III SA/Łd 128/06

Dnia 17 maja 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska, Sędziowie Sędzia NSA Janusz Furmanek (spr.), Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska, Protokolant Asystent sędziego Piotr Pietrasik, po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2006 roku na rozprawie sprawy ze skargi R.P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku. Prezydent Miasta B. decyzją z dnia [...] nr [...], działając na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego, w związku z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tj. Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 z późn. zm.), orzekł o wymeldowaniu R.P. z pobytu stałego z nieruchomości położonej przy ulicy A nr 5 w B. Jako podstawę faktyczną decyzji przyjęto opuszczenie przez wyżej wymienionego dotychczasowego miejsca pobytu stałego i niedopełnienie obowiązku wymeldowania się. Odwołanie od powyższej decyzji złożył R.P., w którym przedstawiając swoją trudną sytuację rodzinną, wniósł o wstrzymanie wydania decyzji w sprawie jego wymeldowania do czasu zakończenia spraw rozwodowych. W wyniku rozpatrzenia powyższego odwołania, Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] nr [...] o wymeldowaniu R.P. z pobytu stałego z nieruchomości położonej w B. przy ulicy A nr 5. W uzasadnieniu swej decyzji organ odwoławczy stwierdził, iż z przeprowadzonej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, wynika że R.P. opuścił dotychczasowe miejsce pobytu stałego i od września 2004 r. nie przebywa w nieruchomości położonej przy ulicy A nr 5 w B. Fakt ten potwierdziły zebrane w sprawie dowody, tj. zeznanie I.P. złożone do protokołu przesłuchania z dnia 8 czerwca 2005 r. oraz zeznanie R.P. złożone do protokołu przesłuchania z dnia 8 czerwca 2005 r. Fakt nieprzebywania odwołującego się w miejscu pobytu stałego potwierdziła także świadek - A.Z., przesłuchana do protokołu w dniu 31 sierpnia 2005 r. Również z przeprowadzonych w dniu 9 listopada 2005 r. oględzin przedmiotowej nieruchomości oraz rozmów z sąsiadami wynika jednoznacznie, iż R.P. opuścił sporną nieruchomość. Jednocześnie organ ten podkreślił, że instytucja zameldowania nie przesądza o prawie do lokalu ani o uprawnieniu do przebywania w nim, które to uprawnienie jest pochodną tytułu do lokalu. Uprawnień tych można dochodzić w razie sporu na drodze postępowania sądowego. Niemniej organy administracji nie mogą potwierdzać fikcji meldunkowej i w każdym przypadku stwierdzenia, że dana osoba nie zamieszkuje pod wskazanym adresem, mają obowiązek wymeldowania takiej osoby. Dodał przy tym, iż przebywanie pod wskazanym adresem z zamiarem stałego pobytu w danym lokalu oznacza skoncentrowanie w tym miejscu swoich spraw życiowych, w tym założenie ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Przejawia się to w stałym korzystaniu z urządzeń tego lokalu, nocowaniu i spędzaniu w nim wolnego czasu oraz zaspakajaniu swoich funkcji życiowych. Organ odwoławczy podkreślił również, że R.P. nie występował do sądu powszechnego z roszczeniem o przywrócenie utraconego posiadania, które obecnie już wygasło, gdyż zgodnie z art. 344 § 2 kodeksu cywilnego - przysługuje ono w ciągu roku od chwili naruszenia posiadania. Jak wynika z akt sprawy termin ten upłynął we wrześniu 2005 r. Wskazał także, iż zasadniczym problemem w sprawie nie jest sam fakt wymeldowania, lecz konflikt na tle ewentualnego podziału majątku dorobkowego. Jednakże w świetle ustawy okoliczność ta nie może być brana pod uwagę przy wydawaniu decyzji, czym innym są bowiem sprawy majątkowe, które rozstrzyga sąd powszechny, a czym innym sprawy o wymeldowanie, które rozstrzyga właściwy organ administracyjny, mający jednocześnie obowiązek dbałości o zgodność zapisów w ewidencji ludności ze stanem rzeczywistym. Dopóty prawo współwłasności przysługuje odwołującemu się, to samo opuszczenie przez niego nieruchomości nie może być utożsamiane z utratą czy pozbawieniem go tego prawa. Są to bowiem uprawnienia o charakterze samoistnym, wynikające z prawa własności. Z kolei odnosząc się do wyjaśnień przytoczonych w protokole przesłuchania z dnia 8 czerwca 2005 r., a dotyczących zamiaru powrotu do spornej nieruchomości przez R.P., lecz dopiero po zakończeniu