III SA/Łd 123/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Referendarz sądowy – Robert Adamczewski po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] znak [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia odwołania postanawia odmówić przyznania prawa pomocy III SA/Łd 123/08 Uzasadnienie A. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. (dalej skarżąca lub spółka) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] (znak [...]) w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia odwołania. W treści skargi strona sformułowała wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 252 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), wniosek taki powinien być złożony na urzędowym formularzu. Strona skarżąca nie dopełniła tego wymogu, w związku z czym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi stosownie do treści art. 252 i art. 257 powoływanej ustawy – wezwał skarżącą do przedłożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu "PPPr" – w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Spółka, w zakreślonym w wezwaniu terminie złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu "PPPr". W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wskazała na trudności finansowe uniemożliwiające uiszczenie kosztów sądowych. Dalej podniosła, że prowadzone są wobec niej liczne egzekucje komornicze i administracyjne. Ponadto ma zajęty majątek ruchomy, nieruchomy i konta bankowe. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej wynika, iż skarżąca spółka rodzaj prowadzonej działalność określiła jako sprzedaż detaliczną w niewyspecjalizowanych sklepach z przewagą żywności, napojów i wyrobów tytoniowych. Wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 2.923.558,587 zł, a wartość środków trwałych określono na 3.330.122,53 zł. Zysk za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniósł, zgodnie z oświadczeniem spółki, 9.516,57 zł. Spółka w części wniosku dotyczącej innych informacji o majątku i dochodach podała także, że sprzedaż towarów i usług za rok 2007 wyniosła 2.636.513,56 zł, natomiast koszty działalności 2.988.967,61 zł. Wynik dodatki za rok 2007, zgodnie z oświadczeniem spółki, został osiągnięty poprzez sprzedaż majątku trwałego. Dalej spółka wskazała, że aktywa obrotowe na dzień 31.12.2007 wynosiły 441.566,89 zł, natomiast zobowiązania 6.685.248,25 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) należy rozważyć, czy w świetle podanych okoliczności skarżąca spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do postanowień art. 243 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 cyt. ustawy). W myśl art. 245 § 1 powołanej ustawy, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżąca wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 245 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym następuje, gdy podmiot wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania pomocy prawnej. W stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie należy uznać, że wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Jak wynika ze złożonego oświadczenia skarżąca jest spółką z ograniczoną odpowiedzialnością. Zauważyć należy w związku z tym, iż postępowanie sądowe dla przedsiębiorcy jakim jest skarżąca jest elementem prowadzonej działalności gospodarczej i w tym zakresie musi się ona liczyć z koniecznością ponoszenia kosztów tej działalności jakimi są m.in. właśnie koszty sądowe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się więc istotnym składnikiem prowadzonej działalności. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością przedsiębiorstwa, przewidując realizację swoich praw przed sądem, należy uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia tej zasady powoduje, że strona wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych. Nie może wówczas skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 9 lipca 1992 roku (sygn. akt I Acz 393/92, opubl. w Wokandzie 1993/2/32). Jest to tym bardziej istotne, że spółka prowadzi działalności, nadal funkcjonuje, nie została postawiona w stan upadłości, a także wciąż generuje, niewielkie wprawdzie, zyski. Zgodnie z przekazanym oświadczeniem wyniósł on 9.516,57 zł. Co prawda, jak wyjaśniła sama spółka, wynik dodatki za ostatni okres rozliczeniowy wynika z faktu sprzedaży majątku trwałego. Nie zmienia to jednakże w żadnym razie faktu, iż spółka zysk taki osiągnęła. Informacja ta nie może pozostać bez znaczenia dla oceny faktycznych możliwości płatniczych strony. Wskazać w tym miejscu należy również na wysokość osiąganych przychodów z prowadzonej przez skarżącą działalności. Wyniosły one w roku 2007 2.636.513,56 zł, przy kosztach uzyskania przychodów w wysokości 2.988.967,61 zł. Świadczy to o zakresie i wielkości prowadzonego przedsiębiorstwa i faktycznych możliwościach gospodarczych i finansowych strony. Istotne znaczenie dla oceny możliwości płatniczych strony ma także fakt posiadania przez spółkę znacznego majątku ruchomego i nieruchomego, który według bilansu za rok obrotowy 2007 określono na 3.330.122,53 zł. Z tego typu majątku spółka może osiągać określone dochody. Wskazać w tym miejscu należy także na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w postanowieniu z dnia 29 lipca 2004 r. (sygn. akt FZ 131/04, niepubl.) stwierdził, że "posiadanie majątku w zasadzie wyłącza możliwość zwolnienia od kosztów, skoro istnieje możliwość jego obciążenia". Sąd zdaje sobie sprawę, że nie można żądać od strony wyzbywania się składników majątku w celu pokrycia kosztów sądowych, ale nie ulega także wątpliwości, że majątek taki może być formą zabezpieczenia pożyczek lub kredytów zaciągniętych w tym celu. Wszystkie te informacje mają szczególnie istotne znaczenie przy ocenie możliwości płatniczych strony. Fakt, iż spółka funkcjonuje, prowadzi działalność gospodarczą, osiąga zysk, posiada majątek ruchomy i nieruchomości w szczególności w zestawieniu z wysokością wpisu sądowego od skargi, który w niniejszym postępowaniu wynosi 100 zł oraz faktem, iż ewentualne inne i przyszłe koszty postępowania niewątpliwie rozłożone zostałyby w czasie, pozwala, zdaniem Sądu, na poniesienie przez skarżącą kosztów postępowania w sprawie. Wskazać w związku z tym należy, że w judykaturze i piśmiennictwie podnosi się, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi w istocie formę "kredytu" udzielonego przez Skarb Państwa, poprzez rezygnację z należnych opłat sądowych w chwili wszczęcia postępowania przed sądem i wykładania ze środków budżetowych wydatków w jego toku. Reguły tego "kredytowania" stanowią elementy polityki gospodarczej Państwa i mają istotne znaczenie dla podmiotów, które nie dysponują środkami pieniężnymi umożliwiającymi im dochodzenie swoich praw przed sądem. Z drugiej strony "zwolnienie od kosztów sądowych" nie może prowadzić do sytuacji, w której Skarb Państwa stałby się w skali całego kraju "kredytodawcą" pokrywającym koszty dochodzenia praw skarżących przed sądem administracyjnym w sposób całkowicie niezamierzony i pozbawiający dopływu istotnych środków budżetowych z tytułu opłat sądowych. Na koniec wskazać należy, że prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy, zawierający informacje o posiadanych przez stronę aktywach, nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, iż strona nie posiada funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Istotne jest w tym względzie, że stan majątku deklarowany we wniosku nie pokrywa się z potencjalną jego formą, uzyskaną w wyniku podjęcia dodatkowych środków w celu zgromadzenia funduszy na postępowanie sądowe. W tym zakresie za wciąż aktualny uznać należy pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w orzeczeniu z 13 września 1937 roku w sprawie o sygn. akt II C 618/37 (publ. w OSN(C) 1938/6/293), w którym wskazano, iż spółka z ograniczoną odpowiedzialnością ubiegająca się o prawo ubogich (...) nawet w razie przeciążenia majątku swego ponad wartość nie może się powoływać na swe zupełnie ubóstwo, gdyż może pokryć opłaty sądowe poprzez żądanie dopłat od wspólników. Mając powyższe na uwadze wszystkie podniesione argumenty, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 245 § 3 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu. r.a.