III SA/Łd 14/17

Starszy Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi, w Wydziale III - Robert Adamczewski po rozpoznaniu 25 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku adwokat K. Z. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w sprawie ze skargi P. M. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia w sprawie zakończonej wydaniem 28 lutego 2017 roku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi sygn. III SA/Łd 14/1 wyroku oddalającego skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej) z [...] znak [...] w przedmiocie oddalenia zarzutów zgłoszonych na postępowanie egzekucyjne z uwagi na uchybienie terminu do ich wniesienia postanawia oddalić wniosek a.l. III SA/Łd 14/17 Uzasadnienie Postanowieniem z 23 marca 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił skargę P. M. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia w sprawie zakończonej wydaniem 28 lutego 2017 roku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi sygn. III SA/Łd 14/1 wyroku oddalającego skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej) z [...] (znak [...]) w przedmiocie oddalenia zarzutów zgłoszonych na postępowanie egzekucyjne z uwagi na uchybienie terminu do ich wniesienia. Uprzednio – postanowieniem z 9 maja 2017 r. - przyznano skarżącemu prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata. Okręgowa Rada Adwokacka w Ł. pismem z 23 marca 2018 r. poinformowała o zmianie dotychczasowego pełnomocnika w niniejszej sprawie i poinformowała, że nowym pełnomocnikiem ustanowiona została adwokat K. Z. Adwokat K. Z. w dniu 4 kwietnia 2018 r. wniosła zażalenie na postanowieniem z 23 marca 2018 r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi odrzucające skargę P. M. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, wydane wobec skarżącego P. M. w sprawie o sygn. akt III SA/Łd 14/17. Następnie – w dniu 12 kwietnia 2018 r. - przedłożyła pismo zatytułowane "Opinia o braku podstaw do wniesienia skargi o wznowienie postępowania sądowego", formułując w jego treści wniosek o przyznanie kosztów zastępstwa adwokackiego z urzędu według norm przepisanych, oświadczając, iż koszty te nie zostały pokryte przez skarżącego w całości ani w części. Referendarz Sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 250 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. W odniesieniu do adwokatów powyższe zasady - w dacie składania wniosku o zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego przez pełnomocnika - rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2016 r., poz. 1714). W myśl § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) powoływanego rozporządzenia opłata w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w innej sprawie niż wymienione w lit. a i b wynosi 240 zł. Ustęp 1 pkt 2 lit b stanowi natomiast, że za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej stawka ta wynosi 50% stawki minimalnej określonej w pkt 1, a jeżeli sprawy nie prowadził ten sam adwokat w drugiej instancji – 75 %, nie mniej jednak niż 120 zł. W myśl natomiast § 4 ust. 1 powołanego rozporządzenia opłatę ustala się w wysokości określonej w rozdziałach 2 - 4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy. Stosownie do dyspozycji § 4 ust. 2 rozporządzenia ustalenie opłaty w wysokości wyższej niż określona w ust. 1, a nieprzekraczającej 150% opłat określonych w rozdziałach 2-4 rozporządzenia następuje z uwzględnieniem nakładu pracy adwokata, a w szczególności czasu poświęconego na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczby stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjętych w sprawie, w tym czynności podjętych w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu, wartości przedmiotu sprawy, wkładu pracy adwokata w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie oraz stopnia zawiłości sprawy, w szczególności trybu i czasu prowadzenia sprawy, obszerności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego lub biegłych sądowych, dowodu z zeznań świadków, dowodu z dokumentów o znacznym stopniu skomplikowania i obszerności. Wskazać w tym miejscu należy, że o przyznaniu lub odmowie przyznania pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu w ramach prawa pomocy wynagrodzenia oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków orzeka w drodze postanowienia wydawanego na posiedzeniu niejawnym co do zasady referendarz sądowy (art. 258 § 1 i § 2 pkt 8 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi). W piśmiennictwie zwrócono uwagę, że sposób sformułowania wskazanego przepisu ("o przyznaniu...") daje podstawę do podjęcia zarówno pozytywnego, jak i negatywnego rozstrzygnięcia, tzn. wydania postanowienia co do przyznania lub odmowy przyznania wynagrodzenia (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004 r., s. 337). We wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu pełnomocnik nie podał podstawy prawnej znajdującej odzwierciedlenie we wskazanym powyżej rozporządzeniu, w związku z którą wniósł o przyznanie wynagrodzenia z tytułu udzielonej z urzędu pomocy prawnej. Nie ulega wątpliwości, że w niniejszej sprawie adwokat K. Z. ustanowiona została po wydaniu w sprawie postanowienia odrzucającego skargę. Uwzględniając zatem te okoliczności stwierdzić należy, iż do rozpatrzenia pozostaje kwestia złożonego wniosku w kontekście możliwości przyznania pełnomocnikowi kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu na kolejnych etapach postępowania. Istotne jest przy tym, że z treści § 4 ust. 2 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie wynika, że zasądzając opłatę za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy adwokata, a także charakter sprawy i wkład pracy adwokata w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. Wynagrodzenie przysługuje pełnomocnikowi o ile tylko ten udzielił stronie, dla której został ustanowiony z urzędu rzeczywistej pomocy prawnej. W orzecznictwie sądów administracyjnych i literaturze przedmiotu z treści przepisów powoływanego rozporządzenia wywodzi się, że pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie jedynie w związku z faktycznym (rzeczywistym) udzieleniem pomocy prawnej (por. m.in. postanowienie NSA z 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04; wyrok NSA z 1 sierpnia 2010 r., sygn. akt I FSK 1648/08, postanowienie NSA z 16 czerwca 2010 r., sygn. akt II FZ 143/10 oraz S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007). Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek Sądu (wydającego postanowienie referendarza) ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona. W tym miejscu przywołać jeszcze należy art. 4 ustawy z 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (tj. Dz.U. z 2017 r., poz. 2368, ze zm.) w myśl, którego zawód adwokata polega na świadczeniu pomocy prawnej, a w szczególności na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed sądami i urzędami. W niniejszej sprawie jak wskazano wyżej pełnomocnik została ustanowiona z urzędu już po wydaniu postanowienia o odrzuceniu skargi. Ponieważ pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy jak wynika z powyższych rozważań otrzymuje wynagrodzenie w związku z faktycznym udzieleniem stronie pomocy prawnej powinien wykazać, że podjął czynności mające na celu udzielenie realnej pomocy prawnej osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Mając to wszystko na uwadze - zdaniem referendarza sądowego - pełnomocnik wnioskodawcy w rozpatrywanej sprawie tak rozumianej pomocy prawnej skarżącemu nie udzielił. W praktyce bowiem pełnomocnik wnosi o zasądzenie kosztów pomocy prawnej polegającej na sporządzeniu przez adwokata opinii o braku podstaw do wniesienia skargi o wznowienie postępowania. Tymczasem sprawa niniejsza dotyczy skargi P. M. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia w sprawie zakończonej wydaniem 28 lutego 2017 roku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi sygn. III SA/Łd 14/1 wyroku oddalającego skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej) z [...] (znak [...]) w przedmiocie oddalenia zarzutów zgłoszonych na postępowanie egzekucyjne z uwagi na uchybienie terminu do ich wniesienia. Jedynie zatem w tym zakresie pełnomocnik może wnosić o przyznanie wynagrodzenia. Wynagrodzenia za czynności związane z przedmiotem sprawy. Pełnomocnik wnioskując natomiast o przyznanie wynagrodzenia za opinię o braku podstaw do wniesienia skargi o wznowienie postępowania w praktyce tworzy nowy przedmiot postępowania. Naturalnie może to być przedmiotem skargi do sądu administracyjnego, ale w innym postępowaniu – postępowaniu o wznowienie postępowania. Sprawa niniejsza, co raz jeszcze należy przypomnieć, dotyczy skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, a nie wznowienia postępowania. I tylko ewentualna opinia w zakresie stwierdzenia braku podstaw do wniesienia zażalenia na postanowienie sądu odrzucające skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia mogłaby stać się przedmiotem opinii. Nadmienić jeszcze należy, że pełnomocnik złożyła w ramach niniejszego postępowania zażalenie na postanowienie sądu o odrzuceniu skargi w przedmiocie stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Powyższe skutkować będzie, po rozstrzygnięciu NSA, orzeczeniem o ewentualnym przyznaniu pełnomocnikowi wynagrodzenia za postępowanie zażaleniowe (wniesienie zażalenia). Taki wniosek pełnomocnik złożyła. Będzie on przedmiotem rozpoznania dopiero na dalszym etapie postępowania. Reasumując, w ocenie referendarza, żądanie pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu uznać należy za niezasadne, bowiem pomoc prawna de facto nie została udzielona. W konsekwencji brak podstaw by przyznać wnioskodawcy (adwokatowi) koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w oparciu o przepisy rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie. Mając powyższe na uwadze Referendarz Sądowy, na podstawie art. 250 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia. a.l.