III SA/Łd 179/17

Dnia 31 stycznia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska, Sędzia NSA Teresa Rutkowska, , Protokolant Starszy sekretarz sądowy – Dorota Czubak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2018 roku sprawy ze skargi E. G. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi J.K. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł., ul. A 63 lok. 24 kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych obejmującą podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej E. G. z urzędu. Decyzją z dnia [...], wydaną na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 722, ze zm.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy B. z dnia [...] o wymeldowaniu E.G. z pobytu stałego w miejscowości S., Pl. A. 9. W uzasadnieniu organ II instancji przedstawiając stan faktyczny i prawny sprawy podniósł, że Wójt Gminy B. w dniu [...] orzekł o wymeldowaniu E.G. z pobytu stałego. Od decyzji tej E.G. złożyła odwołanie. Organ II instancji podzielając stanowisko organu I instancji podniósł, że nie ma żadnych podstaw, by przyjąć, że posesja położona w miejscowości S. przy Pl. A. 9 jest miejscem, które stanowi centrum życiowe skarżącej. Wskazana nieruchomość jest obecnie wyłączną własnością wnioskodawcy R.O. Wnioskodawca składając wniosek o wymeldowanie skarżącej, oprócz aktu notarialnego REPERTORIUM A nr [...] z dnia 31 maja 2016 r., dołączył oświadczenie złożone przez skarżącą w dniu 24 lipca 2014 r., w którym wskazała, iż od 2003 r. nie mieszka na wskazanej posesji. Ponadto, skarżąca odnosząc się do zawiadomienia o wszczęciu postępowania w przedmiocie jej wymeldowania w piśmie z dnia 5 sierpnia 2016 r. oświadczyła, że w miejscowości S. Pl., A. 9 znajdują się jej meble oraz inne sprzęty. Posiada klucze wejściowe do części posesji zajmowanej przez jej matkę. Na stałe tam nie zamieszkuje od 2003 r., ale bywa tam w zależności od potrzeby. Ze względu na fakt, że sytuacja mieszkaniowa skarżącej nie jest nieunormowana, zamierza ponownie zamieszkać w S. na nieruchomości przy Pl. A. 9. Organ II instancji wskazał, że z odwołania skarżącej wynika, iż od urodzenia była zameldowana na wskazanej wyżej nieruchomości, a w okresie od 1989 do 2014 r. była jej właścicielką. Początkowo skarżąca zamieszkiwała tam z rodzicami i dziadkami, a po zawarciu związku małżeńskiego również z mężem. Jednak po śmierci jej ojca, z uwagi na nieporozumienia rodzinne, zmuszona była wraz z mężem opuścić nieruchomość. Z akt sprawy wynika, że skarżąca obecnie mieszka pod adresem B 53. Ponadto w odwołaniu skarżąca wskazała, że mieszka w Z., ale ze względu na stan prawny nieruchomości nie może się tam zameldować. W S. znajdują się jej meble, które otrzymała od matki. Obecnie matka przebywa u skarżącej i w każdej chwili może wrócić do S., a skarżąca razem z nią, ponieważ wymaga stałej opieki. Skarżąca stwierdziła również, że oświadczenia o niezamieszkiwaniu na wskazanej nieruchomości (z dnia 24 lipca 2014 r. oraz z dnia 5 sierpnia 2016 r.) złożyła pod presją "niezgodnej rodziny" i zamierza "cofnąć darowiznę dla siostry, powrócić do S. na Pl. A. 9 i zamieszkać w tym lokalu". W ocenie organu II instancji, skarżąca opuściła trwale nieruchomość przy Pl. A. 9 w S. i swoje centrum życiowe skupiła w Z., gdzie jak sama wskazała, zamieszkała wraz z mężem. Skarżąca trzynaście lat temu wyprowadziła się ze wskazanej nieruchomości i do chwili obecnej nie powróciła tam celem zamieszkania. Postępowanie w niniejszej sprawie potwierdziło informacje zawarte w złożonych przez skarżącą oświadczeniach. Skarżąca ani podczas