III SA/Łd 1098/21

WyrokWSA w Łodzi2022-04-01

Skład orzekający: Małgorzata Kowalska, Janusz Nowacki, Paweł Dańczak

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy uchybienie terminowi złożenia deklaracji rozliczeniowej za kwiecień i maj 2020 r. (do 30 czerwca 2020 r.) automatycznie pozbawia płatnika składek prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na podstawie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z COVID-19, jeśli organ nie poinformował strony o tym wymogu i jego konsekwencjach?
Ratio decidendi
Organ rentowy naruszył przepisy postępowania administracyjnego, w szczególności obowiązek informacyjny wobec strony (art. 9 k.p.a.). Nie poinformował skarżącej o konieczności złożenia deklaracji rozliczeniowych za kwiecień i maj 2020 r. do 30 czerwca 2020 r. jako warunku zwolnienia z opłacania składek, ani o skutkach niezłożenia ich w terminie. W związku z tym, uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję, nakazując organowi ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem możliwości przywrócenia terminu na podstawie art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID-19.
Stan faktyczny
Skarżąca Ż. B. złożyła wniosek o zwolnienie z opłacania składek za okres od kwietnia do maja 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił jej tego prawa, wskazując na niezłożenie deklaracji rozliczeniowych za te miesiące do 30 czerwca 2020 r. Skarżąca argumentowała, że w związku z pandemią COVID-19 ograniczyła działalność i była przekonana, że nie musi składać dodatkowych dokumentów, skoro otrzymała zwolnienie za marzec. Organ drugiej instancji utrzymał decyzję w mocy. Skarżąca wniosła skargę do WSA.
Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Kowalska Sędziowie: Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.) Sędzia WSA Paweł Dańczak po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Ż. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za okres od kwietnia do maja 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], znak [...]. [pic] Decyzją z [...], znak [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 31zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374, ze zm.), utrzymał w mocy własną decyzję [...], znak; [...] w przedmiocie odmowy Ż.B. prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres od kwietnia do maja 2020 r. W sprawie ustalono następujące okoliczności faktyczne i prawne. 24 kwietnia 2020 r. Ż.B. złożyła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. Decyzją z [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił Ż.B. prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe i ubezpieczenie zdrowotne za okres od kwietnia do maja 2020 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z art. 31zo ust. 2 i 4 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, osobie prowadzącej pozarolnicza działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należnych za okres maj 2020 r., jeżeli prowadziła działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu za który jest składany wniosek o zwolnienie, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. Zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek ustalone od obowiązującej najniższej podstawy wymiaru składek dla osoby prowadzącej pozarolniczą działalność. Stosownie do treści art. 31 zq ust. 3 cyt. ustawy, warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. W rozpoznawanej sprawie z analizy akt sprawy wynika, że wnioskodawczyni deklarację rozliczeniową za kwiecień 2020 r. złożyła w dniu 6 lipca 2020 r., natomiast za maj 2020 r. w dniu 31 sierpnia 2020 r. W związku z powyższym Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że stronie nie przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za wskazany powyżej okres. Od powyższej decyzji Ż.B. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym podniosła, że powadzi działalność gospodarczą A B.Ż., oznaczoną kodem według PKD 96.02.Z pozostałe zabiegi kosmetyczne. Podała, że w związku z pandemią COVID-19 zmuszona była do ograniczenia prowadzenia działalności gospodarczej. Wskazała, że poniosła ogromne koszty na utrzymanie i zabezpieczenie działalności i prawdopodobnie trudno będzie odrobić powstałe straty finansowe. Odmowa w zakresie zwolnienia z opłacania składek za kwiecień i maj 2020 r., jest w ocenie skarżącej wysoce krzywdząca, a utrzymanie zaskarżonej decyzji spowoduje utratę płynności finansowej i zagrozi jej interesom życiowym. Wskazaną na wstępie decyzją z [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy wskazując, że warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. Brak spełnienia powyższego wymogu ustawowego związanego ze złożeniem deklaracji lub imiennych raportów skutkuje koniecznością wydania decyzji o odmowie zwolnienia. Złożenie wymaganych prawem dokumentów w terminie wynikającym