toczących się spraw rozwodowej i znęcania się nad żoną oraz po rozstrzygnięciu sprawy o podział majątku, organ ten stwierdził, iż z chwilą rozstrzygnięcia przez sąd powyższych spraw oraz zamieszkania w przedmiotowym lokalu, zainteresowany będzie mógł ponownie zameldować się na pobyt stały. W kwestii zaś zarzutów podniesionych w odwołaniu dotyczących pracownika Urzędu Miasta w B., organ odwoławczy wskazał, iż stosowne wyjaśnienie zostało zawarte w piśmie z dnia [...] nr [...] przekazującym akta sprawy wraz z odwołaniem do Wojewody [...], a które zostało przesłane m.in. do odwołującego się. W skardze na powyższą decyzję R.P. podniósł, iż do opuszczenia domu zmusiła go sytuacja rodzinna, która mogła zakończyć się tragedią. W związku z tą sytuacją podjął więc decyzję o tymczasowym opuszczeniu domu i poczekaniu u rodziców do chwili zakończenia spraw sądowych (sprawy rozwodowej, sprawy o znęcania się nad żoną, sprawy o podział majątku). Głównym przy tym powodem tej decyzji jest konflikt między nim a I.P. i jej rodzicami. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie podnieść należy, iż zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest z punktu widzenia kryterium legalności. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uwzględnienie skargi skutkujące uchyleniem zaskarżonej decyzji może nastąpić zaś tylko wówczas, gdy Sąd stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy /art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a."/. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji stwierdził, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym kontekście wskazać przede wszystkim należy, iż materialnoprawną podstawę decyzji organów orzekających w sprawie stanowił art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm. – dalej jako: "ustawa o ewidencji ludności i dowodach osobistych"). Zgodnie z tym przepisem, wydanie decyzji o wymeldowaniu osoby z miejsca pobytu stałego lub czasowego uwarunkowane jest koniecznością kumulatywnego wystąpienia dwóch przesłanek: - osoba ta opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące - i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Obowiązkiem organu administracji rozpatrującego sprawę o wymeldowanie jest więc niebudzące wątpliwości ustalenie istnienia bądź nieistnienia wymienionych przesłanek wymeldowania. W szczególności zaś przy ustalaniu istnienia tych przesłanek organ prowadzący postępowanie winien brać pod uwagę rzeczywisty zamiar osoby podlegającej wymeldowaniu. Zamiar ten ma bowiem istotne znaczenie przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu w rozumieniu tego przepisu rzeczywiście doszło. Powyższy obowiązek wynika z zasady dążenia do prawdy obiektywnej określonej w art. 7 k.p.a., co nakazuje organowi podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przepisem gwarantującym przy tym realizację tej zasady jest art. 77 § 1 k.p.a., który obciąża organ obowiązkiem wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz art. 80 k.p.a., który zobowiązuje organ do dokonania oceny, czy dana okoliczność została udowodniona na podstawie całokształtu materiału dowodowego. W rozpatrywanej sprawie kwestia prawidłowej realizacji powyższego obowiązku, a co za tym idzie prawidłowego ustalenia istnienia przesłanek warunkujących prawidłowość decyzji o wymeldowaniu, w tym zwłaszcza przesłanki opuszczenia miejsca pobytu przez skarżącego, nasuwa szereg zastrzeżeń. W tym względzie w pierwszej kolejności podnieść należy, iż jak wynika ze skargi, a także i odwołania, skarżący podjął decyzję jedynie o tymczasowym opuszczeniu domu i zamieszkaniu u rodziców do chwili zakończenia spraw sądowych (sprawy rozwodowej, sprawy o znęcania się nad żoną, sprawy o podział majątku). Okoliczność ta pozwala zatem przyjąć, iż skarżący nosi się z zamiarem powrotu do miejsca dotychczasowego pobytu, a tym samym przypuszczać można, iż opuszczenie lokalu mieszkalnego w B. przy ul. A 5 nie ma charakteru trwałego. Podobnie też okoliczności towarzyszące opuszczeniu tego lokalu, tj. konflikt z małżonką i jej rodzicami, konieczność zaoszczędzenia synowi widoku drastycznych scen towarzyszących temu konfliktowi, w ocenie Sądu powodują, iż trudno w sposób jednoznaczny opuszczeniu przez