III SA/Łd 1151/17

Dnia 23 stycznia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w Wydziale III w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2018 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E.S. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 8 stycznia 2018 roku o przyznaniu prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi E.S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. D.Cz. E.S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy, załączając następnie – po wezwaniu Sądu – wypełniony formularz wniosku na druku "PPF". W formularzu skarżący zakreślił "zwolnienie od kosztów sądowych" oraz "ustanowienie rzecznika patentowego". Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący utrzymuje się z emerytury w kwocie 1.050 zł. Wskazał, że zamieszkuje w Towarzystwie Przyjaciół Niepełnosprawnych. Swoje zobowiązania wyliczył na kwotę ok. 520 zł. Postanowieniem z dnia 8 stycznia 2018 r. starszy referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W ocenie referendarza skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego w postaci opłat sądowych, zwrotu wydatków, czy ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Odnosząc się do wniosku o ustanowienie pełnomocnika w postaci rzecznika patentowego referendarz wskazał, że w tej sprawie Sąd będzie oceniać legalność decyzji o wymeldowaniu, nie jest to zatem rodzaj sprawy, który leż w kompetencji rzecznika patentowego. Wobec powyższego referendarz uznał za zasadne przyznać skarżącemu profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata. W sprzeciwie skarżący nie zgodził się z treścią postanowienia i wniósł o przyznanie rzecznika patentowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.- dalej jako "p.p.s.a."), w brzmieniu nadanym przez art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r . o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Przesłanki przyznania prawa pomocy osobie fizycznej, określa natomiast przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. I tak, przyznanie pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z przepisu tego wynika, że na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W tym miejscu należy przypomnieć, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Prawo pomocy jest wprawdzie jednym z elementów umożliwiającym realizację konstytucyjnego prawa do sądu, nie oznacza to jednak, że powinno być stosowane w każdym przypadku, gdy wnosi o to strona postępowania. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Jak stwierdził zaś Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W rozpoznawanej sprawie Sąd podzielił stanowisko starszego referendarza sądowego, że skarżący wykazał przesłanki wynikające z treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Za trafne należy uznać stanowisko referendarza, że comiesięczny dochód, w postaci emerytury w wysokości 1.050 zł uniemożliwia poniesienie skarżącemu kosztów postępowania sądowego w postaci opłat sądowych, zwrotu wydatków, czy ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Odnosząc się natomiast do wniosku skarżącego o ustanowienie rzecznika patentowego ponownie wyjaśnić trzeba, że zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z 11 kwietnia 2001 r. o rzecznikach patentowych (tj. Dz.U. z 2016 r., poz. 221 ze zm.) zawód rzecznika patentowego polega na świadczeniu pomocy w sprawach własności przemysłowej osobom fizycznym, osobom prawnym oraz jednostkom organizacyjnym nieposiadającym osobowości prawnej. W ustawie o rzecznikach patentowych przez sprawy własności przemysłowej rozumie się: 1) uzyskiwanie, zachowywanie, wykonywanie oraz dochodzenie praw odnoszących się do przedmiotów własności przemysłowej, a w szczególności do wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych oraz topografii układów scalonych, a także do znaków towarowych, nazw handlowych i oznaczeń geograficznych, oraz 2) zwalczanie nieuczciwej konkurencji w zakresie przedmiotów, o których mowa w pkt 1 (art. 2). Powyższe wyliczenie wskazuje rodzaje spraw, w których może zostać ustanowiony rzecznik patentowy jako pełnomocnik z urzędu. W rozpoznawanej natomiast sprawie, zasadnie uznał referendarz, że zasadniczą kwestią jest ocena legalności decyzji o wymeldowaniu i w tym zakresie pomocy skarżącemu może udzielić adwokat. Reasumując, Sąd podzielił stanowisko referendarza sądowego o spełnieniu przez skarżącego przesłanek przemawiających za przyznaniem prawa pomocy w całości, zarówno w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, jak i ustanowienia adwokata. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 § 1 i § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu. D.Cz.