III SA/Łd 142/15

Dnia 29 kwietnia 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.), Sędzia NSA Janusz Nowacki, , Protokolant Specjalista – Dominika Janicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2015 roku sprawy ze skargi M. J. na postanowienie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w województwie [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. 1) uchyla zaskarżone postanowienie; 2) przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat M. C. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ulicy [...] kwotę 295,20 złotych (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) obejmującą należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Postanowieniem z dnia [...] Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w województwie [...] stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania przez M. J. od orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] w dniu [...]. W uzasadnieniu wskazano, że orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] zostało doręczone skarżącemu w dniu 14 listopada 2014 r., a odwołanie zostało przesłane po 14-dniowym terminie do składania odwołania, tj. w dniu 17 grudnia 2014 r. (data wpływu do Powiatowego Zespołu) z prośbą o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, ale bez uprawdopodobnia, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony. Termin do wniesienia odwołania upłynął w dniu 28 listopada 2014 r. W związku z powyższym należało stwierdzić uchybienie terminu do złożenia odwołania i brak podstaw formalno - prawnych do wszczęcia postępowania odwoławczego. W skardze na powyższe postanowienie M. J. stwierdził, że miał możliwość "odwołania się" w ciągu 14 dni od daty doręczenia orzeczenia – "termin mu przeszedł". Miał ciężki wypadek samochodowy. Od 1995 r. otrzymywał okresowo rentę po wypadku samochodowym. Po wypadku jest osobą niezdolną do pracy zarobkowej. Leczył się kilkakrotnie w szpitalu psychiatrycznym w B. Leczy się w Poradni Zdrowia Psychicznego. Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności w stopniu lekkim jest dla niego krzywdzące. W odpowiedzi na skargę Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu, wniósł o jej oddalenie. W piśmie z dnia 27 marca 2015 r. skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z opinii lekarza biegłego, tj. o skierowanie go na badanie neurologiczne i psychiatryczne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy). Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012.270.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem kontroli w rozpoznawanej sprawie jest postanowienie Wojewódzkiego Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w województwie [...] z dnia [...] stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania od orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] w dniu [...]. Przeprowadzona przez sąd w rozpoznawanej sprawie kontrola aktu administracyjnego we wskazanym wyżej aspekcie wykazała, że zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem prawa w stopniu obligującym do wyeliminowania go z obrotu prawnego. Podkreślić należy, że kontroli sądu poddane zostało postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania od orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, wydane na podstawie art. 134 K.p.a. Zatem kontrolowane postanowienie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w województwie [...] jest rozstrzygnięciem o charakterze wyłącznie proceduralnym, co oznacza, że nie odnosi się w ogóle do kwestii materialnej, tj. oceny stanu zdrowia skarżącego pod kątem przesłanek pozwalających na zaliczenie do odpowiedniego stopnia niepełnosprawności. Wobec tego sąd orzekając w granicach sprawy wyznaczonych rodzajem zaskarżonego postanowienia, mógł poddać ocenie wyłącznie to, czy odwołanie od orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności zostało wniesione w terminie. Natomiast poza zakresem kontroli pozostawała kwestia oceny stopnia niepełnosprawności skarżącego, gdyż wydanie postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania oznacza, że odwołanie nie podlegało merytorycznemu rozpatrzeniu. Zgodnie z art. 127 oraz art. 129 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2013 r., poz. 267, dalej K.p.a.) odwołanie od decyzji wydanej w pierwszej instancji wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie. Stosownie do treści art. 58 § 1 K.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (art. 58 § 2 K.p.a.). W myśl art. 59 K.p.a. o przywróceniu terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia postanawia ostatecznie organ właściwy do rozpatrzenia odwołania lub zażalenia. Natomiast według art. 134 K.p.a. organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Podkreślić w tym miejscu należy, że postanowienie o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania organ odwoławczy może wydać dopiero po ostatecznym rozpatrzeniu prośby strony o przywrócenie terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu wyłącza bowiem dopuszczalność wydania postanowienia o uchybieniu terminu, a zatem przed rozpatrzeniem prośby strony wydanie takiego postanowienia stwierdzające uchybienie terminu jest niezgodne z prawem. Istotne znaczenie ma także to, że wniesienie odwołania po terminie może spowodować dwojakiego rodzaju skutki procesowe: a) jeżeli wnoszący odwołanie nie zwrócił się równocześnie o przywrócenie terminu wniesienia odwołania (art. 58 § 2), wówczas organ odwoławczy jest obowiązany wydać postanowienie o uchybieniu terminowi wniesienia odwołania; b) jeżeli w aktach organu drugiej instancji znajduje się odwołanie wniesione po terminie (nadesłane wraz z aktami sprawy przez organ pierwszej instancji) oraz odwołanie dołączone do wniosku o przywrócenie terminu (art. 58 § 2), wówczas organ drugiej instancji musi najpierw wydać postanowienie w sprawie przywrócenia terminu (przy czym na postanowienie odmawiające przywrócenia terminu służy zażalenie - art. 59 § 1) i dopiero kiedy zapadnie ostateczne