III SA/Łd 159/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – III Wydział w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.), Sędziowie: Sędzia NSA Janusz Furmanek, Sędzia NSA Irena Krzemieniewska, Protokolant: Katarzyna Żychlińska, po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2008 roku na rozprawie sprawy ze skargi D. Ż. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1.oddala skargę, 2.przyznaje z Funduszu Skarbu Państwa kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi R. R. z Kancelarii Adwokackiej, w Łodzi przy ulicy A., kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa i 80/100) złote obejmującą podatek od towarów i usług oraz kwotę 17,00 (siedemnaście) złotych jako opłatę skarbową od pełnomocnictwa, łącznie kwotę 309,80 (trzysta dziewięć i 80/100) złotych - tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu skarżącemu D. Ż. Dyrektor Izby Celnej w Ł. postanowieniem z dnia [...] odmówił dłużnikowi D. Ż. umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o następujących numerach: [...] W uzasadnieniu postanowienia wyjaśnił, że Izba Skarbowa w Ł. przekazała do Wydziału Egzekucji Celnej w Ł. pismo D. Ż. z dnia [...] r. zatytułowane " zarzuty" celem załatwienia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W piśmie z dnia [...] r. D. Ż. sprecyzował swoje żądanie, wskazując że wnosi o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Dłużnik podniósł okoliczność niedoręczenia mu decyzji na podstawie , których wystawiono tytuły wykonawcze. Organ egzekucyjny stwierdził, że na dzień wydania postanowienia prowadzone są postępowania egzekucyjne zmierzające do wyegzekwowania należności wynikających z decyzji: 1. [...]. – tytuł wykonawczy [...] 2. [...]. – tytuł wykonawczy [...] 3. [...] – tytuł wykonawczy [...] 4. [...]- tytuł wykonawczy [...] 5. [...] – tytuł wykonawczy [...] Stosownie do art. 29 § 1 ustawy z dnia 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny uprawniony jest wyłącznie do badania wniosku o wszczęcie egzekucji pod względem formalnym. Nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku, którego tytuł wykonawczy dotyczy. Nie może badać zasadności, wadliwości decyzji bądź postanowienia będących podstawą egzekucji, gdyż nie może ingerować w kwestie merytoryczne, które rozstrzygnął inny organ w ramach przysługujących mu kompetencji. Organ egzekucyjny nie jest i nie może być organem odwoławczym w stosunku do organu orzekającego w sprawie obowiązków celnych lub podatkowych. Nie można zatem badać ewentualnych wadliwości decyzji będących podstawą egzekucji. Dążąc do pełnego zbadania okoliczności sprawy Dyrektor Izby Celnej w Ł. zwrócił się do organu pierwszej instancji o wyjaśnienie trybu doręczenia zobowiązanemu decyzji wymiarowych. W wyniku podjętych czynności Naczelnicy Urzędu Celnego I i II w Ł. przedstawili organowi egzekucyjnemu dowody – zwrotne potwierdzenia odbioru decyzji wymiarowych. Decyzja oznaczona numerem [...] została odebrana osobiście w dniu [...] r. Natomiast pozostałe doręczono zobowiązanemu w trybie zastępczym. D. Ż. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie do Dyrektora Izby Celnej w Ł.. Zażądał uchylenia postanowienia i umorzenia postępowania. Ponadto wniósł o zawieszenie postępowania w sprawie do czasu rozpatrzenia złożonych przez niego odwołań od decyzji wymiarowych. Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. postanowieniem z dnia [...] r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy wskazał, że wierzyciel- Dyrektor Izby Celnej w Ł. w dniu 18.09.2007 r. wydał postanowienia oznaczone numerami: - [...], którym odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego I w Ł. z [...]r. - [...], którym odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego I w Ł. z dnia [...] W dniu [...] r. wierzyciel, tj. Dyrektor Izby Celnej w Ł. wydał postanowienia oznaczone numerami: - [...], którym odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od Decyzji Naczelnika Urzędu Celnego II w Ł. z dnia 9[...] r. w trybie zastępczym określonym w art. 150 ustawy Ordynacja podatkowa, - [...], którym odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego II w Ł. z dnia [...]r. w trybie zastępczym określonym w art. 150 ustawy Ordynacja podatkowa, - [...] którym odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego I w Ł. z dnia [...] w trybie zastępczym określonym w art. 150 ustawy Ordynacja podatkowa. Organ odwoławczy stwierdził, ż daty doręczenia poszczególnych decyzji wynikające z postanowień wydanych w dniach [...]