III SA/Łd 200/10

Dnia 11 sierpnia 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak, Sędziowie: Sędzia NSA Irena Krzemieniewska, Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.), Protokolant Referendarz Sądowy Robert Adamczewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 sierpnia 2010 roku sprawy ze skargi G. O. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] znak [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zarzutu oraz zgłoszonego zarzutu oddala skargę III SA/Łd 200/10 U Z A S A D N I E N I E Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] (znak [...]) Dyrektor Izby Skarbowej w Ł., po rozpatrzeniu zażalenia G. O., utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. z dnia [...] (znak [...]) w sprawie umorzenia jako bezprzedmiotowego postępowania w sprawie wniosku dotyczącego przywrócenia terminu do wniesienia zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym oraz postępowania w sprawie zarzutu. Jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 k.p.a. oraz art. 17 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) [dalej u.p.e.a.]. Jak wynika z załączonych akt administracyjnych, Naczelnik Urzędu Skarbowego w R. jako organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne wobec G. O. na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 13 października 2006 r. (Nr [...]), wystawionego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. jako wierzyciela. Zawiadomieniem z dnia 20 października 2006 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego w A. Banku S.A. Pismem z dnia 28 listopada 2006 r. bank poinformował organ egzekucyjny, że egzekucję z rachunku bankowego prowadzi również Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w R. W związku z powyższym, Naczelnik Urzędu Skarbowego w R., wnioskiem z dnia 8 grudnia 2008 r. wystąpił do Sądu Rejonowego w R. o wyznaczenie organu właściwego do łącznego prowadzenia egzekucji sądowej i administracyjnej wobec zobowiązanego. Postanowieniem z dnia [...], sygn. akt Co 1313/06 Sąd Rejonowy w R. stwierdził, że łączną egzekucję administracyjną wobec zobowiązanego na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...] będzie prowadził Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w R. Komornik Sądowy, postanowieniem z dnia 19 lutego 2009 r. (znak KM 755/07), umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanego G. O. na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 13 października 2006 r. (Nr [...]) i zwrócił ten tytuł wierzycielowi. Pismem z dnia 27 października 2009 r. G. O., reprezentowany przez pełnomocnika – doradcę podatkowego I. K., wniósł zarzut na postępowanie egzekucyjne oraz wniosek o przywrócenie terminu do założenia tego zarzutu. Organ egzekucyjny, postanowieniem z dnia [...] (znak [...]), na podstawie art. 105 k.p.a., umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie przywrócenia terminu do wniesienia zarzutu oraz postępowanie w sprawie zarzutu. Na postanowienie to zażalenie złożył G. O., reprezentowany przez pełnomocnika wnosząc o jego uchylenie. W treści zażalenia, na podstawie art. 58 § 1 i § 2 k. p. a., żalący sformułował żądanie przywrócenia terminu do złożenia zarzutu na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu egzekucyjnego z dnia 13 października 2006 r. Podnosił, że przedmiotowy tytuł wykonawczy został doręczony W. O. (żonie zobowiązanego), a nie pełnomocnikowi strony. Zdaniem pełnomocnika, działanie takie stanowiło naruszenie art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. Pełnomocnik wskazał także, że kserokopie tytułu wykonawczego z dnia 13 października 2006 r. (Nr [...]) otrzymał w dniu 20 października 2009 r., jak wyjaśnił, podczas rozprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi. W zażaleniu podnosił, że tytuł wykonawczy został wystawiony niezgodnie z obowiązującymi przepisami i dotyczy zobowiązania podatkowego, które uległo przedawnieniu. Zarzucił również, że Komornik Sądowy umorzył postępowanie egzekucyjne, a Naczelnik Urzędu Skarbowego w R. nie dokonał umorzenia czynności egzekucyjnych polegających na wystawieniu tytułu wykonawczego oraz nie wskazał stronie jakie skutki wynikają z umorzenia postępowania i zwrócenia tytułu wykonawczego wierzycielowi. Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia wskazał, że z treści postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w R. z dnia 19 lutego 2009 r. wynika, że organ ten umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 13 października 2006 r. (Nr [...]) i zwrócił tytuł wierzycielowi. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej, w tej sytuacji, postępowanie w przedmiocie wniosku zobowiązanego o przywrócenie terminu do złożenia zarzutu i sam zarzut, wobec umorzenia postępowania przez komornika, stały się bezprzedmiotowe. Odwołał się w tym względzie do dyspozycji art. 105 § 1 k. p. a. Z tych też względów, zdaniem organu II instancji, mając na uwadze bezprzedmiotowość postępowania, organy egzekucyjne nie mogły zajmować stanowiska w sprawie podnoszonych przez zobowiązanego argumentów dotyczących niezgodności tytułu wykonawczego z obowiązującym prawem oraz badać, czy nastąpiło przedawnienie egzekwowanej zaległości podatkowej. Odnosząc się do zarzutu, że organ I instancji nie zajął stanowiska w sprawie uchylenia czynności egzekucyjnych w postaci wystawienia tytułu wykonawczego z dnia 13 października 2006 r. i tego, iż nie wiadomo, czy tytuł ten został wyeliminowany z obrotu prawnego, Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił, że przedmiotowy tytuł wykonawczy został wyeliminowany z obrotu prawnego na skutek jego zwrotu przez Komornika Sądowego wierzycielowi. Zatem zarzut zobowiązanego jest bezpodstawny. Skargę na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. złożył G. O., reprezentowany przez pełnomocnika – doradcę podatkowego – I. K. Pełnomocnik, wymienionemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 6 i art. 8 k.p.a., poprzez prowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania do organu, jak również unikanie działań zmierzających do rzetelnego wyjaśnienia sprawy oraz naruszenie przepisów: - art. 138 k.p.a., poprzez zaakceptowanie rozstrzygnięcia organu I instancji bez dokonania własnego (powtórnego) badania sprawy przez organ II instancji; - art. 105 § 1 w zw. z art. 17 i art. 18 u.p.e.a., poprzez umorzenie postępowania w sytuacji braku podstaw do dokonania takiego rozstrzygnięcia; - art. 3 § 1 w zw. z art. 27 § 1 u.p.e.a., poprzez bezpodstawne zaakceptowanie faktu prowadzenia postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązań niewynikających z art. 2 u.p.e.a. oraz na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego niezgodnie z obowiązującymi przepisami; - art. 40 § 2 k.p.a., poprzez doręczenie tytułu wykonawczego oraz pism w toku postępowania małżonce zobowiązanego, a nie jego pełnomocnikowi, tym samym pominięcie pełnomocnika w dokonywanych czynnościach. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik wskazał, że organ II instancji winien szczegółowo zbadać zarzuty wskazane przez stronę w zażaleniu i rozpatrzyć sprawę ponownie, tymczasem organ nie dokonał żadnej analizy wskazanych w zażaleniu faktów, dotyczących zaskarżonej sprawy i nie odnosząc się do przedstawionych przez stronę zarzutów, wydał zaskarżone postanowienie. Kwestionuje fakt zaistnienia w obrocie prawnym samego tytułu wykonawczego stwierdzając, iż nie może on wywoływać żadnych skutków prawnych. Odnośnie zarzutu nieprawidłowego doręczenia tytułu wykonawczego i innych pism w postępowaniu, a co za tym idzie pominięciu pełnomocnika, wskazał, iż w tym czasie zobowiązany miał ustanowionego pełnomocnika, któremu to winna być przekazywana wszelka korespondencja. Wskazał w tym zakresie na ogólne pełnomocnictwo udzielone przez G. O. doradcy podatkowemu I.K., z którego miało wynikać, iż jest on upoważniony do reprezentowania skarżącego we wszystkich sprawach, także egzekucyjnych. W dalszej części skargi strona formułuje zarzuty dotyczące samego tytułu wykonawczego, podważając jego zgodność z prawem, możliwość jego wystawienia i legalność jego pozostawania w obiegu prawnym. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wnosił o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi, pełnomocnik Dyrektora Izby Skarbowej wnosił o oddalenie skargi. Wyjaśnił, iż tytuł wykonawczy został zwrócony przez komornika do organu. Wyjaśnił także, że organ dysponuje jedynie takim postanowieniem komornika, jakie zostało przesłane do Sądu wraz z aktami sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Na wstępie należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. W myśl zaś § 2 art. 1 powoływanej ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) [dalej ustawa p.p.s.a.], sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, 2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, 3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd ocenia