postanowienie o odmowie przywrócenia terminu - organ może postanowić o uznaniu odwołania za wniesione z naruszeniem obowiązującego terminu (patrz: A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do art. 134 Kodeksu postępowania administracyjnego, opublikowano LEX 2015 r., teza 12). W wyroku z dnia 16 marca 2010 r., sygn. akt: II GSK 473/09, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w sytuacji, gdy strona złoży wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania jednocześnie z odwołaniem lub wprawdzie później, lecz jeszcze przed wydaniem przez organ odwoławczy postanowienia, o którym mowa w art. 134 K.p.a., organ ten jest zobligowany w pierwszej kolejności rozpoznać wniosek o przywrócenie terminu i wydać w tej sprawie stosowne postanowienie. Dopiero ostateczne orzeczenie organu odwoławczego o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania umożliwi wydanie postanowienia o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania ma charakter ostateczny, gdyż nie przysługuje od niego zażalenie. Tym samym zamyka postępowanie administracyjne w sprawie i powoduje ostateczność decyzji administracyjnej wydanej przez organ l instancji. Jak już wyżej wskazano w rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli sądu jest postanowienie Wojewódzkiego Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w województwie [...] stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Skarżący niewątpliwie uchybił terminowi do złożenia odwołania, co sam potwierdził w odwołaniu. Organ w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia z dnia [...] stwierdził, że odwołanie zostało złożone z prośbą o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, ale bez uprawdopodobnienia, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony. Przypomnieć należy, że przywrócenie terminu jest instytucją procesową mającą na celu ochronę strony przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu dla podjęcia czynności procesowej. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że sentencja zaskarżonego postanowienia pozostaje w sprzeczności z jego uzasadnieniem. Sentencja zaskarżonego postanowienia dotyczy bowiem tylko stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania, natomiast uzasadnienie odnosi się dodatkowo do prośby o przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Z akt sprawy nie wynika, że organ odwoławczy przed wydaniem zaskarżonego postanowienia rozpoznał wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, co więcej nie wynika jednoznacznie, że skarżący wraz z odwołaniem złożył wniosek o przywrócenie uchybionego terminu do złożenia tego odwołania. Z odwołania wynika, że skarżący wnosi je po terminie, ale prosi o przychylenie się do jego odwołania. Organ nie wyjaśnił jednak, czy powyższe należy potraktować jako prośbę skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Analiza akt rozpoznawanej sprawy prowadzi więc do wniosku, że organ odwoławczy przed wydaniem zaskarżonego postanowienia nie wyjaśnił żądania strony, tj. nie wezwał strony do wyjaśnienia, czy składa prośbę o przywrócenie terminu do złożenia odwołania, a w przypadku potwierdzenia przez stronę, że jest to wniosek o przywrócenie uchybionego terminu nie wezwał strony do uprawdopodobnienia, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. W konsekwencji powyższego stwierdzić należy, że wydając zaskarżone postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania organ nie rozpoznał wniosku o przywrócenie terminu, o ile taki wniosek strona złożyła. W świetle powołanych na wstępie przepisów prawa oraz poglądów doktryny i orzecznictwa sądów administracyjnych uznać należało, że przyjęty przez organ sposób procedowania, polegający na wydaniu postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania bez uprzedniego wyjaśnienia żądania strony, a w przypadku uzyskania stanowiska strony o złożeniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania bez jego uprzedniego rozpoznania - narusza prawo. W zaistniałej sytuacji procesowej, w pierwszej kolejności należało do organu wyjaśnienie żądania strony, a następnie ewentualne załatwienie wniosku o przywrócenie terminu. Rodzaj i charakter dalszych czynności winien zaś być uzależniony od treści rozstrzygnięcia w przedmiocie ostatnio wskazanego wniosku. Od rozstrzygnięcia tego zależy bowiem, czy czynność została dokonana w terminie, który to termin zostanie ewentualnie stronie przywrócony, czy też po jego upływie - w przypadku nieuwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu. Wobec tego, że przedmiotem kontroli było postanowienie o charakterze proceduralnym brak jest podstaw uzasadniających odniesienie się do dokumentów dotyczących choroby skarżącego, gdyż w zaistniałej sytuacji procesowej nie doszło do oceny orzeczenia o stopniu niepełnosprawności skarżącego, Ponadto sąd oddalił wniosek skarżącego o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego, zgodnie bowiem z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Z regulacji tej wynika, że nie każdy dowód może być dopuszczony w tym postępowaniu, lecz jedynie dowód z dokumentów, przy czym ma to być dowód uzupełniający, a więc taki, który nie był przedstawiony i oceniony w postępowaniu administracyjnym zakończonym zaskarżaną decyzją. Z przepisu tego wynika także, że dopuszczenie dowodu z dokumentu jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem sądu. Zatem gdyby taki dowód był oferowany przez stronę w postępowaniu sądowoadministracyjnym, jego nieprzeprowadzenie przez sąd i uchylenie decyzji nie mogłoby być oceniane jako naruszenie prawa procesowego, i to naruszenie istotne, mające wpływ na wynik sprawy (wyrok NSA z dnia 12 stycznia 2005 r., OSK 1595/04, LEX nr 489587). Mając powyższe na uwadze, sąd uchylił zaskarżone postanowienie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. O wysokości kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, przyznanych ustanowionemu z urzędu adwokatowi, sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. b.a.