III SA/Łd 1136/13

Dnia 26 lutego 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Krzyżaniak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski Protokolant Starszy asystent sędziego Dominika Trella po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2014 roku sprawy ze skargi [...] Specjalnej Strefy Ekonomicznej Spółki Akcyjnej w Ł. na akt administracyjny Dyrektora Archiwum Państwowego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia [...] Specjalnej Strefy Ekonomicznej Spółki Akcyjnej w Ł. jako osoby prawnej, w której powstają materiały archiwalne, wchodzące do państwowego zasobu archiwalnego, obowiązaną do zorganizowania i prowadzenia archiwum zakładowego oddala skargę. Aktem administracyjnym z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Archiwum Państwowego w Ł. na podstawie art. 33 ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (Dz. U z 2011r. nr 123, poz. 698 ze zm.) oraz uwzględniając charakter i zakres prowadzonej działalności ustalił [...] Specjalną Strefę Ekonomiczną Spółkę Akcyjną z siedzibą w Ł. jako osobę prawną, w której powstają materiały archiwalne, wchodzące do państwowego zasobu archiwalnego, obowiązaną do zorganizowania i prowadzenia archiwum zakładowego, zgodnie z art. 34 i 35 ustawy. Skarżąca Spółka wezwała Dyrektora Archiwum Państwowego do usunięcia naruszenia prawa i wniosła o uchylenie powyższego aktu, z uwagi na naruszenie art. 33, art. 5, i art. 15 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach w związku z art. 6 ustawy z dnia 20 października 1994 r. o specjalnych strefach ekonomicznych. Powołując się na treść art. 33 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, strona wskazała, że nie należy do państwowych jednostek organizacyjnych wymienionych w treści tego przepisu. Wyjaśniła, że jest spółka prawa handlowego zarejestrowaną w Krajowym Rejestrze Sądowym, w której Skarb Państwa posiada 17.812 akcji, Gmina Miasto Ł. 6.369 akcji i Gmina Miasto O. 746 akcji. Z tych względów, zdaniem strony, nie jest ona podmiotem, do którego ma zastosowanie ustawa archiwalna. W odpowiedzi na wezwanie z dnia 19 września 2013 r. Dyrektor Archiwum Państwowego w Ł. podtrzymał akt administracyjny z dnia [...] r. Zdaniem organu ustalenie ww. aktem [...]Specjalnej Strefy Ekonomicznej S.A. jako osoby prawnej, w której powstają materiały archiwalne, wchodzące do państwowego zasobu archiwalnego zgodne było z art. 33 w związku z art. 5 ust. 1 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym, ponieważ podmiot ten spełnia zarówno kryterium jednostki organizacyjnej, jak i jest wytwórcą materiałów archiwalnych wchodzących do państwowego zasobu archiwalnego. Dyrektor wyjaśnił, że skarżąca Spółka jest osobą prawną, w której prawo własność podzielone jest między Skarbem Państwa a samorządem, a więc pozostaje w sferze państwowego zasobu archiwalnego. Organ powołując się na treść art. 33 Kodeksu cywilnego wskazał, że każda osoba prawna jest zarazem jednostką organizacyjną. [...] Specjalna Strefa Ekonomiczna Spółka Akcyjna, jako spółka prawa handlowego, w której udziały posiada Skarb Państwa oraz gminy: Miasto Ł. i Miasto O. wchodzące w skład województwa [...], podwójnie spełnia kryteria wytwórcy państwowego zasobu archiwalnego. Mieszany charakter własności nie może decydować o wyłączeniu tego typu podmiotów z państwowego zasobu archiwalnego. W skardze z dnia 22 października 2013 r. [...] Specjalna Strefa Ekonomiczna S.A. w Ł. zarzuciła naruszenie art. 15 w związku z art. 1 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach z dnia 14 lipca 1983 r. wskutek mylnej wykładni i sprzecznego przyjęcia, że strona skarżąca będąca spółką prawa handlowego z większościowym jedynie udziałem Skarbu Państwa jest osobą wymienioną w treści art. 15 ustawy. Strona wskazała także na naruszenie art. 33 ww. ustawy w związku z art. 6 ustawy o specjalnych strefach ekonomicznych z dnia 20 października 1994 r. wskutek mylnego przyjęcia, że Spółka jest państwową jednostka organizacyjną, w której może być utworzone archiwum zakładowe. W uzasadnieniu strona wskazała, że dokumentacja Spółki stanowi narodowy zasób archiwalny, ale ma on charakter niepaństwowy i brak jest w świetle definicji ustawowych do tworzenia archiwum zakładowego. Zdaniem strony, spółka prawa handlowego nie jest państwową jednostką organizacyjną w niezdefiniowanym ustawowo pojęciu użytym w treści art. 33 ustawy archiwalnej. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Archiwum Państwowego w Ł. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Organ wyjaśnił, że państwowa (samorządowa) osoba prawna jest równocześnie jednostką organizacyjną, której przepisy prawne przyznają osobowość prawną. Na rozprawie w dniu 5 marca 2014 r. pełnomocnik strony skarżącej sprecyzował skargę wskazując, że jej przedmiotem jest akt administracyjny Dyrektora Archiwum Państwowego w Ł. z dnia [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Przede wszystkim należy podnieść, że w myśl przepisu art. 1 § 1 i art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl natomiast art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 t.j. ze zm.), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg, między innymi, na inne niż określone w pkt 1 - 3 § 2 art. 3 cytowanej ustawy akty lub czynności z zakresu administracji publicznej, dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. W świetle powyższego stwierdzić należy, że skoro pismo Dyrektora Archiwum Państwowego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] nakłada na [...] Specjalną Strefę Ekonomiczną S.A. w Ł. obowiązki wynikające z przepisów ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (Dz. U. z 2011 r. nr 123 poz. 698 ze zm.), to jest ono innym aktem administracyjnym, który podlega kontroli przez sąd administracyjny. Kontrola legalności zaskarżonego aktu sprowadza się do dokonania przez sąd administracyjny oceny zgodności tego aktu z prawem. Zgodność ta - w okolicznościach niniejszej sprawy - oceniana jest przede wszystkim pod kątem spełniania kryteriów zawartych w przepisach prawa materialnego. W ocenie Sądu, zaskarżony akt administracyjny nie narusza przepisów prawa materialnego. Zgodnie z przepisem art. 33 ust. 3 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych lub dyrektor właściwego archiwum państwowego ustalają jednostki, w których tworzy się archiwa zakładowe. W myśl przepisu § 1 art. 33 cytowanej ustawy, archiwa zakładowe tworzy się w państwowych jednostkach organizacyjnych oraz w jednostkach samorządu terytorialnego i innych samorządowych jednostkach organizacyjnych, w których powstają materiały archiwalne. Stosownie natomiast do treści art. 15 ust. 1 ustawy państwowy zasób archiwalny tworzą materiały archiwalne powstałe i powstające w wyniku działalności: 1.organów państwowych oraz innych państwowych jednostek organizacyjnych; 1a. organów jednostek samorządu terytorialnego oraz innych samorządowych jednostek organizacyjnych; 2. obcych organów władzy i administracji państwowej i innych organów, jednostek organizacyjnych i organizacji, związków wyznaniowych, a także okupacyjnych jednostek wojskowych, jeżeli materiały te znajdują się w Rzeczypospolitej Polskiej. Pojęcia "państwowe jednostki organizacyjne" czy też "samorządowe jednostki organizacyjne", którymi posłużył się ustawodawca, nie zostało zdefiniowane w ustawie o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. Należy jednak zauważyć, że pojęcie "jednostki organizacyjnej", funkcjonuje w obrocie prawnym przede wszystkim z racji jego ustawowego określenia w art. 33 Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 1964 r. nr 16 poz. 93 ze zm.). W myśl tego przepisu osobami prawnymi są Skarb Państwa i jednostki organizacyjne, którym przepisy szczególne przyznają osobowość prawną. Przepis ten znajduje odzwierciedlenie w powszechnie panującym w doktrynie prawnej poglądzie, że pojęcie "jednostka organizacyjna" jest pojęciem nadrzędnym w stosunku do pojęcia "osoba prawna" i każda osoba prawna jest jednostką organizacyjną (por. Z. Radwański, Prawo cywilne-część ogólna, Warszawa 2005 r., s. 182). Zdaniem Sądu, ustawa archiwalna, posługując się w art. 33 ust. 1 pojęciem jednostki organizacyjnej (państwowej lub samorządowej), nie zawęża go jedynie do jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, lecz rozciąga go także do spółek prawa handlowego utworzonych przez Skarb Państwa lub przez jednostki samorządu terytorialnego, przedsiębiorstw państwowych, czy spółek prawa handlowego. Oznacza to, iż w przypadku powstawania materiałów archiwalnych wchodzących do państwowego zasobu archiwalnego, także spółki Skarbu Państwa i spółki gminne mają obowiązek tworzenia i prowadzenia archiwum zakładowego. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 stycznia 2013 r. sygn. II SA/Wa 1069/13, Lex nr 1274660, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 26 października 2006 r. sygn. IV SA/Wr 516/06, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 10 marca 2004 r. sygn. II SA/Lu 707/13, publ. Baza orzeczeń CBOIS). Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy zauważyć należy, że [...] Specjalna Strefa Ekonomiczna S.A. została utworzona na podstawie ustawy z dnia 20 października 1994 r. o specjalnych strefach ekonomicznych (Dz. U. z 2007 r. poz. 42, poz. 274 ze zm.) oraz wydanego na podstawie art. 4 ust. powołanej ustawy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 kwietnia 1997 r. w sprawie ustanowienia [...] specjalnej strefy ekonomicznej (Dz. U. nr 46, poz. 289 ze zm.). Jest spółką prawa handlowego z większościowym udziałem Skarbu Państwa – 71,46% (k. 6, 17-21). Stosownie do § 8 ust. 3 Statutu [...] Specjalnej Strefy Ekonomicznej S.A Akcjonariuszem - Założycielem jest Skarb Państwa (k. 23 odw.) Strona skarżąca jest spółką akcyjną, w której udziały posiada zarówno Skarb Państwa jak i gminy: Gmina Miasto Ł. i Gmina Miasto O. wchodzące w skład województwa [...]. W ocenie Sądu, Spółka spełnia więc kryteria wytwórcy państwowego zasobu archiwalnego jako państwowo-samorządowa jednostka organizacyjna. Pomimo mieszanego charakteru niewątpliwie jest jednostką organizacyjną w rozumieniu art. 33 k.c. Skoro natomiast z art. 33 ust. 1 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach wynika wprost, że archiwa zakładowe tworzy się w państwowych jednostkach organizacyjnych, jednostkach samorządu terytorialnego jak również w samorządowych jednostkach organizacyjnych, to zdaniem Sądu nie ulega wątpliwości, że przepis ten odnosi się również do takich jednostek organizacyjnych, w których w całości udziały podzielone są między Skarb Państwa i samorząd. Inaczej mówiąc, skoro każdy z podmiotów tworzących [...]Specjalną Strefę Ekonomiczną jest z osobna obowiązany do tworzenia archiwum zakładowego, to tym bardziej winno powstać takie archiwum w jednostce, która powstała, jako wspólne przedsięwzięcie organizacyjne tych podmiotów. W tej sytuacji należy uznać, że Spółka jest jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną, w której powstają zasoby archiwalne wchodzące do państwowego zasobu archiwalnego. Słusznie zatem Dyrektor Archiwum Państwowego w Ł. przyjął, iż jednostka ta ma ustawowy obowiązek zorganizowania i prowadzenia archiwum zakładowego. Ponadto, odwołując się do celu ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (zwłaszcza art. 1), stwierdzić należy, że wolą ustawodawcy jest ochrona wszelkich materiałów archiwalnych, które mają znaczenie jako źródło informacji o wartości historycznej, między innymi o działalności Państwa Polskiego, państwowych jednostek organizacyjnych oraz jednostek samorządu terytorialnego i innych samorządowych jednostek organizacyjnych. Wobec powyższego uznać należy, że skarżąca wytwarza materiały archiwalne w postaci dokumentów związanych z: organizacją jednostki, oraz akt, które powstają w trakcie wykonywania przez [...]Specjalną Strefę Ekonomiczną S.A. w Ł.i jej uprawnień i obowiązków związanych z udzielaniem zezwoleń na prowadzenie działalności gospodarczej, wydawaniem opinii dla Ministra Gospodarki w sprawie przedsiębiorstw ubiegających się o uzyskanie zezwolenia na prowadzenie działalności gospodarczej oraz dotyczących cofnięcia wcześniej udzielonego zezwolenia, kontrolowania podmiotów gospodarczych podejmujących działalność na terenie strefy, prowadzenia akcji reklamowej, obsługi informacyjnej dla inwestorów dotyczącej strefy i jej otoczenia. Uznając wyjątkowy status skarżącej, jako spółki prawa handlowego o mieszanym charakterze – Skarbu Państwa i gmin, jej miejsca w regionie, z racji prowadzonej działalności i wytwarzanej dokumentacji, zasadnie Dyrektor Archiwum Państwowego w Ł. nałożył na stronę obowiązek zorganizowania archiwum zakładowego. Wobec powyższego, Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów art. 1, art. 5, art. 15 oraz art. 33 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. Z tych też względów oraz na podstawie przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji. e.o.