czy orzeczenie organu jest zgodne z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Analiza w tym zakresie dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji (postanowienia), a sąd rozpatrując skargę rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przechodząc do oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Analiza akt prowadzonego postępowania oraz zarzutów podniesionych w skardze doprowadziły Sąd do przekonania, iż przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego ani procedury, uzasadniających uchylenie zaskarżonego postanowienia. Istota powstałego między stronami sporu sprowadza się do oceny dopuszczalności umorzenia postępowania w sprawie złożonych przez skarżącego – w trybie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz. U. z 2005 r. Nr 229 poz. 1954 ze zm.) [dalej u.p.e.a.] – zarzutów do postępowania egzekucyjnego oraz związanego z tym bezpośrednio wniosku o przywrócenie terminu do ich złożenia, w sytuacji gdy zobowiązany złożył te zarzuty po umorzeniu postępowania egzekucyjnego przez komornika sądowego w związku ze stwierdzeniem bezskuteczności egzekucji. Aby dokonać oceny zasadności podnoszonych w skardze zarzutów, odnieść się należy na wstępie do stanu faktycznego sprawy. Jak wynika natomiast z ustaleń zaskarżonego postanowienia, Naczelnik Urzędu Skarbowego w R., działając jako wierzyciel, wystawił przeciwko skarżącemu G. O. tytuł wykonawczy z dnia 13 października 2006 roku, o numerze [...], obejmujący zaległości w podatku od towarów i usług za lipiec 2001 r. W chwili wszczęcia postępowania egzekucyjnego z tytułu wykonawczego wystawionego w dniu 13 października 2006 r. organ ten był jednocześnie organem egzekucyjnym. Zawiadomieniem z dnia 20 października 2006 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem. Pismem z dnia 28 listopada 2006 r. dłużnik zajętej wierzytelności poinformował organ egzekucyjny, że nastąpił zbieg egzekucji sądowej z administracyjną. W związku z powyższym, pismem z dnia 8 grudnia 2006 r. organ egzekucyjny zwrócił się do Sądu Rejonowego w R. z wnioskiem o rozstrzygnięcie, który z organów sądowy czy administracyjny ma dalej prowadzić łączną egzekucję przeciwko zobowiązanemu. Sąd postanowieniem z dnia 14 lutego 2007 r. wyznaczył Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w R. do łącznego prowadzenia egzekucji wobec skarżącego i utrzymał w mocy wszystkie dotychczasowe czynności egzekucyjne. Następnie, wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji, Komornik Sądowy, postanowieniem z dnia 19 lutego 2009 r. (znak [...]), umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 13 października (Nr [...]) i zwrócił ten tytuł wykonawczy wierzycielowi. Wyjaśnić w związku z tym należy, iż jak wynika z odnośnych przepisów, organ egzekucyjny prowadzi postępowanie egzekucyjne w stosunku do konkretnego zobowiązanego na podstawie wystawionego wobec niego tytułu wykonawczego, stosując prawem przewidziane środki egzekucyjne. Ustawa egzekucyjna nie dopuszcza przy tym możliwości prowadzenia postępowania egzekucyjnego w stosunku do tego samego zobowiązanego i na podstawie tego samego tytułu wykonawczego, w tym samym czasie przez różne organy egzekucyjne. Przewiduje natomiast m.in. sytuację, w której dochodzi do zbiegu egzekucji administracyjnej i egzekucji sądowej. W takim przypadku organ egzekucyjny wstrzymuje czynności egzekucyjne na wniosek wierzyciela, zobowiązanego lub z urzędu i przekazuje akta egzekucji administracyjnej sądowi rejonowemu zgodnie z przepisami kodeksu postępowania cywilnego (art. 62 ustawy egzekucyjnej). Przy czym, do zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej dochodzi, jeżeli do tego samego prawa lub rzeczy skierowana jest egzekucja sądowa i administracyjna, a obie egzekucje prowadzone są przeciwko temu samemu dłużnikowi (zobowiązanemu). Z taką sytuacją mieliśmy do czynienia w niniejszej sprawie. Aby uniknąć negatywnych skutków takiego stanu rzeczy ustawodawca poddał go kontroli, ocenie i rozstrzygnięciu sądu powszechnego. Sąd rozstrzyga, który organ egzekucyjny - sądowy czy administracyjny - ma dalej prowadzić łącznie egzekucję w trybie właściwym dla danego organu (art. 773 § 1 zd. 1 k.p.c.). Z treści powoływanego przepisu wynika, że sąd rejonowy orzeka o organie egzekucyjnym właściwym do dalszego prowadzenia łącznie egzekucji z danej rzeczy lub prawa majątkowego. Rozstrzygnięcie przewidziane w art. 773 § 1 k.p.c. oznacza zatem niedopuszczalność egzekucji z danego