansowa jest skrajnie trudna i nie posiada ona środków na opłacenie wpisu od wniesionej skargi. Za ostatni rok obrotowy Spółka poniosła stratę w wysokości 93.993,70 zł, na rachunku bankowym spółki widnieje saldo dodatnie, tj. 10,30 zł. Wskazała nadto na błędne uznanie, że zwolnienie od wpisu spółki byłoby zwolnieniem od wpisu R. S. Skarżąca jest bowiem spółką z o.o. posiadającą osobowość prawną i samodzielność w obrocie. Z powyższych względów wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. W pierwszej kolejności wskazać należy, że w niniejszej sprawie zastosowanie znajduje art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – dalej: p.p.s.a., w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2015 r., poz. 658), który ma zastosowanie do spraw wszczętych po 15 sierpnia 2015 r. Zgodnie z treścią tego przepisu rozpoznając sprzeciw od postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 ustawy p.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Ponieważ sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosuje odpowiednio przepisy o zażaleniu. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ponieważ użyte w powyższym przepisie pojęcie "wykazać" oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić, odnosi się do wnioskodawcy, inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie. Podobnie art. 252 § 1 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości, co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania. Kwestią sporną w niniejszej sprawie pozostaje w istocie prawidłowość przeprowadzonej przez referendarza sądowego oceny sytuacji majątkowej spółki, w następstwie której stronie odmówiono przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Sądu ocena ta została przeprowadzona w sposób właściwy, w oparciu o całokształt informacji wskazanych przez stronę skarżącą. Uzasadniając zaskarżone rozstrzygnięcie referendarz sądowy wyjaśnił przyczyny, z powodu których nie uwzględnił żądania spółki. W szczególności wskazał na fakt dalszego prowadzenia przez wnioskującą działalności gospodarczej, pomimo trudnej sytuacji finansowej, oraz generowanych strat. Podkreślenia zdaniem Sądu wymaga, na co słusznie zwracał uwagę referendarz sądowy, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest tworem prawnym powołanym przez wspólników do prowadzenia działalności gospodarczej i osiągania celu zarobkowego. Oznacza to, że w przypadku, gdy nie może ona działać w oparciu o rachunek ekonomiczny powinna zostać zlikwidowana, a ewentualne dalsze jej funkcjonowanie, jeśli łączy się tylko z kosztami, a nie dochodami, powinno obciążać wyłącznie jej wspólników, nie zaś innych obywateli. Wskazać również należy, iż w celu uiszczenia należnego wpisu sądowego, spółka mogła rozważyć możliwość zastosowania instytucji prawnej określonej w art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych, tj. żądania od wspólników spółki dokonania na jej rzecz dopłat. Podjęcie takich działań, w ocenie Sądu oznaczałoby wyczerpanie wszelkich możliwości zmierzających do pozyskania niezbędnych środków na pokrycie działalności spółki, a co za tym idzie nie pozostawałoby bez wpływu na ocenę możliwości finansowych wnioskującej. Reasumując Sąd stwierdza, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tym samym wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim zauważyć należy, iż stosownie do powołanych przepisów, warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie, w szczególności, że pozostaje w trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej poniesienie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Pamiętać należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 roku o sygn. akt GZ 71/04). Przy ocenie możliwości płatniczych wnioskodawcy prawa pomocy trzeba również pamiętać o tym, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje bowiem powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Natomiast prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, podmiotom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a orzekł jak w postanowieniu. R.T.