III SA/Łd 1115/12

Dnia 23 kwietnia 2013 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi - Leszek Foryś po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2013 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku O.G. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi O.G. na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku postanawia odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. lf III SA/Łd 1115/12 Uzasadnienie Wyrokiem z dnia 8 marca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę O.G. na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku. Następnie skarżąca zwróciła się o zwolnienie jej od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, a także z dodatkowych dokumentów złożonych na wezwanie referendarza sądowego, wynika, że skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jedynym zadeklarowanym majątkiem skarżącej jest gospodarstwo rolne o powierzchni 6,8730 ha, z którego osiąga 18 646,45 zł rocznego dochodu. Z nadesłanych dokumentów wynika ponadto, że skarżąca otrzymała w kwietniu 2013 r. dopłaty do produkcji rolnej w wysokości 15900 zł, a rok wcześniej – w maju 2012 r. – premię dla Młodego Rolnika w kwocie 75000 zł. Spłaca również kredyt preferencyjny w wysokości 106720 zł, z ratą płatną co kwartał – w 2013 r. raty wynoszą ok. 540 zł. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie skarżąca nie uczyniła zadość tym wymaganiom. Najważniejszą okolicznością w niniejszej sprawie jest fakt, że w ocenie referendarza sądowego skarżąca dysponuje środkami zdecydowanie przewyższającymi koszty sądowe w niniejszej sprawie, jak również koniecznymi do wynajęcia profesjonalnego doradcy. Wskazuje na to analiza złożonych na wezwanie referendarza wyciągów z kont bankowych skarżącej. Wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżąca złożyła w dniu 14 marca 2013 r. (data stempla pocztowego kopercie listu poleconego). W tym dniu na jednym z kont skarżącej w Banku Spółdzielczym w S. (konto POL-EFEKT) widniało saldo ponad 5300 zł, które utrzymywało się na tym poziomie od stycznia do końca marca 2013 r. (taki okres obejmował nadesłany zgodnie z wezwaniem wyciąg z konta). Na to konto wpłynęła również w maju 2012 r. premia dla młodych rolników z ARiMR w wysokości 75 000 zł. Na drugie konto skarżącej w BS w S. w dniu złożenia wniosku o prawo pomocy (14 marca 2013 r.) wpłynęła kwota 2353,85 zł z ARiMR, a w dniu 20 marca 2013 r. – kwota 7069,20 zł, po przeksięgowaniu pieniędzy z lokaty. Oprócz tego w dniu 5 kwietnia 2013 r. skarżąca dostała z tytułu płatności obszarowych kwotę 15900,34 zł, a saldo na tym koncie w dniu 15 kwietnia 2013 r. wynosiło 23585,46 zł. Dodając do tego środki zgromadzone na koncie POL-EFEKT, przyjąć należy, że skarżąca w czasie ubiegania się o przyznanie prawa pomocy dysponowała kwotą ponad 28 000 zł. Nie można więc w żaden sposób uznać, że skarżąca nie dysponowała środkami na uiszczenie kosztów sądowych (na obecnym etapie postępowania pozostało do uiszczenia 100 zł opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku i ewentualnie 100 zł tytułem wpisu od skargi kasacyjnej, w przypadku jej złożenia), czy też wynajęcie we własnym zakresie adwokata. Skoro zatem w dacie złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy i w okresie następnym skarżąca posiadała zasoby pieniężne w kwocie znacznie przewyższającej koszty niniejszego postępowania, to uznać należy, że ich część, bez uszczerbku dla swego koniecznego utrzymania, skarżąca może przeznaczyć pokrycie tych kosztów. Zatem pokrycie kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie nie będzie się dla wnioskodawczyni wiązało z brakiem środków na konieczne utrzymanie. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Wobec powyższego, na podstawie art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. lf