postępowania, ani też zapoznając się z aktami sprawy w związku z zakończeniem postępowania (art. 10 k.p.a.), nie zaprzeczyła tym wyjaśnieniom. Nadto skarżąca sama wskazała w odwołaniu, iż w 2003 r. wyprowadziła się z nieruchomości i zamieszkała wraz z mężem w Z. Zdaniem organu II instancji nie ma wątpliwości, że skarżąca na skutek własnej decyzji opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i od wielu lat skupia swoje centrum życiowe w Z. Spełnione zostały przesłanki opuszczenia miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Obowiązujące przepisy meldunkowe mają wyłącznie charakter rejestracyjny. Zameldowanie winno być odzwierciedleniem stanu faktycznego i potwierdzać rzeczywiste miejsce pobytu osoby. Utrzymanie zaś zameldowania niezgodnego z miejscem faktycznego pobytu stanowi naruszenie przepisów ustawy o ewidencji ludności i oczywistą fikcję meldunkową. W skardze na powyższą decyzję E.G. podniosła, że jest niezgodna z jej oczekiwaniami i krzywdząca. Zdaniem skarżącej, jej sytuacja jest niecodzienna i złożona. Brak stałego meldunku powoduje dodatkowe utrudnienia w jej sprawach. Skarżąca stwierdziła, że podtrzymuje swoje oświadczenie zawarte w odwołaniu, że zamieszka w lokalu przy Pl. A. 9 w S. Meldunek nie był fikcyjny i nikomu nie przeszkadzał. Ułatwiał jej codzienne funkcjonowanie. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. W piśmie z dnia 11 stycznia 2018 r. skarżąca podniosła, że z uwagi na problemy mieszkaniowe zamierza ponownie zamieszkać w wyżej wymienionym lokalu. Na rozprawie w dniu 17 stycznia 2018 r. pełnomocnik skarżącej oświadczył, że popiera skargę i wnosi o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. Pełnomocnik skarżącej oświadczył także, iż koszty te nie zostały zapłacone w całości ani w części. Uczestnik postępowania wniósł o oddalenie skargi i oświadczył, że skarżąca od 15 lat nie mieszka w lokalu w miejscowości S. Pl. A. 9. W piśmie z dnia 20 stycznia 2018 r. skarżąca podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie podniosła, że od 1989 do 2014 r. była właścicielką nieruchomości przy Pl. A .9 w S. W 2014 r. w wyniku awantur oraz presji ze strony siostry i jej rodziny przekazała nieruchomość siostrze B.O. W akcie notarialnym nie było adnotacji odnośnie jej wymeldowania. Z uwagi na swoją sytuację mieszkaniową, do czasu jej uregulowania nie zamierzała się wymeldowywać. O tym fakcie wiedziała siostra skarżącej. W 2003 r. udostępniła część lokalu siostrzeńcowi R.O., który zamieszkał tam z rodziną. W 2016 r. kiedy stał się właścicielem nieruchomości, wniósł o wymeldowanie skarżącej. Na nieruchomości przy Pl. A. 9 w S. znajdują się meble skarżącej. Od 2016 r. skarżąca opiekuje się matką. Matka skarżącej ma służebność mieszkania, ale uczestnik postępowania wymienił zamki i obecnie nie ma możliwości wejścia po jej rzeczy. Skarżąca ponownie oświadczyła, że zamierza zamieszkać na nieruchomości przy Pl. A. 9 w S. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r., poz. 2188, ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Dokonując tej kontroli sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną oraz stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.). Zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (pkt 1 lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. c); stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (pkt 2); stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (pkt 3). Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Ocena legalności zaskarżonej decyzji, przeprowadzona według wskazanych powyżej kryteriów wykazała, że skarga nie jest zasadna. Podstawę prawną wydanych w rozpoznawanej sprawie decyzji w przedmiocie wymeldowania skarżącej z pobytu stałego stanowiły przepisy ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (tekst jedn.: Dz.U. z 2016 r. poz. 722, ze zm.). Zgodnie z treścią art. 35 ustawy o ewidencji ludności organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Z brzmienia wskazanej normy prawnej wynika, że wyłączną przesłanką wymeldowania określonej osoby z lokalu jest sam fakt opuszczenia przez tę osobę dotychczasowego miejsca pobytu stałego, niezależnie od tego, czy utraciła uprawnienie do przebywania w tym lokalu. Wymaganą prawem przesłankę wymeldowania stanowi zatem ustanie pobytu w lokalu, oznaczające faktyczne nieprzebywanie w lokalu. W orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się pogląd, zgodnie z którym prawidłowe stosowanie art. 35 ustawy o ewidencji ludności wymaga, by przed podjęciem decyzji o wymeldowaniu danej osoby z pobytu stałego w określonym lokalu zostało ustalone w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym, że osoba ta lokal opuściła dobrowolnie w sposób trwały, bądź też opuszczenie lokalu wynika z czynności właściwego organu mających oparcie w przepisach obowiązującego prawa. Opuszczenie miejsca stałego pobytu, jako niezbędna przesłanka wymeldowania na podstawie powołanego art. 35 ustawy o ewidencji ludności, winna być rozumiana jako zaniechanie posiadania lokalu będącego dotychczasowym miejscem pobytu stałego i dobrowolne wyprowadzenie się do innego mieszkania. Przy czym rezygnacja z prawa do przebywania w lokalu winna nastąpić w sposób wyraźny poprzez złożenie stosownego oświadczenia lub też poprzez odpowiednie zachowanie, które w sposób niebudzący wątpliwości wyrażą wolę danej osoby, polegające na między innymi na zerwaniu wszelkich więzi z dotychczasowym lokalem i koncentracja swojego centrum życiowego w innym miejscu (por. wyrok WSA w Krakowie z 26 stycznia 2017 r., III SA/Kr 1095/16; wyrok WSA w Kielcach z 21 grudnia 2016 r., II SA/Ke 801/16; wyrok WSA w Białymstoku z 24 listopada 2016 r., II SA/Bk 233/16, wyrok WSA w Krakowie z 4 listopada 2016 r., III SA/Kr 348/16; wyrok WSA w Gdańsku z 27 października 2016 r., III SA/Gd 610/16; wyrok WSA we Wrocławiu z 31 maja 2016 r., II SA/Wr 20/16). Podkreślić należy, że tożsamy pogląd wyrażany był w orzecznictwie sądów administracyjnych na gruncie art. 15 ust. 2 poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn.: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), z której to ustawy zaczerpnięta została aktualnie obowiązująca konstrukcja wymeldowania w formie decyzji administracyjnej, zawarta w art. 35 ustawy o ewidencji ludności (por. wyrok NSA z 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00; wyrok NSA z 7 grudnia 2005 r., II OSK 302/05; wyrok WSA z 18 grudnia 2001 r. sygn. akt II SA/Ka 613/00). W orzecznictwie wskazywano, że dopuszczalne jest zastosowanie trybu wymeldowania, jeśli przyczyna opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, wynikająca z przeszkód faktycznych stosowanych przez najemcę, właściciela lub osobę pozostałą w lokalu, jest możliwa do przezwyciężenia w postępowaniu prawnym. Podjęcie decyzji w tym trybie uzależnione jest więc od ustalenia, czy osoba, której postępowanie dotyczy, podejmowała środki prawne zmierzające do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu i powrotu do mieszkania. Powiązanie przesłanki opuszczenia miejsca stałego zamieszkania z kwestią dobrowolności ma jedynie takie znaczenie, że nie może dojść do wymeldowania tak długo, jak długo zainteresowany może podjąć próby przywrócenia zamieszkiwania, usunięcia skutków zastosowania przymusu, likwidacji stanu niezgodnego z jego wolą, a polegającego na braku możliwości zamieszkiwania. Wyczerpanie bezskuteczne tych środków lub rezygnację z ich zastosowania uznaje się za okoliczność usuwającą stan przymusu, a zatem otwierającą drogę do wymeldowania. W konsekwencji za dobrowolne opuszczenie mieszkania i okoliczność uzasadniającą spełnienie przesłanki wymeldowania należy uznać także taką sytuację, gdy osoba usunięta z mieszkania lub zmuszona do tego, nie skorzysta z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających jej powrót do lokalu we właściwym czasie lub środki te nie będą skuteczne prawnie (por. wyroki NSA: z 5 czerwca 2008 r., II OSK 626/07; z 7 marca 2013 r., II OSK 2122/11; z 10 czerwca 2011 r., II OSK 1049/10). Miara dobrowolności dotyczy zatem nie tylko sytuacji poprzedzającej bezpośrednie opuszczenie lokalu, ale obejmuje także uwzględnienie zdarzeń i zachowań strony opuszczającej, następujących po opuszczeniu tego lokalu, zmierzających, zwłaszcza jeżeli w ocenie osoby opuszczającej lokal opuszczenie to było w jakimś sensie wymuszone, do wykorzystania środków prawnych umożliwiających przywrócenie prawa do przebywania w tym lokalu, co eliminowałoby przypisanie osobie opuszczającej lokal intencję ułożenia sobie życia w innym miejscu (por. wyrok NSA z 9 grudnia 2017 r., II OSK 1266/16). Natomiast ocena, czy opuszczenie lokalu ma charakter trwały nie może być oparta na dosłownym rozumieniu trwałości jako stanu, który nie ulega zmianie i być pojmowana jedynie jako opuszczenie lokalu "na zawsze". Także bowiem opuszczenie lokalu na pewien okres może być uznane za trwałe, jeżeli okres ten jest wystarczająco długi. Pojmowanie bowiem trwałości jako synonimu określenia "na zawsze" powodowałoby niemożność wymeldowania osoby, która de facto w lokalu od lat nie przebywa albo przyjeżdża do niego jedynie okazjonalnie (por. wyroki NSA: z 19 września 2014 r., II OSK 644/13; z 20 maja 2016 r., II OSK 2065/14). Jednocześnie trzeba wskazać, że pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności). Pobytem czasowym jest przebywanie bez zamiaru zmiany miejsca pobytu stałego w innej miejscowości pod oznaczonym adresem lub w tej samej miejscowości, lecz pod innym adresem (art. 25 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności). W orzecznictwie wskazuje się, że miejsce stałego pobytu danej osoby to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z sąsiadami, przyjmuje i nadaje korespondencję (por. wyrok WSA w Warszawie z 22 maja 2005 r., IV SA/Wa 600/05). Sporadyczne, krótkotrwałe pobyty w lokalu w obecności osób trzecich, z całą pewnością nie dają podstawy do uznania, że w lokalu tym skoncentrowane zostały czynności życiowe strony. Dla oceny prawidłowości wydanych w niniejszej sprawie decyzji istotne jest zatem, to czy zgromadzony w postępowaniu administracyjnym materiał dowodowy oraz oparte na nim ustalenia faktyczne organów administracji pozwalają uznać, że spełniona została określona w art. 35 ustawy o ewidencji ludności przesłanka wymeldowania skarżącej z pobytu stałego w miejscowości S. Pl. A. 9. Z akt sprawy wynika, że po doręczeniu skarżącej zawiadomienia o wszczęciu postępowania (22 lipca 2016 r.) w piśmie z dnia 5 sierpnia 2016 r. skarżąca oświadczyła, iż na nieruchomości w S. Pl. A. 9 stale nie zamieszkuje od 2003 r. W odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżąca natomiast wyjaśniła, że po śmierci ojca, na skutek