z ww. przepisu jest bowiem bezwzględnym obowiązkiem podmiotu ubiegającego się o zwolnienie z opłacania składek, o ile nie był z tego obowiązku zwolniony. Zgodnie z art. 18c ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 266 ze.zm.), dalej u.s.u.s., podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonego, o którym mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1, którego roczny przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskany w poprzednim roku kalendarzowym nie przekroczył kwoty 120.000,00zł, uzależniona jest od dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, zwanego dalej "dochodem z pozarolniczej działalności gospodarczej", uzyskanego w poprzednim roku kalendarzowym. Podstawa wymiaru składek, o której mowa w ust. 1, nie może przekroczyć 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia ogłoszonego w trybie art. 19 ust. 10 na dany rok kalendarzowy i nie może być niższa niż 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w styczniu danego roku (art. 18c ust. 2 u.s.u.s.). Ubezpieczony, o którym mowa w ust. 1, przekazuje informację o zastosowanych formach opodatkowania obowiązujących tego ubezpieczonego w poprzednim roku kalendarzowym, o rocznym przychodzie z pozarolniczej działalności gospodarczej i rocznym dochodzie z tej działalności uzyskanych w poprzednim roku kalendarzowym, w tym o przychodzie i dochodzie uzyskanych w okresie obowiązywania danej formy opodatkowania, oraz o podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ustalonej na dany rok kalendarzowy w: 1) imiennym raporcie miesięcznym albo 2) w deklaracji rozliczeniowej - w przypadku, o którym mowa w art. 47 ust. 2 - składanych za styczeń danego roku kalendarzowego lub za pierwszy miesiąc rozpoczęcia lub wznowienia prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w danym roku kalendarzowym (art. 18c ust. 9 u.s.u.s.). Jednocześnie ubezpieczony, o którym mowa w ust. 1, może zrezygnować z uprawnienia do ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zgodnie z artykułem 18c ustawy. Rezygnacja oznacza, że za miesiąc, w którym zrezygnował z uprawnienia, oraz pozostałe miesiące kalendarzowe do końca danego roku kalendarzowego ustala podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe na zasadach określonych w art. 18 ust. 8. W takim przypadku podstawę wymiaru składek ustala się na zasadach ogólnych. Na podstawie art. 41 ust. 4a u.s.u.s. płatnik składek przekazuje do Zakładu informacje o zastosowanych formach opodatkowania w poprzednim roku kalendarzowym, kwotę rocznego przychodu z pozarolniczej działalności gospodarczej i rocznego dochodu z tej działalności, uzyskanych w poprzednim roku kalendarzowym, w tym kwotę przychodu i dochodu uzyskanych w okresie obowiązywania danej formy opodatkowania, oraz kwotę podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ustaloną na dany rok kalendarzowy w przypadku, o którym mowa w art. 18c ust. 9 pkt 1. Zgodnie zaś z art. 47 ust. 2g u.s.u.s., osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, opłacające składki wyłącznie za siebie i ustalające podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zgodnie z art. 18c są zwolnione z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc po złożeniu deklaracji rozliczeniowej za pierwszy pełny miesiąc, do końca roku kalendarzowego, na który ustaliły tę podstawę. Osoby te obowiązane są do złożenia deklaracji rozliczeniowej za pierwszy miesiąc prowadzenia działalności gospodarczej każdego kolejnego roku, na który ustaliły podstawę wymiaru składek na podstawie art. 18c. Z akt sprawy wynika, że od 1 marca 2020 r. skarżąca jest objęta obowiązkiem opłacania składek od podstawy wymiaru składek, której wysokość uzależniona jest od dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, uzyskanego w poprzednim roku kalendarzowym. Oznacza to, że była zobowiązana do złożenia deklaracji rozliczeniowej za miesiąc, w którym przystąpiła do "małego ZUS plus". Dokumenty rozliczeniowe za kwiecień 2020 r. skarżąca przesłała 6 lipca 2020 r., natomiast za maj 2020 r. – 31 sierpnia 2020 r. Oznacza to, że deklaracje rozliczeniowe za kwiecień i maj 2020 r. złożyła po upływie określonego w ustawie terminu. W związku z powyższym Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że stronie nie przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres od kwietnia do maja 2020 r. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżąca podniosła, że w związku z pandemią COVID-19 była zmuszona do zaprzestania wykonywania działalności gospodarczej. Wskazała, że poniosła ogromne koszty na zabezpieczenie prowadzonej działalności nie uzyskując przychodów i prawdopodobnie trudno będzie odrobić powstałe straty finansowe. Odmowa w zakresie zwolnienia z opłacania składek za kwiecień i maj 2020 r. , jest w ocenie skarżącej wysoce krzywdząca, tym bardziej, że po otrzymaniu decyzji o zwolnieniu z opłacania należności z tytułu składek za marzec 2020 r. była przekonana, że nie musi składać dodatkowych dokumentów rozliczeniowych. Skarżąca wskazała, że deklaracje rozliczeniowe za kwiecień i maj 2020 r. złożyła w dniu 6 lipca 2020 r. i 31 sierpnia 2020 r. Utrzymanie zaskarżonej decyzji spowoduje utratę płynności finansowej i zagrozi jej interesom życiowym. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329), dalej p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Oceniając skargę przy zastosowaniu powyższych kryteriów oceny sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], jak i poprzedzająca ją decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] zostały wydane z naruszeniem prawa w stopniu obligującym do ich wyeliminowania z obrotu prawnego. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 31zo ust. 2 i 4 oraz art. 31zq ust. 3 i 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374, ze zm.). Zgodnie z art. 31zo ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r., (w brzmieniu obowiązującym na dzień złożenia wniosku), na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 i 321), zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 lutego 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. Stosownie do treści art. 31zp ust. 1 cyt. ustawy, wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, należnych za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., zwany dalej "wnioskiem o zwolnienie z opłacania składek", płatnik składek przekazuje do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. W myśl art. 31zq ust. 1 i 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. Warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. W ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm.), dalej u.s.u.s., w art. 47 uregulowana została kwestia terminów i sposób realizacji obowiązków przez płatnika składek. Zgodnie z treścią art. 47 ust. 1 pkt 1 u.s.u.s., płatnik składek przesyła w tym samym terminie deklarację rozliczeniową, imienne raporty miesięczne oraz opłaca składki za dany miesiąc, z zastrzeżeniem ust. 1a, 2a i 2b, nie później niż do 10 dnia następnego miesiąca – dla osób fizycznych opłacających składkę wyłącznie za siebie. Płatnik składek, który opłaca składki wyłącznie za siebie, przesyła jedynie deklarację rozliczeniową (art. 47 ust. 2 u.s.u.s.). W myśl natomiast art. 47 ust. 2g u.s.u.s., osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, opłacające składki wyłącznie za siebie lub osoby z nimi współpracujące i ustalające podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zgodnie z art. 18c u.s.u.s. są zwolnione z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc po złożeniu deklaracji rozliczeniowej za pierwszy pełny miesiąc, do końca roku kalendarzowego, na który ustaliły tę podstawę. Osoby te obowiązane są do złożenia deklaracji rozliczeniowej za pierwszy miesiąc prowadzenia działalności gospodarczej każdego kolejnego roku, na który ustaliły podstawę wymiaru składek na podstawie art. 18c. Zgodnie z art. 18c ust. 1 u.s.u.s., podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonego, o którym mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1, którego roczny przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskany w poprzednim roku kalendarzowym nie przekroczył kwoty 120 000 złotych, uzależniona jest od dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, zwanego dalej "dochodem z pozarolniczej działalności gospodarczej", uzyskanego w poprzednim roku kalendarzowym. Ubezpieczony, o którym mowa w ust. 1, przekazuje informację o zastosowanych formach opodatkowania obowiązujących tego ubezpieczonego w poprzednim roku kalendarzowym, o rocznym przychodzie z pozarolniczej działalności gospodarczej i rocznym dochodzie z tej działalności uzyskanych w poprzednim roku kalendarzowym, w tym o przychodzie i dochodzie uzyskanych w okresie obowiązywania danej formy opodatkowania, oraz o podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ustalonej na dany rok kalendarzowy w: 1) imiennym raporcie miesięcznym albo 2) w deklaracji rozliczeniowej - w przypadku, o którym mowa w art. 47 ust. 2 - składanych za styczeń danego roku kalendarzowego lub za pierwszy miesiąc rozpoczęcia lub wznowienia prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w danym roku kalendarzowym (art. 18c ust. 9 u.s.u.s.). Od dnia 1 lutego 2020 r. nastąpiła zmiana stanu prawnego w powyższym zakresie. Na podstawie art. 4 ustawy z dnia 12 grudnia 2019 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. z 2019 r., poz. 2550), ubezpieczony, który na 2020 r. ustalał najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zgodnie z art. 18c ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu dotychczasowym po wejściu w życie niniejszej ustawy ustala podstawę wymiaru składek na te ubezpieczenia zgodnie z art. 18c ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą bez złożenia zgłoszenia wyrejestrowania i ponownego zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych, o których mowa w art. 36 ust. 14 ustawy zmienianej w art. 1. Zgodnie natomiast z art. 4 ust. 2 cyt. ustawy, ubezpieczony, o którym mowa w ust. 1, przekazuje: 1) informację, o której mowa w art. 18c ust. 9 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu dotychczasowym odpowiednio w imiennym raporcie miesięcznym albo w deklaracji rozliczeniowej, składanych za styczeń 2020 r., oraz 2) informację, o której mowa w art. 18c ust. 9 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą odpowiednio w imiennym raporcie miesięcznym albo w deklaracji rozliczeniowej, składanych za luty 2020 r. - w terminach określonych w art. 47 ust. 1 pkt 1 lub 3 ustawy zmienianej w art. 1. Podkreślić również należy, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją z mocy art. 180 k.p.a. oraz art. 123 u.s.u.s. mają zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, a w szczególności zasady ogólne, stanowiące między innymi, że organy administracji publicznej winny: stać na straży praworządności (art. 7 k.p.a.), prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.), wypełniać wobec stron obowiązki informacyjne (art. 9 k.p.a.), zapewnić stronom udział w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.), a także działać wnikliwie i szybko (art. 12 § 1 k.p.a.). Przede wszystkim zastosowanie w sprawie winien znaleźć przepis art. 7 k.p.a., zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Ponadto w myśl art. 9 k.p.a., organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Art. 77 § 1 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien więc być kompletny, to jest dotyczący wszelkich okoliczności faktycznych, które mają istotne znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a zatem konieczne jest zgromadzenie i przeprowadzenie z urzędu dowodów, które pozwolą rozstrzygnąć sprawę w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego. Zgodnie zaś z art. 77 § 4 zd. 2 k.p.a. fakty znane organowi z urzędu należy zakomunikować stronie. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Mając na względzie powołane przepisy procesowe Sąd stwierdził, że procedowanie organu rozpoznającego wniosek skarżącej o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za okres od kwietnia do maja 2020 r. nie spełnia wymogów wynikających z powołanych powyżej przepisów. W rozpatrywanej sprawie szczególne znaczenie ma wynikający z art. 9 k.p.a. obowiązek wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania oraz czuwania nad tym, by osoby uczestniczące w tym postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. polega także na powinności informowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie jej sprawy i jakie dowody powinny być przez stronę przedstawione, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (patrz wyrok NSA z 6 września 2001 r. sygn. V SA 44/01 LEX nr 50158). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 czerwca 1997 r. sygn. SA/Lu 2087/95 (LEX nr 30816), obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, a jego naruszenie należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji. Zgodnie z art. 79a § 1 k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się. Stosownie zaś do treści art. 79a § 2 k.p.a. w terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek, o których mowa w § 1. Z obowiązków wynikających z powyższego przepisu organ się nie wywiązał. Należy podkreślić, że złożenie przez skarżącą w dniu 24 kwietnia 2020 r. wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania składek wszczęło postępowanie administracyjne, a to oznacza, że w rozsądnym terminie, umożliwiającym uzupełnienie braków, ZUS miał obowiązek skierować do skarżącej informację o okolicznościach prawnych, które mają wpływ na rozstrzygnięcie jej wniosku i wskazać konkretnie, jakich dokumentów brakuje do jego pozytywnego załatwienia. W rozpoznawanej sprawie organ z tego obowiązku się nie wywiązał. Przede wszystkim nie poinformował Ż.B. o konieczności złożenia przez nią deklaracji rozliczeniowej za miesiące kwiecień i maj 2020r. Skarżąca została bowiem zwolnienia z obowiązku zapłaty składek za miesiąc marzec 2020r. i, jak przyznała to w skardze, sądziła, że nie będzie musiała składać żadnych dodatkowych dokumentów aby uzyskać zwolnienie za kolejne miesiące tj. za kwiecień i maj 2020r. W jej ocenie jej sytuacja w kwietniu i maju była bowiem identyczna jak w marcu 2020r. Organ rentowy winien zatem poinformować skarżącą o konieczności złożenia deklaracji za miesiąc kwiecień i maj 2020r. czego jednak nie uczynił. Organ nie poinformował także skarżącej, że złożenie deklaracji za okres od kwietnia do maja 2020 r. w