III SA/Łd 174/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III Przewodniczący: Sędzia WSA Moniak Krzyżaniak po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D.W. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D.W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za miesiące od stycznia do grudnia 2010 r. postanawia: 1) przyznać D.W. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 500 (pięćset) złotych; 2) oddalić wniosek w pozostałym zakresie. U.K. D.W. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] nr [...] wydaną w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za od stycznia do grudnia 2010 r. W skardze strona zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego w dniu 2 marca 2015 r., na urzędowym formularzu PPF oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżącej wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz sześciorgiem dzieci. Jest współwłaścicielką (1/2) domu jednorodzinnego o powierzchni 147 m2 oraz współwłaścicielką (1/2) nieruchomości rolnej o powierzchni 3,1 ha, obciążonej hipoteką na kwotę 400 000 zł. Pozostała część w/w nieruchomości stanowi własność męża. Skarżąca oświadczyła nadto, że posiada samochód o wartości 45 000 zł. Łączny miesięczny dochód rodziny skarżącej wynosi zgodnie z oświadczeniem 4 672,34 zł, na który składa się wynagrodzenie skarżącej w kwocie 1548,64 zł brutto; dochody męża wnioskodawczyni uzyskiwane z tytułu prowadzonej działalności rolniczej (1123,70 zł) oraz z prowadzonej działalności gospodarczej (2000 zł). W uzupełnieniu wniosku, w dniu 2 kwietnia 2015 r. pełnomocnik skarżącej przedłożył do akt sprawy: wyciągi z rachunku bankowego strony; informację PIT-11, z której wynika, że skarżąca osiągnęła w roku 2014 przychód w wysokości 18 954,63 zł; zestawienie przychodów i rozchodów prowadzonej przez stronę działalności gospodarczej za rok 2014 r, z którego wynika, iż strona poniosła stratę w wysokości 26 153,46 zł; oświadczenie męża skarżącej o nie osiąganiu dochodu w roku 2014 oraz deklarację VAT za luty 2015 r. w związku z prowadzoną od 16 lutego 2015 r. działalnością gospodarczą. Ponadto skarżąca oświadczyła, że na miesięczne utrzymanie wydaje kwotę około 1800 zł, spłaca kredyt hipoteczny w miesięcznych ratach wynoszących około 2800 zł oraz kredyt samochodowy w racie 2200 zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2015 r., sygn. akt III SA/Łd 174/15 referendarz sądowy odmówił przyznania D.W. prawa pomocy uznając, że przedstawione przez stronę oświadczenie co do stanu majątkowego i dochodach pozwalają uznać, że skarżąca dla wydatków związanych z postępowaniem sądowym jest w stanie znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków niebędących koniecznymi dla utrzymania oraz poczynienie oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Od powyższego postanowienia D.W. w dniu 5 maja 2015 r. wniosła sprzeciw. W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącej wskazał, że nie zgadza się z argumentacją przedstawioną w uzasadnieniu postanowienia referendarza sądowego. Zakres wydatków koniecznych, którym należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym nie może zostać określony jednakowo dla wszystkich skarżących, bez uwzględnienia ich warunków rodzinnych i sytuacji osobistej. W ocenie pełnomocnika skarżącej fakt ponoszenia przez jego mocodawczynię kosztów kredytu na zakup samochodu nie może być uznany za argument przemawiający za odmową przyznania prawa pomocy. Skarżąca, co wskazano we wniosku, posiada liczną rodzinę, przy czym jedno z dzieci wymaga szczególnej opieki. Brak samochodu, który służy zarówno dowożeniu dzieci do szkoły, przedszkola, czy do przychodni lekarskiej, w przypadku rodziny wielodzietnej zamieszkującej poza miastem w znaczący sposób utrudnia, a wręcz uniemożliwia sprawowanie odpowiedniej opieki nad dziećmi i zaspokojenie ich podstawowych potrzeb. Również ponoszone wydatki wynikające z zaciągniętego przez stronę kredytu hipotecznego nie mogą przemawiać za odmową przyznania wnioskowanej pomocy. Zaciągnięte zobowiązanie finansowe miało na celu zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych rodziny, która należy do potrzeb podstawowych. Tym samym wydatki z tym związane należy uznać za wydatki konieczne, mające pierwszeństwo przed kosztami udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Z powyższych względów strona skarżąca wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie określonym we wniosku z dnia 2 marca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek częściowo zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2012r. poz.270 ze zm.) – dalej: p.p.s.a., postanowienie co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy może zostać wydane przez referendarza sądowego. Od takiego postanowienia strona może wnieść środek odwoławczy określony w art. 259 p.p.s.a. W przypadku wniesienia sprzeciwu, jeśli nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie (art. 260 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie, wobec wniesienia sprzeciwu przez skarżącą, postanowienie referendarza sądowego z dnia 21 kwietnia 2015 r. utraciło moc. W takiej sytuacji Sąd rozpatrzył wniosek skarżącej z dnia 2 marca 2015 r. Stosownie do postanowień art. 243 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 p.p.s.a.). W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie D.W. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania pomocy prawnej. Natomiast w myśl art. 245 § 4 p.p.s.a. częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. W niniejszej sprawie Sąd uznał, iż skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Składając oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wyjaśniła, że jest współwłaścicielką (1/2) domu jednorodzinnego o powierzchni 147 m2 oraz współwłaścicielką (1/2) nieruchomości rolnej o powierzchni 3,1 ha, obciążonej hipoteką na kwotę 400 000 zł. Pozostała część w/w nieruchomości stanowi własność męża. Skarżąca oświadczyła nadto, że posiada samochód o wartości 45 000 zł. Łączny miesięczny dochód rodziny skarżącej wynosi zgodnie z oświadczeniem 4 672,34 zł, na który składa się wynagrodzenie skarżącej w kwocie 1 548,64 zł brutto; dochody męża wnioskodawczyni uzyskiwane z tytułu prowadzonej działalności rolniczej (1 123,70 zł) oraz z prowadzonej działalności gospodarczej (2 000 zł). Prowadzona przez skarżącą działalność gospodarcza (aktualnie zawieszona) przyniosła w roku 2014 stratę w wysokości 26 153,46 zł. Określając wysokość stałych miesięcznych wydatków skarżąca podała kwoty: 1 800 zł z tytułu utrzymania, rata kredytu hipotecznego w wysokości ok. 2 800 zł; rata kredytu przeznaczonego na zakup samochodu ok. 2200 zł. Należy podkreślić, iż w myśl art. 199 p.p.s.a. obowiązkiem strony jest partycypacja w kosztach postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przy czym, ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Zatem rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść w postępowaniu, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody. Sąd porównując kwotę łącznego miesięcznego dochodu uzyskiwanego przez rodzinę wnioskodawczyni (w wysokości 4 672,34 zł brutto zgodnie z oświadczeniem skarżącej) z wysokością należnego w rozpoznawanej sprawie wpisu od skargi (w kwocie 2 000 zł), uznał, że wniosek skarżącej podlega częściowemu uwzględnieniu poprzez zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych ponad kwotę 500 zł. Sąd dokonując zestawienia dochodów strony z sumą jej obciążeń wynikających zarówno ze złożonych oświadczeń, jak i z analizy przedstawionych wyciągów z rachunku bankowego, uznał, że skarżąca jest w stanie ponieść koszty sądowe w wysokości 500 zł i to bez żadnego uszczerbku swojego utrzymania. Przez uszczerbek dla koniecznego utrzymania należy bowiem rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Skarżąca oraz jej małżonek osiąga natomiast stałe miesięczne dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę oraz z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Uwzględniając częściowo wniosek skarżącej Sąd miał także na uwadze fakt, że skarżąca wniosła do sądu dwie skargi, w których wpis sądowy został określony na kwotę po 2 000 zł w każdej. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3, § 4 i art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. U.K.