zatargów rodzinnych, zmuszona została wraz z mężem opuścić nieruchomość w S. W odwołaniu tym skarżąca przyznała również, że mieszka w Z. Okoliczność tę potwierdzają zeznania świadków G.W.M. z dnia 12 września 2016 r. i J.K. z dnia 9 września 2016 r. oraz protokół oględzin lokalu z dnia 6 września 2016 r. Z zeznań świadka G.W.M. wynika, że skarżąca wyprowadziła się po zgonie S.M. w 2003 czy 2005 r. Świadek J.K. zeznał, że skarżąca od około 15 lat nie zamieszkuje w S. W trakcie oględzin lokalu w S. przy Pl. A. go 9 stwierdzono, że znajdują się w nim meble, które G.M. podarowała skarżącej oraz zabytkowa maszyna do szycia dla niej przeznaczona. Nie stwierdzono jednak żadnych osobistych rzeczy skarżącej ani śladów jej przebywania w tym lokalu. Z akt sprawy nie wynika natomiast, że skarżąca skorzystała z jakichkolwiek środków prawnych w celu zagwarantowania sobie powrotu do lokalu w S. przy Pl. A. 9. W ocenie sądu, przedstawione powyżej okoliczności pozwalają uznać, że organy administracji prawidłowo ustaliły, iż skarżąca dobrowolnie i trwale opuściła miejsce stałego pobytu w miejscowości S. Pl. A. 9 przenosząc swoje centrum życiowe do miejscowości Z. Zdaniem sądu, za trwałością i dobrowolnością opuszczenia przez skarżącą miejsca stałego pobytu przemawia zarówno fakt skoncentrowania swojego życia w innym miejscu od ponad 14 lat – w Z., gdzie zamieszkała wraz z mężem i sprawuje opiekę nad matką, jak również brak jakichkolwiek działań prawnych podejmowanych przez skarżącą mających na celu powrót do lokalu. Tym samym zasadnie organy administracji stwierdziły, że spełnione zostały przesłanki wymeldowania skarżącej określone w art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Odmowa wymeldowania i dalsze utrzymywanie fikcji meldunkowej, w sytuacji gdy skarżąca od kilkunastu lat faktycznie nie mieszka w S. przy Pl. A. 9 i nie koncentruje w tym miejscu swoich spraw życiowych, naruszałaby sens i wiarygodność ewidencji ludności. Dodać należy, że wskazywane przez skarżącą przyczyny opuszczenia miejsca stałego pobytu, zawarcia umowy darowizny nieruchomości z siostrą, złożenia oświadczeń z dnia 24 lipca 2014 r. i 5 sierpnia 2016 r. – "presja" i konflikty z siostrą i jej rodziną – nie znajdują potwierdzenia w materiale dowodowym zebranym w niniejszej sprawie. Wyjaśnić przy tym należy, że nieporozumienia na tle osobistym i majątkowym, wynikające z relacji pomiędzy skarżącą a jej siostrą i uczestnikiem postępowania, nie mogą być przedmiotem postępowania administracyjnego w sprawie o wymeldowanie, które ma charakter jedynie ewidencyjno-rejestrowy. Sprawy meldunkowe (zameldowanie, wymeldowanie) służą wyłącznie rejestracji stanu faktycznego, a nie prawnego i nie mają wobec tego żadnego związku z ustalaniem prawa do lokalu ani tym bardziej nie dotyczą uprawnień w zakresie ich przyznawania czy pozbawiania. Postępowanie w sprawie o wymeldowanie nie wkracza w sferę stosunków cywilnoprawnych, a jego celem jest odzwierciedlenie rzeczywistego stanu – faktycznego miejsca pobytu oznaczonej osoby. Postępowanie to ma wyłącznie charakter porządkowy i nie jest formą kontroli nad legalnością zamieszkania i pobytu. Decyzja o wymeldowaniu nie rozstrzyga o uprawnieniu danej osoby do lokalu, nieruchomości, a ewentualne spory w tym zakresie są rozstrzygane przez sądy powszechne w postępowaniu cywilnym (por. postanowienie NSA z 19 grudnia 2017 r., II OZ 1558/17). Z powyższych względów sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c, § 2 pkt 1 i § 4 ust. 1-3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. poz. 1714, ze zm.). D.Cz.