III SA/Łd 169/18

Starszy Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi, w Wydziale III - Robert Adamczewski po rozpoznaniu 4 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K.J. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z [...] znak [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za lipiec 2010 roku postanawia odmówić przyznania prawa pomocy a.l. III SA/Łd 169/18 Uzasadnienie K. J., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za lipiec 2010 roku. W treści skargi strona sformułowała wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, załączając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na druku "PPF". Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie matką i ojcem. Nie jest właścicielem domu, mieszkania ani żadnej innej nieruchomości. Oświadczył, że nie posiada żadnych oszczędności ani przedmiotów o wartości przekraczającej 5.000 zł. Na dochody gospodarstwa domowego składają się dochody skarżącego z tytułu działalności gospodarczej w kwocie ok. 1.300 zł oraz emerytura ojca w wysokości 1.295 zł. W związku z powyższymi ustaleniami, mając na uwadze, że zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenie skarżącego o jego stanie majątkowym i rodzinnym było niepełne i nie zawierało wszystkich niezbędnych informacji, referendarz wezwał skarżącego, na podstawie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), do nadesłania w terminie 14 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy dokumentów i informacji, które umożliwiłyby prawidłową ocenę zdolności płatniczych strony. Zażądano w związku z tym: poświadczonych za zgodność z oryginałem odpisów zeznań podatkowych za lata 2016-2017 lub stosownego zaświadczenia z urzędu skarbowego o wysokości osiąganych w tych latach dochodów (w sposób umożliwiający ustalenie wysokości przychodów i kosztów uzyskania przychodów); złożenia odpisu deklaracji podatkowej VAT-7 za ostatnie 6 miesięcy lub raportów skróconych okresowych (miesięcznych) dotyczących dochodów z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej za okres ostatnich sześciu miesięcy; złożenia zaświadczenia z banku(ów) o posiadanych przez rachunkach bankowych, kontach i lokatach bankowych oraz wyciągów z tych kont (rachunków) z okresu ostatnich sześciu miesięcy – w szczególności z rachunku przypisanego do karty kredytowej wskazanej w formularzu "PPF"; przedstawienia zaświadczenia z banku(ów), w których skarżący zaciągnął wskazany we wniosku kredyt, z określeniem informacji o terminach i wysokości spłacanych rat; wyjaśnienia, czy skarżący jest właścicielem pojazdów mechanicznych, jeżeli tak to określenia ich marki, szacunkowej wartości i rocznika produkcji; złożenia dokumentów potwierdzających wysokość osiąganych przez rodziców skarżącego dochodów z tytułu świadczeń emerytalno-rentowych (np. kopii decyzji organu emerytalnego lub odpowiednio rentowego). Odpowiadając na przedmiotowe wezwanie skarżący przedłożył zeznanie podatkowe PIT-36 za 2016 rok. Z zeznania tego wynikało, że osiągnął przychody w kwocie 135.204,47 zł, koszty wyniosły 116.792,30 zł, co dało dochód w kwocie 18.412,17 zł. Za rok 2017 przekazał jedynie PIT/B dotyczący działalności A. Z przedłożonych deklaracji podatkowych VAT-7 A wynikało, że podstawa opodatkowania w styczniu 2018 i grudniu 2017 r. wyniosła 0 zł, natomiast we wcześniejszych okresach wahała się od 0 do 3.400 zł. Natomiast deklaracje VAT-7 dotyczące Kawiarni B wskazywały podstawy opodatkowania od ok. 3.300 zł do ok. 6.100 zł w zależności do miesiąca. Skarżący nie przekazał natomiast żądanych przez referendarza informacji z wyciągów z kont bankowych. W tym zakresie przedłożył jedynie zaświadczenia banku, iż posiada odnawialny kredyt oraz rachunek oszczędnościowo-rozliczeniowy, nie przekazując żadnych wyciągów z tych rachunków. W szczególności brak było wyciągów z rachunku przypisanego do karty kredytowej wskazanej w formularzu "PPF" oraz zaświadczenia z banku(ów), w których skarżący zaciągnął wskazany we wniosku kredyt, z określeniem informacji o terminach i wysokości spłacanych rat i tym czy skarżący raty te reguluje. Referendarz Sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) [dalej: ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi], prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 powoływanej ustawy uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy rozważyć, czy w świetle podanych okoliczności strona skarżąca spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Dokonując analizy złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że obowiązek wykazania przesłanek o których mowa w art. 246 ustawy – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi obciąża wnioskodawcę, który w tym celu winien złożyć pełne, jasne oraz przede wszystkim wiarygodne oświadczenie o swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej. W niniejszej sprawie skarżący, przedstawiając swoją sytuację materialną, zataił natomiast pewne fakty, część innych przedstawił w sposób stawiający go w uprzywilejowanej sytuacji, tak aby były one przekonujące dla orzekającego o przyznaniu prawa pomocy. W części natomiast przedstawione informacje nie mogą – w ocenie referendarza – zostać uznane za wiarygodne. Przechodząc do omówienia sytuacji materialnej skarżącego i przedstawionych przez niego informacji w pierwszym rzędzie należy wskazać, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą i jak wynika z przedłożonych dokumentów (w szczególności deklaracji VAT-7) działalność ta była dotychczas dochodowa. W tym względzie należy przede wszystkim wskazać na wysokość osiąganych przychodów z prowadzonej działalności. Z przedłożonej deklaracji podatkowej PIT-36 za rok 2016 wynikało, że skarżący osiągnął z działalności gospodarczej przychody w kwocie 135.204,47 zł, koszty wyniosły 116.792,30 zł, co dało dochód w kwocie 18.412,17 zł. Z przedłożonych deklaracji podatkowych VAT-7 wynikało, że podstawa opodatkowania w styczniu 2018 i grudniu 2017 r. wyniosła 0 zł, natomiast we wcześniejszych okresach wahała się od 0 do 3.400 zł. Natomiast deklaracje VAT-7 dotyczące Kawiarni B wskazywały podstawy opodatkowania od ok. 3.300 zł do ok. 6.100 zł w zależności do miesiąca. Powyższe dane świadczą o zakresie i skali prowadzonej działalności gospodarczej (biorąc pod uwagę wysokość przychodów i wysokość podstawy opodatkowania w podatku VAT za ostatnie miesiące). Fakt odnotowania w ostatnich miesiącach straty nie przesądza o jej generalnej niedochodowości. Także fakt zawieszenia działalności w dniu 14.03.2018 r., a zatem już po wniesieniu skargi w niniejszej sprawie i określeniu obowiązku uiszczenia kosztów wpisów sądowych nie może być decydującym kryterium do oceny faktycznych możliwości płatniczych strony. Sytuacja materialna skarżącego może ulegać bowiem zmianom, obecnie mało dochodowa działalność gospodarcza, nie przekreśla prawdopodobieństwa przynoszenia dochodu w przyszłości. Także obecnie zawieszenie działalności jako wspólnik spółki nie wyklucza powrotu do jej działalności. W dalszej kolejności zauważyć należy uwagę, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że niedopełnienie w całości lub choćby w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 lipca 2009 r., I OZ 744/09). W niniejszej sprawie mamy natomiast do czynienia z taką właśnie sytuacją, albowiem skarżący odmówił przekazania dodatkowych informacji w związku z wezwaniem do ich przedłożenia. Skarżący nie przekazał bowiem żądanych przez referendarza informacji z wyciągów z kont bankowych. W tym zakresie przedłożył jedynie zaświadczenia banku, iż posiada odnawialny kredyt oraz rachunek oszczędnościowo-rozliczeniowy, nie przekazując żadnych wyciągów z tych rachunków. W szczególności brak było wyciągów z rachunku przypisanego do karty kredytowej wskazanej w formularzu "PPF" oraz zaświadczenia z banku(ów), w których skarżący zaciągnął wskazany we wniosku kredyt, z określeniem informacji o terminach i wysokości spłacanych rat i tym czy skarżący raty te reguluje. Powyższe jest o tyle istotne, iż w przypadku poprzednio składanych wniosków o przyznanie prawa pomocy analiza przepływów finansowych rachunkach skarżącego wykazała fakt otrzymywania przelewów przychodzący na różne kwoty. Z tamtych informacji wynikało też, że skarżący dokonywał wpłat własnych w bankomacie, które wyniosły łącznie ok. 19.000 zł. Dodatkowo wskazano ówcześnie na fakt stałych przelewów wychodzących na kwoty ok. 666 zł tytułem spłaty kredytu. Wszystkie te dane stanowiły ówcześnie jedną z podstaw do odmowy przyznania prawa pomocy z uwagi na fakt niewyjawienia powyższych danych w formularzu "PPF". Obecnie skarżący całkowicie pozbawił referendarza oceniającego jego wiosek o przyznanie prawa pomocy możliwości oceny stanu rachunków bankowych, dokonywanych na nich transakcji i przelewów. Nie sposób zatem całościowo ocenić stanu finansowego skarżącego. Dalej podnieść należy, iż skarżący sam w formularzu "PPF" wskazuje na fakt opłacania rat kredytu w kwocie ok. 600 zł oraz "kredytu na karcie". W tej sytuacji stwierdzić należy, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym, czy też związanych z prowadzoną działalnością, nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowo-administracyjnych na Skarb Państwa. W podobny sposób wypowiadał się już Naczelny Sąd Administracyjny, m.in. w orzeczeniach z 25 kwietnia 2006 r., I FZ 150/06, z 9 lutego 2006 r., I FZ 9/06, czy z 14 czerwca 2005 r., II OZ 475/05. Podkreślić w związku z tym należy, że w orzecznictwie dominuje pogląd, że podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, nie może przedkładać pierwszeństwa ponoszenia zobowiązań cywilnoprawnych (np. rat kredytów, niezależnie jakiemu celowi one służą) przed koszty postępowania sądowego (por. m.in. postanowienie NSA z 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06; z 25 kwietnia 2006, I FZ 150/06). Zobowiązania cywilnoprawne, w tym przypadku koszty regulowania rat kredytu, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Stanowisko takie znajduje pełne poparcie w orzecznictwie sądowym (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06). Skoro zatem skarżący reguluje opisywane należności kredytowe we wskazanej wysokości, to – w ocenie referendarza – jest także w stanie ponieść koszty sądowe w prowadzonej przed sądem sprawie. Reasumując, przekazane w odpowiedzi na wezwania referendarza cząstkowe informacje niewątpliwie nie stanowiły realizacji wskazywanych wezwań. Nie może być bowiem tak, że to strona wnioskująca o przyznanie jej praw pomocy, a zatem oczekująca, iż to Skarb Państwa pokryje za nią koszty sądowe, będzie decydować jakie informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i rodzinnej przekaże na żądanie rozstrzygającego jej wniosek. Brak precyzyjnych i pełnych informacji o stanie majątkowym skarżącego może zatem w takiej sytuacji stanowić o odmowie przyznania jej prawa pomocy, na co wskazywał wielokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny w swoim orzecznictwie. W świetle powyższych ustaleń, złożone przez skarżącego oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie zawiera – zdaniem referendarza – dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Skarżący nie wykazał w związku z tym w dostateczny sposób, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Uznając złożone oświadczenie za niewystarczające do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie uznać należało, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Wskazać należy tez, że skarżący działa w sprawie przez pełnomocnika – radcę prawnego, co z natury rzeczy jest związane z określonymi wydatkami, z pokryciem których również bez wątpienia musiał się liczyć i zabezpieczyć na to odpowiednie środki. Brak jest w tej sytuacji przesłanek, by wydatki związane z jego wynagrodzeniem traktowane były w sposób priorytetowy względem kosztów sądowych. Fakt iż skarżący korzysta z pomocy kwalifikowanego pełnomocnika z wyboru, pomimo, iż w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji nie ma takiego obowiązku, nie jest wprawdzie okolicznością, która sama przez się może zdecydować o zasadności bądź bezzasadności wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, jednakże okoliczność ta podlega ocenie referendarza rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w całości sytuacji majątkowej strony skarżącej (orzeczenie SN z 6 listopada 1953 r., sygn. akt I C 1427/53, OSN 1954/2/52). Wobec powyższych okoliczności nie można uznać skarżącego za osobę ubogą, która nie jest w stanie wygospodarować pieniędzy na zainicjowane przez siebie postępowanie sądowe. Jak zostało to już wcześniej podniesione celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (np. osobom bezrobotnym bez prawa do zasiłku czy pozbawionym jakichkolwiek dochodów), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też zwiększać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych, czy też prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 czerwca 2014 r. sygn. akt II OZ 561/14). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, art. 245 § 3 w zw. z art. 252 § 1 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu. a.l.