prawa lub rzeczy przez inny organ egzekucyjny niż wyznaczony przez Sąd. Organ ten traci uprawnienia do podejmowania jakichkolwiek dalszych działań w ramach postępowania egzekucyjnego, dotyczącego wskazanego w rozstrzygnięciu sądu zobowiązanego i przedmiotu egzekucji. W realiach niniejszej sprawy, niewątpliwym jest, iż po przekazaniu akt sprawy egzekucyjnej i rozstrzygnięciu sądu powszechnego, to Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w R. stał się organem egzekucyjnym uprawnionym do kontynuowania postępowania egzekucyjnego w przedmiotowej sprawie. Z tych też względów, w ocenie Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, podzielić należy pogląd wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, iż w niniejszej sprawie mamy do czynienia z bezprzedmiotowością postępowania, w zakresie w jakim dotyczy ono zarzutów skarżącego na tytuł wykonawczy z dnia 13 października 2006 r. i wniosku o przywrócenie terminu do ich wniesienia. Sąd rozpoznający niniejszą skargę, w pełni podziela pogląd wyrażony w zaskarżonym orzeczeniu, że umorzenie postępowania egzekucyjnego (w tym przypadku umorzenie przez komornika sądowego) powoduje bezprzedmiotowość zarzutów na postępowanie egzekucyjne i złożonego w związku z tym wniosku o przywrócenie terminu do ich wniesienia. Co do zasady bezprzedmiotowość postępowania powoduje bowiem, że nie może ono prowadzić do załatwienia sprawy zgodnie z żądaniem (wnioskiem) zainteresowanego. W literaturze przedmiotu wyrażano przy tym pogląd, że istota bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego polega na tym, że: "Nastąpiło (...) takie zdarzenie prawne lub faktyczne, które spowodowało, że przestała istnieć ta szczególna relacja między faktem (sytuacją faktyczną danego podmiotu) a prawem (sytuacją prawną danego podmiotu), z którą prawo łączy obowiązek konkretyzacji normy w postaci wydania decyzji administracyjnej" (por. G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Postępowanie administracyjne ogólne, Warszawa 2003, s. 624). Skoro zatem art. 105 § 1 k.p.a. przewiduje umorzenie postępowania, gdy z jakiejkolwiek przyczyny stało się ono bezprzedmiotowe, to przyjąć należy, że postępowanie może się toczyć jedynie w sytuacji, kiedy ma ono swój przedmiot. Chodzi tu o przedmiot konkretnie oznaczonego postępowania administracyjnego, który będzie stanowić sprawa administracyjna mająca charakter indywidualny, co oznacza, że dotyczyć ona będzie oznaczonego podmiotu oraz konkretnych jego praw lub obowiązków. Ustalenia te należy odnieść odpowiednio do postępowania egzekucyjnego, w którym wprawdzie nie rozstrzyga się o indywidualnych uprawnieniach lub obowiązkach, a jedynie podejmuje czynności zmierzające do wykonania określonego obowiązku. Istota konstrukcji bezprzedmiotowości jest jednak taka sama, jak w postępowaniu administracyjnym (jurysdykcyjnym) Reasumując, skoro postępowanie egzekucyjne, wszczęte na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 13 października 2006 r. (Nr [...]) zostało umorzone, a tytuł wykonawczy zwrócony wierzycielowi, to samo postępowanie w tym przedmiocie, na co wskazano powyżej, stało się bezprzedmiotowe. Tym samym organy egzekucyjne nie mogły zajmować stanowiska w sprawach podnoszonych przez zobowiązanego, w szczególności w odnośnie argumentów dotyczących niezgodności przedmiotowego tytułu wykonawczego z obowiązującym prawem oraz badać, czy nastąpiło przedawnienie egzekucji, co podnosił skarżący w swoim wniosku. W tym też kontekście stwierdzić należy, że nie zasługują na uwzględnienie i poza oceną dokonywaną przez Sąd pozostają zarzuty skarżącego formułowane w skardze kierowanej do Sądu. Zasadnie też więc organ odwoławczy, rozpoznając zażalenie zobowiązanego, zastosował dyspozycję art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji. Dyrektor Izby Celnej, wbrew twierdzeniom, skarżącego przeprowadził swoje postępowanie jako organ II instancji. Stan faktyczny, fakt umorzenia postępowania egzekucyjnego i zwrócenia tytułu wykonawczego, nie budziły żadnych wątpliwości i były w niniejszej sprawie bezsporne. Tym samym nie ma podstaw do uznania niewłaściwego zastosowania przez Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. przepisu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Reasumując, brak było więc naruszeń przepisów prawa materialnego i procesowego, które uzasadniałyby uchylenie zaskarżonego postanowienia. Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, oddalił skargę. R.A.