terminie do 30 czerwca 2020 r. jest warunkiem zwolnienia z obowiązku zapłaty składek oraz że w przypadku nie złożenia deklaracji w wymienionym terminie jej wniosek nie zostanie uwzględniony. Organ rentowy nie wezwał również skarżącej do złożenia wymienionych dokumentów w określonym terminie. W aktach sprawy brak jest dowodów, które mogłyby świadczyć o tym, że ZUS podjął starania aby poinformować skarżącą, że bez złożenia brakujących dokumentów do dnia 30 czerwca 2020 r. jej wniosek nie będzie pozytywnie rozpatrzony. Na żadnym etapie postępowania skarżąca nie otrzymała od organu informacji o konieczności przesłania do 30 czerwca 2020 r. deklaracji rozliczeniowej za kwiecień i maj 2020 r., od których złożenia uzależnione jest zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek. Skoro wniosek strony wpłynął do organu w dniu 24 kwietnia 2020 r., to ZUS miał wystarczająco dużo czasu, by dokonać wstępnej oceny wniosku a następnie udzielić skarżącej wyczerpujących informacji co do tego jakie są przesłanki uwzględnienia jej wniosku oraz wezwać do złożenia wymaganych dokumentów. Organ rentowy jednak nie udzielił takiej informacji ani nie wezwał skarżącej do złożenia potrzebnych deklaracji, a gdyby to uczynił w rozsądnym terminie to skarżąca mogłaby złożyć niezbędne dokumenty przed dniem 30 czerwca 2020 r. Organ nie wyjaśnił również należycie kwestii, czy strona była zobowiązana do złożenia deklaracji za kwiecień i maj 2020 r., czy też była z tego obowiązku zwolniona. ZUS w wyniku ponownej weryfikacji złożonych dokumentów zgłoszeniowych i rozliczeniowych oprócz przytoczenia treści art. 18c ust. 1, 2 9 i 10, art. 41 ust. 4a i art. 47 ust. 2g u.s.u.s. stwierdził jedynie, że od 1 marca 2020 r. skarżąca jest objęta obowiązkiem opłacania składek od podstawy wymiaru składek, której wysokość uzależniona jest od dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, uzyskanego w poprzednim roku kalendarzowym, co oznacza, że była zobowiązana do złożenia deklaracji rozliczeniowej za miesiąc, w którym przystąpiła do tzw. "małego ZUS plus". Reasumując powyższe rozważania sąd uznał, że skarga jest uzasadniona. Organ rentowy nie pouczył skarżącej w sposób wyczerpujący o warunkach uzyskania zwolnienia z obowiązku zapłaty składek oraz o skutkach niezłożenia deklaracji w wymaganym terminie i nie wyjaśnił również w sposób należyty kwestii, czy strona była zobowiązana do złożenia deklaracji za wskazany okres 2020 r., czy też była z tego obowiązku zwolniona. Powyższe okoliczności stanowią naruszenie art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 § 1, art. 77 § 1, art. 79a § 1, art. 80 i art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...]. Ponownie rozpatrując sprawę organ przeprowadzi postępowanie zgodnie z wymogami wynikającymi z powołanych wyżej przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, mając na uwadze, że skarżąca nie może ponosić negatywnych skutków wadliwego działania organu. Ponadto, uwzględniając cel zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek, jakim jest zniwelowanie skutków kryzysu gospodarczego oraz trwający nadal stan epidemii, organ rozważy zastosowanie instytucji przewidzianej w obowiązujących od 16 grudnia 2020 r. przepisach art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy, dodanych ustawą z 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 2255 ze zm.). Wskazane przepisy nakazują, by w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, organ administracji publicznej zawiadomił stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu tym organ wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Powołane przepisy weszły w życie 16 grudnia 2020 r., lecz obejmują zdarzenia, które miały miejsce "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19". Stan epidemii ogłoszono od 20 marca 2020 r. (§ 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii – Dz. U. poz. 491). Oznacza to, że termin 30 czerwca 2020 r., o którym mowa w art. 31zq ust. 3 może być przywrócony w oparciu o treść przepisu art.15zzzzzn2. Uchybienia przez wnioskodawcę terminu 30 czerwca 2020 r. nie przesądza zatem automatycznie o odmowie zwolnienia go z obowiązku zapłaty należności składkowych. Uwzględniając powyższe regulacje w ponownie prowadzonym postępowaniu organ będzie miał na względzie obowiązek zawiadomienia strony o uchybieniu terminu i wyznaczenia jej terminu 30 dni na złożenie wniosku o jego przywrócenie. W zależności od tego, czy taki wniosek zostanie złożony i jaka będzie jego treść należy podjąć dalsze czynności procesowe. Po zebraniu całego materiału dowodowego należy dokonać jego wnikliwej analizy a następnie wydać rozstrzygnięcie w sprawie. Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 2095). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. k.ż.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło