III SA/Łd 1115/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak Sędzia WSA Monika Krzyżaniak Protokolant Tomasz Porczyński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 marca 2013 r. sprawy ze skargi O. G. na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku oddala skargę. III SA/Łd 1115/12 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 22 października 2012 r., nr 149/12 Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. utrzymał w mocy postanowienie Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. z dnia [...]., nr [...] wydane w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku. Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny: W dniu 15 maja 2012 r. O. G. złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR w S. wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012, deklarując realizację wskazanych wariantów w pakietach rolnictwo ekologiczne oraz ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000. W dniu 5 lipca 2012 r. strona została wezwana do uzupełnienia braków formalnych wniosku, w zakreślonym 7 dniowym terminie. Wezwanie zostało doręczone w dniu 24 lipca 2012 r. ( dowód doręczenia w aktach adm) W dniu 2 sierpnia 2012 r. O.G. złożyła wniosek o przywrócenie braków formalnych wniosku z dnia 15 maja 2012 r. Następnie w dniu 3 sierpnia 2012 r. strona uzupełniła braki formalne wniosku. Uzasadniając wskazała, iż w zakreślonym przez organ terminie, korzystając z dobrej pogody, przeprowadzała prace polowe, tj. zwoziła siano z łąk i gruntów ornych. Postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2012 r., nr 003/PRŚ/12 Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. odmówił O. G. przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku. Uzasadniając organ I instancji wskazał, że strona nie uprawdopodobniła, iż uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. W zażaleniu na powyższe postanowienie strona podniosła, że rozstrzygnięcie zostało wydane z całkowitym pominięciem specyfiki gospodarstwa rolnego, które prowadzi. Uprawiane przez nią grunty rolne położone są w 3 powiatach i w 4 gminach, w odległości dochodzącej do 30 km od siebie. Strona posiada jeden ciągnik rolniczy, z którego korzysta wraz z rodzicami prowadzącymi odrębne gospodarstwo. Niewiarygodnym dla strony jest całkowite niezrozumienie tego, że w takich warunkach sprawna i racjonalna realizacja zobowiązań rolnych wymaga oczekiwania na dobrą pogodę, koncentracji siły i środków oraz podjęcia działań wymagających czasu, ciężkiej pracy wykonywanej często w 30-40 0 upale i kurzu. Ponadto w ocenie odwołującej wystawione przez organ wezwanie wystawione zostało w dniu 5 lipca 2012 r. , a przesłane do strony dopiero w dniu 27 lipca 2012 r. Powyższe stanowiło naruszenie obowiązku bezstronnej i rzetelnej obsługi rolników. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 22 października 2012 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Uzasadniając organ odwoławczy wskazał, zgodnie z art. 58 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2000r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.)- dalej kpa., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (art. 58 § 2 kpa.). Organ wskazał, ze w/w przepisy regulują cztery przesłanki, których łączne spełnienie pozwala na zastosowanie instytucji przywrócenia terminu. W ocenie organu odwoławczego skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu zakreślonego terminu. Zarówno w treści wniosku z dnia 2 sierpnia 2012 r. o przywrócenie terminu, jak również zażalenia na postanowienie organu I instancji skarżąca podnosiła, że z uwagi na prace polowe wykonywane w tym okresie, nie mogła stawić się w siedzibie organu celem uzupełnienia braków formalnych wniosku z dnia 15 maja 2012 r. Organ nie kwestionuje konieczności wykonywania przez skarżącą wskazanych prac. Niemniej jednak strona w wezwaniu z dnia 5 lipca 2012 r. została pouczona o terminie , w jakim jest zobligowana do uzupełnienia wskazanych przez organ braków wniosku oraz konsekwencjach jego uchybienia. Strona miała również świadomość, że uzupełnienie braków formalnych wniosku nie wymaga jej osobistego stawiennictwa. Zatem dbając należycie o swoje interesy winna dołożyć staranności by zadość uczynić wezwaniu i uzupełnić braki w wyznaczonym terminie. Natomiast podniesiona przez stronę argumentacja co do specyfiki oraz terminów zabiegów agrotechnicznych pozostaje bez wpływu na wynik niniejszego rozstrzygnięcia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżąca zarzuciła naruszenie art. 35 § 3 kpa. polegające na wydaniu zaskarżonego z rażącym naruszeniem terminu przewidzianego do załatwienia sprawy; art. 58 kpa. w zw. z art. 77 kpa. