III SA/Łd 1099/13

Dnia 25 czerwca 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Irena Krzemieniewska po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2014 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku L. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi L. Z. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. U.K. L. Z. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. W skardze zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 28 stycznia 2014 r. Sąd odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Wobec uprawomocnienia się tego postanowienia, w dniu 14 marca 2014 r. doręczono skarżącemu odpis zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego. Nie uiścił on jednak wymaganego wpisu i w dniu 19 marca 2014 r. ponownie złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2014 r. Sąd, działając na podstawie art. 220 § 1 i § 3 ppsa, odrzucił skargę L. Z., nie zadośćuczynił on bowiem wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego. W dniu 5 maja 2014 r. do Sądu wpłynął wypełniony przez skarżącego formularz PPF zawierający wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i synem. Utrzymują się z hodowli 3 krów uzyskując miesięczny dochód w kwocie około 600 zł. Skarżący jest właścicielem domu o powierzchni 32 m2, nieruchomości rolnej o powierzchni 7,72 ha. Nie posiada żadnych oszczędności ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 euro. Postanowieniem z dnia 21 maja 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W dniu 9 czerwca 2014 r. do Sądu wpłynął sprzeciw L. Z. od powyższego postanowienia, w którym skarżący stwierdził, że brak środków na wyżywienie, ubranie i leki uzasadnia w jego przypadku przyznanie prawa pomocy w całości. Do sprzeciwu załączył zaświadczenia z Urzędu Gminy [...], z Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w R., z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. oraz z Banku Spółdzielczego w Ż.. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Zatem strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Złożone oświadczenie w tym zakresie ma być wystarczającą podstawą do rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Sąd może uzupełnić podane dane o informacje znane mu z urzędu lub z akt sprawy. Sam nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania dowodowego w celu precyzyjnego ustalenia sytuacji bytowej zainteresowanego. Sąd nie ma możliwości zwrócenia się z urzędu o przedstawienie dodatkowych dokumentów do innych instytucji i organów (por. H. Knysiak-Molczyk [w:] T. Woś (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012]. W razie podania niewystarczających danych we wniosku o przyznanie prawa pomocy sąd może na podstawie art. 255 ustawy p.p.s.a. wezwać do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wnioskodawca jest zobligowany do dostarczenia odpowiednich dokumentów wskazujących na obiektywny brak możliwości poniesienia kosztów postępowania. Należy podkreślić, że zgodnie z art. 199 ustawy p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Skarżący jest więc zobowiązany ponosić koszty postępowania sądowego toczącego się z jego inicjatywy. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady ustanowionej w wymienionym przepisie i powinna być stosowana jedynie w uzasadnionych przypadkach. W niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wielokrotnie już odmawiał skarżącemu przyznania prawa pomocy, a Naczelny Sąd Administracyjny podtrzymywał rozstrzygnięcia WSA odmawiające przyznania prawa pomocy z tożsamą argumentacją. W każdym z tych przypadków powodem odmowy był brak możliwości ustalenia dokładnych danych majątkowych i sytuacji finansowej skarżącego, wobec nieprzekazania przez niego żądanych dodatkowych dokumentów i informacji. W niniejszej sprawie postanowieniem Sądu z dnia 28 stycznia 2014 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. Skarżący bowiem nie nadesłał na żądanie Sądu wymaganych informacji dotyczących jego stanu majątkowego. W szczególności dotyczyło to wyciągu z rachunków bankowych, a przede wszystkim z rachunku ustanowionego dla wpłat z tytułu dopłat bezpośrednich i innych świadczeń budżetowych. Wątpliwości w tym kontekście budziło oświadczenie skarżącego, z którego wynikało, że nie posiada on żadnych rachunków bankowych. Skoro bowiem ubiega się o przyznawanie tzw. płatności bezpośrednich do gospodarstwa rolnego to obligatoryjnym wymogiem otrzymywania takich dopłat jest posiadanie rachunku bankowego, na który przekazywane są takie dopłaty. Podobnie rzecz miała się z żądaniem przekazania przez wnioskodawcę informacji o dopłatach uzyskiwanych przez członków jego rodziny (z informacji przekazywanych przez samego skarżącego - w poprzednio składanych wnioskach - wynikało, że jego syn jest właścicielem gospodarstwa rolnego, a z akt sądowych prowadzonych w innych sprawach przed tutejszym Sądem, że o takowe dopłaty się ubiegał. L. Z. nie sprecyzował również aktualnych kosztów, które ponosi w związku z utrzymaniem gospodarstwa domowego, w tym kosztów utrzymania posiadanego domu. Poza tym nie zostało wyjaśnione źródło finansowania bieżących opłat, które skarżący niewątpliwie ponosi. Wnosząc sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 21 maja 2014 r. w ramach tego samego postępowania skarżący był świadomy konieczności przekazania żądanych dokumentów i informacji, zdawał sobie sprawę, iż ich brak może skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Nie wykazał jednak w żaden sposób, by zmieniły się okoliczności, leżące u podstaw poprzednich rozstrzygnięć w przedmiocie prawa pomocy. Dlatego też Sąd uznał, iż brak jest podstaw do zmiany stanowiska zaprezentowanego zarówno w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 28 stycznia 2014 r., jak i w postanowieniu referendarza sądowego z dnia 21 maja 2014 r. wydanych w tej samej sprawie w zakresie w jakim odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy z uwagi na brak przekazania dodatkowych danych o jego sytuacji majątkowej i finansowej. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji. U.K.