. o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołań od w/w decyzji, różnią się od dat doręczenia tych decyzji, wynikających z zaskarżonego postanowienia organu egzekucyjnego z dnia [...] r. Rozpoznając zażalenie na postanowienie z dnia [...] r., przyjął daty wynikające z postanowień wierzyciela z dnia [...] r. i na nich oparł swoje stanowisko w sprawie. W myśl art. 29 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, to wierzyciel stwierdza, czy jego wierzytelność istnieje i ciąży na zobowiązanym. W przypadku, gdy wierzytelność ta nie została zaspokojona dobrowolnie, wierzyciel ma prawo żądać jej przymusowego wyegzekwowania w drodze postępowania egzekucyjnego w administracji. W związku z powyższym organ odwoławczy przyjął, że tytuły wykonawcze o numerach [...] zostały wystawione w oparciu o decyzje skutecznie doręczone zobowiązanemu. Obowiązek nimi objęty jest wymagalny i podlega wykonaniu. Nie ma zatem podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o przedmiotowe tytuły wykonawcze. D. Ż. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł., żądając jego uchylenia. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie artykułów 7 i 11 kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Skarżący w uzasadnieniu skargi stwierdził, iż żaden z organów administracji rozpoznających niniejszą sprawę nie wziął pod uwagę jego aktualnej sytuacji rodzinnej i materialnej. Obecnie skarżący nie pracuje i nie uzyskuje dochodów. Jest chory. Jednakże nie przysługuje mu zasiłek chorobowy, ani zasiłek rehabilitacyjny. Ma na utrzymaniu kilkoro dzieci. Ze względu na problemy zdrowotne i finansowe nie jest w stanie zaspokoić podstawowych potrzeb rodziny. Zarzucił organom administracji brak zainteresowania jego ciężką sytuacją. Zgodnie z przepisem art. 7 k.p.a. organy administracji zobowiązane są stać na straży praworządności i podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organy administracji powinny zatem poczynić ustalenia faktyczne w zakresie sytuacji materialnej i życiowej skarżącego. Brak takich działań przekłada się na nieprawidłowe uzasadnienie przez organy stanowiska w zakresie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, co stanowi naruszenie art. 11 k.p.a. Konsekwencją źle ustalonego stanu faktycznego było niezastosowanie przez organ administracji publicznej art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Mimo, że przepis ten nie nakłada na organ bezwzględnego obowiązku umorzenia postępowania w przypadku objętym hipoteza tej normy, to jego ratio legis jest oczywiste. W przypadku, gdy dłużnik nie posiada majątku, a jedynie długi, to niezasadne jest prowadzenie egzekucji administracyjnej. Jest to bowiem nieekonomiczne z punktu widzenia interesów Skarbu Państwa, bo należności nie pokryją nawet kosztów egzekucji. Z drugiej strony, patrząc od strony interesów dłużnika, dłużnik nie powinien być do końca życia obciążony ogromnym i wciąż rosnącym z uwagi na odsetki i koszty egzekucji długiem. Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Stwierdził, że D. Ż. w skardze nie podniósł żadnego zarzutu odnośnie zaskarżonego postanowienia. Zobowiązany we wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego twierdził, iż tytuły wykonawcze wystawione zostały w oparciu o niedoręczone mu decyzje. I właśnie ta okoliczność była badana i wyjaśniana w toku postępowania prowadzonego przez Dyrektora Izby Celnej w Ł. i Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. Podanie strony o rozpatrzenie sprawy wiąże organ administracji publicznej. Podanie na podstawie którego wszczynane jest postępowanie, określa jego przedmiot. Ewentualne doprecyzowanie tego przedmiotu należy wyłącznie do strony, nie zaś do organu administracji. Brak jest przepisu, z którego wynikałby bezwzględny obowiązek badania z urzędu sytuacji finansowej zobowiązanego, każdorazowo w przypadku, gdy ten wnosi określone żądanie do organu egzekucyjnego. Ponadto o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, decyduje tylko organ egzekucyjny. W związku z tym, Dyrektor Izby Skarbowej w Ł., rozpatrując zażalenie na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Ł., nie miałby podstaw do orzekania o wystąpieniu przesłanki orzekania określonej w art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Orzekając w tym