skarżącego dotychczasowego miejsca pobytu przypisać cechę trwałości. Tym bardziej, iż skarżący pozostaje współwłaścicielem przedmiotowego lokalu mieszkalnego. Brak objęcia zakresem rozważań powyższych okoliczności, w tym zwłaszcza zamiaru skarżącego oraz okoliczności towarzyszących opuszczeniu lokalu mieszkalnego w B. przy ul. A 5, dowodzi, iż nie została w sposób dostateczny wyjaśniona niewątpliwie kluczowa dla niniejszej sprawy kwestia opuszczenia lokalu przez R.P. w rozumieniu przyjętym na gruncie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Jednocześnie uwagę Sądu zwraca brak zapewnienia skarżącemu udziału w jednej z niewątpliwie zasadniczych dla postępowania czynności – oględzinach lokalu mieszkalnego w B. przy ul. A 5. Jak wynika z zawartej w aktach sprawy adnotacji urzędowej sporządzonej na okoliczność przeprowadzenia rozmowy telefonicznej z R.P., w dniu 9 listopada 2005 r. skarżący poinformował telefonicznie o niemożności stawienia się na wyznaczone w tym dniu oględziny lokalu mieszkalnego w B. przy ul. A 5. Swoją nieobecność usprawiedliwił brakiem możliwości zwolnienia się z pracy. Wniósł przy tym o przesunięcie terminu oględzin. Oględziny te, mimo wniosku skarżącego przeprowadzone zostały w dniu 9 listopada 2006 r., przy udziale jedynie I.P. oraz świadków: J.D., E.D. i L.J. Jako przyczynę uzasadniającą brak możliwości wyznaczenia nowego terminu oględzin organ wskazał dwukrotne przesuwanie terminu oględzin i na podstawie rejestru rozmów telefonicznych i kalendarza wykonywanych czynności ustalił, iż pierwotny termin oględzin wyznaczony był na dzień 28 września 2005 r., lecz z powodu zgonu matki pracownika Urzędu termin ten odwołano. Następnym wyznaczonym terminem był dzień 25 października 2005 r., o tym terminie strony zostały zawiadomione w dniu 17 października 2005 r. Jednakże z uwagi na telefoniczny wniosek skarżącego z dnia 25 października 2005 r. termin oględzin, po uzyskaniu zgody telefonicznej I.P., został przełożony na dzień 9 listopada 2005 r. Powyższe wyjaśnienia organu nie zmieniają faktu, iż oględziny przedmiotowego lokalu odbyły się bez udziału skarżącego. Obowiązkiem organu wynikającym z art. 10 k.p.a. w tej sytuacji było niewątpliwie zapewnienie skarżącemu udziału w tej czynności postępowania i wyznaczenie nowego terminu przeprowadzenia tego dowodu, tym bardziej, iż oględziny lokalu mieszkalnego w B. przy ul. A 5 nie zostały przeprowadzone w pierwotnie wyznaczonym terminie z uwagi na przyczynę niezależną od skarżącego (zgon matki pracownika Urzędu). W tym kontekście uwagę Sądu zwraca także brak zapewnienia skarżącemu możliwości zapoznania się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów przed wydaniem decyzji, w tym zwłaszcza zeznań świadków uczestniczących w oględzinach powyższego lokalu mieszkalnego. Podkreślić przy tym należy, iż wynikający z art. 10 k.p.a. obowiązek zapewnienia stronie możliwości zapoznania się z aktami sprawy przed wydaniem decyzji nie podlega uznaniu organu prowadzącego postępowanie. Powołany przepis ustanawia bowiem prawo strony do wypowiedzenia "ostatniego słowa" w sprawie stanowiącej przedmiot postępowania administracyjnego. Obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie w sprawie niniejszej było więc pouczenie strony o prawie zapoznania się z aktami i złożenia końcowego oświadczenia, a także wstrzymania się od wydania decyzji do czasu (określonego wyznaczonym stronie terminem) złożenia powyższego oświadczenia. Uwzględniając powyższe argumenty wskazać należy, iż sprawa wymeldowania R.P. nie została należycie wyjaśniona, co w konsekwencji oznacza, iż w toku postępowania administracyjnego doszło do naruszenia art. 7, art. 10, art. 77, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy niezbędne będzie zatem wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy i ponowna ocena ustaleń w aspekcie przesłanek wymeldowania przewidzianych w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, z jednoczesnym zapewnieniem stronom czynnego udziału w czynnościach postępowania. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 oraz art. 152 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] nr [...] oraz stwierdził, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku.