III SA/Łd 1129/11

Dnia 15 lutego 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski Protokolant asystent sędziego Anna Łuczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 lutego 2012 roku sprawy ze skargi M. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2) orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku; 3) zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącej – M. P. kwotę 617,00 (sześćset siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. W dniu 30 sierpnia 2010r. M. P. wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od dnia 25 kwietnia 2000 roku do dnia 19 lutego 2001 roku w związku z prowadzeniem pozarolniczej działalności i jednoczesnym przebywaniem na urlopie wychowawczym. Decyzją z dnia [...] roku, Nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 83 ust. 1 pkt. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007t., Nr 11. poz. 74 ze zm.) w zw. z art. 4 ust. 2 oraz art. 5 ust. 1 i 7 w zw. z art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2009 roku o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy - Prawo bankowe (Dz. U. Nr 71, poz. 609), umorzył odsetki za zwłokę za okres od 25 kwietnia 2000r. do 19 lutego 2001r. w kwocie 3.832,40 zł, odmówił umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne za okres od 25 kwietnia 2000r. do 19 lutego 2001r. w kwocie 3.799,24 zł i zaliczył nadpłatę w kwocie 27,19 zł na poczet zaległych składek a w kwocie 3.805,21 na poczet przyszłych składek. W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy - Prawo bankowe, na wniosek płatnika składek, który w okresie od 1 stycznia 1999r. do dnia wejścia w życie ustawy, tj. do dnia 31 sierpnia 2009r. zgłaszał ubezpieczonego podlegającego obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu z tytułu, o którym mowa w art. 6 ust 1 pkt. 5 powołanej ustawy, i jednocześnie przebywającego na urlopie wychowawczym, Zakład Ubezpieczeń Społecznych umarza w całości lub w części należności z tytułu nieopłaconych składek na te ubezpieczenia należnych za tego ubezpieczonego w związku z prowadzeniem pozarolniczej działalności lub współpracy przy tej działalności za okres, w którym ubezpieczony przebywał na urlopie wychowawczym. Stosownie do treści art. 4 ust. 2 cytowanej ustawy, na wniosek płatnika składek, pobrane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w okresie od dnia1 stycznia 1999r. do dnia wejścia niniejszej ustawy w życie, odsetki za zwłokę z tytułu nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe, o których mowa w ust. 1 powołanej ustawy, podlegają umorzeniu. W myśl art. 4 ust. 3 ww. ustawy, jeżeli w wyniku umorzenia odsetek za zwłokę powstała nadpłata, zalicza się ją na poczet zaległych, bieżących lub przyszłych składek, a w razie ich braku - zwraca płatnikowi składek. Uwzględniając przedstawione unormowania, zdaniem organu brak jest podstaw prawnych do umorzenia opłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres prowadzenia działalności gospodarczej i jednoczesnego przebywania na urlopie wychowawczym tj. za okres od dnia 25 kwietnia 2000 roku do dnia 19 lutego 2001 roku w kwocie 3.799, 24 zł. Od powyższej decyzji pełnomocnik M. P. złożył odwołanie skierowane do Sądu Okręgowego w Ł., w którym zarzucając naruszenie art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 24 kwietnia 2009r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy - Prawo bankowe, poprzez ich błędną wykładnię i bezzasadne przyjęcie, że brak jest podstaw do umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne za okres od dnia 25 kwietnia 2000r. do dnia 19 lutego 2001r. Wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez umorzenie składek za okres od dnia 25 kwietnia 2000r. do dnia 19 lutego 2001r w kwocie 3.799,24 zł i zaliczenie tej kwoty na poczet przyszłych składek. Ponadto wniósł o wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym dotyczącym zgodności art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 24 kwietnia 2009r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy - Prawo bankowe z art. 2 oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Postanowieniem z dnia 22 lutego 2011 roku, sygn. akt VIIIU 1955/10 Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Ł. VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych umorzył postępowanie w sprawie i przekazał odwołanie M. P. jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. Decyzją z dnia [...]roku, Nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy wskazując, iż po dokonaniu ponownej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w oparciu o przepisy ustawy z dnia 24 kwietnia 2009r. brak jest podstaw do umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne za okres przebywania na urlopie wychowawczym, tj. od 25 kwietnia 2000r. do 19 lutego 2001 r. w kwocie 3.799,24 zł, ponieważ składki za wyżej wskazany okres zostały opłacone i nie podlegają umorzeniu. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi pełnomocnik skarżącej podtrzymał w całości zarzuty i argumentację przedstawioną w odwołaniu. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji oraz o wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym dotyczącym zgodności art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 24 kwietnia 2009r. z art. 2 oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji RP i zawieszenie postępowania do czasu wydania rozstrzygnięcia w sprawie. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zaważył, co następuje: Skarga jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem. Stosownie natomiast do treści art. 134 i 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej p.p.s.a., sąd administracyjny dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji nie jest związany granicami skargi, lecz jedynie granicami sprawy. Oznacza to, że jeżeli wydane w granicach sprawy, której dotyczy skarga, rozstrzygnięcie administracyjne narusza prawo w sposób określony w art. 145 § 1 p.p.s.a., podlega kontroli sądu bez względu na to, czy skarga formułuje w stosunku do niego zarzuty o naruszeniu prawa. Sąd kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, doszedł do przekonania o konieczności uwzględnienia skargi z przyczyn, które wziął pod uwagę z urzędu niezależnie od jej treści, poprzez stwierdzenie nieważności skarżonego aktu prawnego w związku z wydaniem go z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Sąd doszedł bowiem do przekonania, że merytoryczne rozstrzygnięcie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, rozpatrzonej uprzednio decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nastąpiło pomimo jego wniesienia z uchybieniem 14 -dniowego terminu określonego w art. 129 § 2 K.p.a. Strona skarżąca oparła swój wniosek o umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne na regulacji zawartej w art. 4 ust. 1 ustawy z 24 kwietnia 2009 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy — Prawo bankowe (Dz. U. nr 71, poz. 609), zgodnie z którym Zakład Ubezpieczeń Społecznych umarza w całości lub w części należności z tytułu nieopłaconych składek za ubezpieczonego, który w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 31 sierpnia 2009 r. podlegał obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu oraz wypadkowemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej i który jednocześnie przebywał na urlopie wychowawczym. Zgodnie z przepisem art. 83 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2009r. nr 205, poz. 1585 ze zm.), od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Jednakże - z mocy ust. 4 art. 83 - odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W takim przypadku stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. W myśl art. 129 § 2 K.p.a. odwołanie od decyzji wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie – od dnia jej ogłoszenia stronie. W świetle powyższego Sąd stwierdził, że rozpoznanie w dniu 13 września 2011 r. przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych pisma skarżącej z dnia 19 listopada 2010 r. jako wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, nastąpiło z uchybieniem terminu wynikającego z cytowanego wyżej art. 129 § 2 K.p.a. w związku z art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Z akt sprawy wynika bowiem bezspornie, iż decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] została skutecznie doręczona stronie w dniu 26 października 2010 r. (k. 23 akt administracyjnych). Zatem termin do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie upływał z dniem 9 listopada 2010r. Tymczasem M. P. wniosła "odwołanie" dopiero w dniu 19 listopada 2010 r. Pismo z dnia 19 listopada 2010 r. nie zawiera przy tym prośby o przywrócenie terminu do jego wniesienia, jak również nie zostały podane w treści odwołania żadne okoliczności, które organ mógłby potraktować jako usprawiedliwiające złożenie odwołania – wniosku o ponownie rozpatrzenie sprawy - po upływie terminu. Stosownie do art. 134 K.p.a. organ stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy). Z przepisu tego wynika, iż w postępowaniu wstępnym organ rozpatrując ponownie sprawę ma obowiązek podjąć czynności zmierzające do ustalenia, czy wniosek jest dopuszczalny oraz czy został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu. Warunkiem skuteczności czynności procesowej – złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy – jest zachowanie ustawowego terminu do jej dokonania. Uchybienie ustawowego terminu powoduje bezskuteczność czynności, czego następstwem jest ostateczność decyzji od której złożono środek zaskarżenia. Organ nie ma podstaw do rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, gdyż działanie takie stanowi rażące naruszenie prawa – art. 156 § 1 pkt. 2 K.p.a. Oznacza bowiem weryfikację w postępowaniu odwoławczym decyzji ostatecznej, która korzysta z ochrony trwałości – art. 16 § 1 K.p.a. W niniejszej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozpoznał wniosek skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 19 listopada 2010 r., wniesiony niewątpliwie z uchybieniem ustawowego terminu, czym rażąco naruszył cytowane wyżej przepisy prawne. Faktu tego nie zmienia okoliczność, iż pismo skarżącego z dnia 19 listopada 2010r., przekazane zostało do rozpoznania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych przez Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Ł. VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych – postanowieniem z dnia 22 lutego 2011r. (sygn. akt VIIIU 1955/10). Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych uznał się bowiem za niewłaściwy do rozpoznania sprawy, a zatem nie miał również kompetencji do oceny wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy pod względem formalnym. Winien to uczynić Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po przekazaniu mu sprawy przez sąd powszechny, a przed przystąpieniem do merytorycznej oceny wniosku o ponowne jej rozpatrzenie. Żaden przepis prawa nie zwalnia bowiem organu od dokonania ustaleń na okoliczność, czy wniosek jest dopuszczalny oraz czy został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, w sytuacji przekazania tego wniosku do rozpoznania przez inny organ lub sąd. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy pozostaje również okoliczność, iż decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]r. Nr [...] zawierała błędne pouczenie, co do przysługującego stronie środka zaskarżenia. W pouczeniu zawartym w tej decyzji wskazano bowiem, iż na podstawie art. 5 ust. 2 ustawy o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy - Prawo bankowe w związku z art. 83 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, przysługuje od niej odwołanie do Sądu Okręgowego w Łodzi VIII Wydział Ubezpieczeń Społecznych - Plac Dąbrowskiego 5, w terminie miesiąca od dnia jej doręczenia. Organ nie sprostował następnie w toku postępowania błędnego pouczenia zawartego w decyzji z dnia [...] r. i nie poinformował strony o prawie żądania przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Oznacza to, że skarżąca poprzez błędne pouczenie zawarte w decyzji organu I instancji nie zachowała wymaganego przepisami prawa czternastodniowego terminu na złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wprawdzie, stosownie do art. 112 K.p.a., błędne pouczenie co do prawa wniesienia odwołania nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia, jednakże nie można w ten sposób ani przyznawać stronie uprawnień naruszających ustalone prawem zasady postępowania administracyjnego, ani też usankcjonować nieistniejących zasad zaskarżania, wskazanych przez organ pierwszej instancji. O dopuszczalności i trybie wnoszenia środków zaskarżenia nie decydują bowiem organy administracji, lecz przepisy prawa, które organy winny prawidłowo stosować. W takich przypadkach przyjmuje się, iż w terminie 7 dni od dnia powzięcia wiadomości o wniesieniu środka zaskarżenia po upływie terminu, strona może zwrócić się do organu z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 58 K.p.a.). Niewątpliwie więc środek zaskarżenia od decyzji z dnia [...] r. wniesiony został po upływie ustawowego terminu, co organ winien był stwierdzić w trybie art. 134 K.p.a. Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozpoznał jednak wniesiony przez stronę wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 K.p.a. utrzymał w mocy swoje orzeczenie wydane w I instancji. Powyższe stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, przewidzianą w art. 156 § 1 pkt. 2 K.p.a. i daje podstawę do wyeliminowania jej z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis ten stanowi bowiem, że sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach. Z powyższych względów Sąd nie dokonał merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji. Przy ponownym załatwianiu sprawy organ administracji uwzględni powyższe rozważania Sądu i rozpozna wniesiony przez stronę w piśmie z dnia 19 listopada 2010 r. środek zaskarżenia zgodnie z przepisami prawa. Skarżącej oczywiście będzie przysługiwało uprawnienie do złożenia wniosku o przywrócenie uchybionego terminu, o którym mowa w art.58 kpa z zachowaniem wymogów określonych w tym przepisie. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. orzeczono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. e.o.