zakresie naruszyłby zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego określoną w art. 15 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz.1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl zaś art. 1 § 2 wymienionej ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p. p. s. a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl zaś art. 145 § 1 p. p. s. a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1./ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi: a./ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b./ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; c./ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2./ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3./ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji lub postanowienia, czy są one zgodne z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. W niniejszej sprawie Sąd nie stwierdził naruszeń przepisów prawa materialnego ani przepisów postępowania w stopniu skutkującym koniecznością wyeliminowania zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego. Skarżący w piśmie z dnia [...] r. ( zatytułowanym "zarzuty") wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na fakt, że tytuły wykonawcze zostały wystawione na podstawie decyzji, które uprawomocniły się niezgodnie z prawem. Wniosek swój uzupełnił w piśmie z dnia [...] r. wyjaśniając, że wcześniejsze pismo z dnia [...] r. stanowi wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Dyrektora Izby Celnej w Ł., stosownie do regulacji zawartej w art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ egzekucyjny – Dyrektor Izby Celnej w Ł.zobowiązany był rozpoznać żądanie w zakresie określonym przez dłużnika, to jest dotyczącym doręczenia decyzji wymiarowych. Organ ten przeprowadził postępowanie, na podstawie którego ustalił okoliczność doręczenia decyzji skarżącemu bezpośrednio bądź w trybie zastępczym. Doręczenie decyzji wymiarowych potwierdzone zostało ostatecznymi decyzjami Dyrektora Izby Celnej w Ł., wydanymi w dniach [...] r., na mocy których odmówiono D. Ż. przywrócenia terminu do wniesienia odwołań od decyzji wymiarowych. Organ odwoławczy miał zatem podstawy uznać, że tytuły wykonawcze zostały wystawione prawidłowo w oparciu o decyzje pozostające w obrocie prawnym. Po raz pierwszy w skardze do Sądu pojawił się zarzut naruszenia przez organy administracji art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zarzut ten wykracza poza przedmiot postępowania określony we wniosku zobowiązanego. Organ egzekucyjny był władny, w oparciu o przepis art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, umorzyć postępowanie w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Jednakże, jak podniósł w skardze sam dłużnik, nie jest to bezwzględny obowiązek organu. D. Ż. we wniosku wszczynającym postępowanie, a także w zażaleniu, nie wskazał okoliczności wymienionych w skardze, które jego zdaniem uzasadniają umorzenie postępowania. Postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone i jeśli okoliczności podane przez skarżącego zostaną potwierdzone, to organ egzekucyjny będzie mógł rozważyć skorzystanie z rozwiązania przewidzianego w art. 59 § 2 i 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Nie można uznać za zasadne zarzutów skargi, dotyczących braku wnikliwości organów administracji w ustalaniu sytuacji zdrowotnej i majątkowej skarżącego. Z analizy akt administracyjnych wynika, iż skarżący swoim postępowaniem utrudniał organom egzekucyjnym zapoznanie się z powyższą sytuacją. Nie przebywał w miejscu zameldowania i nie podejmował korespondencji kierowanej do niego. Takie zachowanie wskazuje na świadome unikanie kontaktów z tymi organami. Zgodzić się natomiast należy z wyrażonym w odpowiedzi na skargę stanowiskiem Dyrektora Izby Skarbowej, iż rozpoznając zażalenie nie był uprawniony do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 w/w ustawy. O umorzeniu postępowania zadecydować może wyłącznie organ egzekucyjny. Wydanie takiej decyzji przez Dyrektora Izby Skarbowej, w ramach postępowania zażaleniowego, stanowiłoby naruszenie zasady dwuinstancyjności przewidzianej w art. 15 k.p.a. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę. O wynagrodzeniu adwokata, przyznanego skarżącemu z urzędu, Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. i § 19 pkt 1 w zw. z § 18 ust.1 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) T.P.