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności w sprawie oraz błędne ustalenie, że w sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające przywrócenie terminu do przywrócenia terminu; art. 9 kpa. poprzez naruszenie zasad należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków strony; art. 243 kpa. poprzez rażące naruszenie przepisów prawa w związku ze złożonym oficjalnym wnioskiem , zawartym w treści odwołania, mającym zasadnicze znaczenie w związku z toczący się postępowaniem odwoławczym. Wniosła o uchylenie zaskarżanego postanowienia i przywrócenie terminu do dokonania czynności ewentualnie o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Uzasadniając skarżąca ponowiła argumentację zawartą w uzasadnieniu odwołania od postanowienia organu I instancji. W sposób szczegółowy przedstawiła charakter prowadzonego przez nią gospodarstwa, harmonogram, jak również ciężkie warunki pracy w gospodarstwie. Skarżąca podniosła, iż o dopłaty występuje corocznie od 2004 r. i nigdy nie było żadnych problemów z uzupełnianiem ewentualnych braków formalnych. Również tym razem, po otrzymaniu wezwania, była przekonana, iż po zakończeniu zbiórki siana, uda się do siedziby Biura Powiatowego ARiMR w S., gdzie uzyska stosowne informacje i spokojnie uzupełni braki formalne wniosku. Niestety tym razem spotkała się z kategorycznym stanowiskiem pracownika organu, który stwierdził, że zakreślony termin upłynął z dniem 31 lipca 2012 r. Urzędnik poinformował ją, że może złożyć wniosek o przywrócenie terminu z jednoczesnym uzupełnieniem braków. Skarżąca podniosła, że organ mógł tak wyznaczyć datę wyznaczenia terminu do uzupełnienia braków wniosku, aby nie kolidowało to z jej zobowiązaniami rolno środowiskowymi, tj. intensywnym zbiorem siana, które stanowi niemal jedyny kierunek produkcji prowadzonego przez nią gospodarstwa. Ponadto wskazała, że konieczność wyjaśniania zaistniałej sytuacji spowodowała przerwanie prowadzonych prac polowych. Następstwem powyższego poniosła niepowetowaną stratę zalania około 15 ton siana, pozostawionego na działkach rolnych. Wskazała także, że przesłane jej wezwanie do uzupełnienia braków formalnych wniosku w sposób jednoznaczny wskazywało na konieczność osobistego stawiennictwa w siedzibie organu. Zarzuciła też, że organ mając jakiekolwiek wątpliwości co do danych wniosku mógł przeprowadzić kontrolę na miejscu. Reasumując skarżąca wskazała, iż zaistniała sytuacja jest następstwem całkowitego zaniedbania sprawy przez organ administracji publicznej, tj. Kierownika Powiatowego Biura ARiMR w S.. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest uzasadniona. Stosownie do treści art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. W myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst. jedn. Dz. U. z 2012 poz. 270) [dalej: p.p.s.a.], sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1./ uchyla decyzje lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi: a./ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b./ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; c./ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2./ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3./ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Sąd nie jest natomiast uprawniony do rozstrzygania za organ administracji, o co wnioskowała skarżąca wnosząc o przywrócenie przez Sąd terminu do uzupełnienia braków wniosku. W rozpoznawanej sprawie, przedmiotem rozważań Sądu jest postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymujące w mocy postanowienie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S. o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych złożonego przez nią w dniu 15 maja 2012 r. wniosku p przyznanie płatności rolnośrodowiskowej. Nie ulega wątpliwości, że organ prawidłowo wezwał skarżącą do uzupełnienia braków formalnych w terminie 7 dni od doręczenia wezwania, pouczając, że nieusunięcie braków w tym terminie spowoduje pozostawienie wniosku o przyznanie płatności bez rozpoznania w całości lub w części. Wniosek nie zawierał bowiem oświadczenia o sposobie wykorzystania działek rolnych, w szczególności z podaniem rośliny uprawnej. Wymóg taki wynika zaś z § 17 ust. 1 pkt 5 lit b rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolno środowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 ( Dz. U nr 33, poz. 262). Nie ulega także wątpliwości, że skarżąca nie zachowała terminu do uzupełnienia braków wniosku, gdyż wobec doręczenia wezwania 24 lipca 2012 r. 7-dniowy termin do uzupełnienia braków upływał 31 lipca 2012 r. (wtorek). Problematyka przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej unormowana została w przepisach ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). W świetle postanowień art. 58 § 1 i 2 w/w ustawy, uchybiony termin należy przywrócić, jeżeli spełnione zostaną łącznie cztery przesłanki: 1. strona wystąpi z wnioskiem o przywrócenie terminu, 2. wniosek ten zostanie wniesiony w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, 3. jednocześnie z wniesieniem wniosku zostanie dopełniona czynność, dla której określony był termin, 4. strona uprawdopodobni, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Przywrócenie terminu do złożenia prośby przewidzianej w § 2 jest niedopuszczalne (§ 3). Rozstrzygnięcie organu administracji publicznej w przedmiocie przywrócenia terminu bądź ewentualnie odmowy jego przywrócenia powinno być zatem poprzedzone szczegółową analizą materiału dowodowego pod kątem zaistnienia wskazanych wyżej przesłanek. Jeżeli którakolwiek z przesłanek nie zostanie spełniona, przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej nie jest możliwe. W rozpoznawanej sprawie trzy pierwsze przesłanki zostały spełnione. Nie została spełniona czwarta przesłanka. Należy zaznaczyć, iż przy ocenie braku winy organ administracyjny winien przyjąć "obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy". Brak winy zachodzi tylko wtedy, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa (por. m.in. B. Adamiak i J. Borkowski, Komentarz do Kodeksu postępowania administracyjnego, Warszawa 2005, Wydanie 7, str. 334 oraz m.in. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 6 października 2005 r., sygn. akt II SA/Bk 369/05). W ocenie Sądu , stanowisko organu II instancji, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, jest prawidłowe. Wskazać należy, że zgodnie z utrwaloną już linią orzecznictwa, uprawdopodobnienie braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, oznacza wykazanie okoliczności, które przy zachowaniu należytej staranności uniemożliwiły wnioskującemu terminowe dokonanie czynności i jednocześnie były nie do przewidzenia oraz nie do przezwyciężenia, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Warunkiem dopuszczalności przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej, jest więc uprawdopodobnienie przez stronę, że mimo całej staranności nie mogła dokonać czynności w terminie, to znaczy, że zachodziły przeszkody od niej niezależne (zewnętrzne) oraz istniejące przez cały czas biegu terminu przewidzianego dla dokonania czynności procesowej. W związku z tym nawet lekkie niedbalstwo wyklucza możliwość przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej. Jako okoliczności faktyczne, które mogą uprawdopodobnić brak winy w uchybieniu terminu przykładowo wskazuje się: nieprawidłowe doręczenie pisma procesowego, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar, przerwę w komunikacji, mylne pouczenie o środkach zaskarżenia. Chodzi zatem o zdarzenia nagłe, niezależne od strony i nie dające się przewidzieć. Takie, których strona należycie dbająca o swoje sprawy nie jest w stanie uwzględnić planując swoje zajęcia i kolejne czynności w toczącym się postępowaniu i im przeciwdziałać.. Do takich okoliczności na pewno nie można zaliczyć sprzyjających pracom polowym warunków pogodowych czy też w ogóle nasilenia prac w rolnictwie w danym okresie. Okoliczność, że termin do uzupełnienia braków przypadał w okresie zwiększonego natężenia prac polowych i w związku z tym strona nie zachowała tego terminu, nie należy do takich okoliczności, które uzasadniają uznanie braku winy strony. Termin 7 dniowy dawał możliwość takiego zorganizowania pracy w gospodarstwie, aby strona należycie dbająca o swoje interesy mogła dopełnić swoich obowiązków w postępowaniu toczącym się z jej wniosku o dopłaty. Taki termin na uzupełnienie braków pisma przewidział ustawodawca i w tym zakresie organ nie ma żadnej swobody. Zarzuty, że wezwania nie powinny być kierowane do rolników w okresie spiętrzenia prac w gospodarstwie rolnym nie mogą być uwzględnione, gdyż kodeks postępowania administracyjnego takiego warunku nie przewiduje. W ocenie Sądu, nie można zatem przyjąć, iż skarżąca wskazując jako przyczynę uchybienia terminu zbieranie siana z uwagi sprzyjającą pogodę, uprawdopodobniła istnienie jakichkolwiek okoliczności mających wskazywać na brak jej winy w uchybieniu terminu. Warunki pogodowe, o ile nie przybierają rozmiarów nagłej i nieprzewidywalnej klęski żywiołowej, która uniemożliwiła zachowanie terminu do dokonania określonej czynności, jak np. powódź, trąba powietrzna, stanowią normalny element, który osoby pracujące w rolnictwie muszą uwzględniać i dostosowywać do nich zakres wykonywanych prac. W ocenie Sądu skarżąca mogła i powinna tak zorganizować i zaplanować swoje prace w gospodarstwie aby wywiązać się z nałożonych obowiązków w wyznaczonym terminie. Reasumując Sąd uznał, iż organy prawidłowo oceniły, że skarżąca nie uprawdopodobniła, iż uchybienie przez nią terminu nastąpiło bez jej winy. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze wskazać należy, że okoliczność, iż zaskarżone postanowienie zostało wydane po upływie terminu przewidzianego do załatwienia spraw w postępowaniu odwoławczym nie ma znaczenia dla oceny prawidłowości rozstrzygnięcia przez organ. Okoliczność ta mogła co najwyżej uzasadniać podjęcie działań przewidzianych w k.p.a. zmierzających do zlikwidowania stanu przewlekłości lub bezczynności Jak stanowi art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich ( Dz. U. nr 64 poz,. 427 ze zm.), z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Zauważyć należy, że regulacja art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich stanowi odejście od zasady prawdy obiektywnej wymienionej w art. 7 k.p.a. Organy ARiMR zostały zobowiązane do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego w miejsce wynikającego z k.p.a. obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.). Ustawa nałożyła na strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu obowiązek przedstawienia dowodów oraz dawania wyjaśnień co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek i jednoznacznie stwierdziła, że ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne (art. 21 ust. 3 ustawy o wspieraniu obszarów wiejskich). Organ nie ma zatem obowiązku, tak jak na gruncie k.p.a. podejmować z urzędu wszelkich środków dowodowych niezbędnych do dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Także zasada czynnego udziału strony w postępowaniu i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszenia żądań określona w art. 10 § 1 k.p.a., w ustawie o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego została wyraźnie ograniczona. W art. 21 ust. 2 pkt 4 ustawy o wspieraniu obszarów wiejskich wskazano, iż organ prowadzący postępowanie zapewnia stronom na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania, przy czym nie stosuje się art. 81 k.p.a. (wyłączono stosowanie tzw. domniemania faktycznego). Tym samym organ został zwolniony z obowiązku zapewnienia stronie, która nie składa takiego żądania, czynnego udziału w sprawie, w tym możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów. Ponadto organ na żądanie stron udziela niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania ( art. 21 ust. pkt 3 ustawy) Powyższe oznacza, że organ w takim postępowaniu rozstrzyga na podstawie okoliczności i dowodów przedstawionych przez stronę, a w przedmiotowej sprawie strona jako uzasadnienie wniosku powołała jedynie okoliczność, ze tym okresie z uwagi na sprzyjające warunki pogodowe od rana do wieczora pracowała zwożąc siano i podkreślała fakt, że gospodarstwo składa się z wielu niewielkich działek Okoliczności tej organ nie kwestionował i dokonał, zdaniem Sądu, prawidłowej jej oceny . Innych zaś okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu skarżąca nie wskazywała Ponadto wcześniej, składając wniosek, Skarżąca nie występowała o udzielenie wyjaśnień, a zatem zarzut naruszenia art. 9 k.p.a jest niezasadny. Zgłoszenie wniosku o zmianę przepisów także nie ma wpływu na rozstrzygnięcie organu, który orzeka na podstawie przepisów obowiązujących w dacie wydania orzeczenia. Ponieważ rozpoznając sprawę Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego mogących mieć wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę O. G.