III SA/Łd 210/12

Dnia 16 kwietnia 2012 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi - Wydział II - Leszek Foryś po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2012 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku A.B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za miesiące od stycznia do sierpnia 2006 roku postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. lf III SA/Łd 210/12 Uzasadnienie A.B. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie go od kosztów sądowych, w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za miesiące od stycznia do sierpnia 2006 roku. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, także z dodatkowych dokumentów i wyjaśnień złożonych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Obecnie mieszka w domu rodziców. Skarżący ma żonę i dwójkę dzieci, jednakże z żoną pozostaje od grudnia 2009 r. w rozdzielności majątkowej oraz w faktycznej separacji. Dzieci (16-letnia O. i 14-letni S.) mieszkają z matką pod innym niż skarżący adresem. Skarżący utrzymuje się działalności gospodarczej, z której dochód określił na 3183,09 zł. W miesiącach od września 2011 r. do stycznia 2012 r. płacił żonie alimenty w wysokości po 1000 zł na każde dziecko, mimo braku urzędowego dokumentu zobowiązującego go do takiego świadczenia. Ze złożonych formularzy PIT-36 wynika, że z prowadzonej działalności gospodarczej w 2010 r. skarżący uzyskał przychód w wysokości 434 565,03 zł, przy kosztach jego uzyskania w wysokości 461 618,85 zł, co przełożyło się na roczną stratę w kwocie 27 053,82 zł. W roku 2011 r. działalność skarżącego przyniosła przychód w wysokości 193 242,56 zł, koszty jego uzyskania wyniosły 168 818,46 zł, zatem dochód wyniósł 24 424 zł. Skarżący przedłożył także deklaracje dla podatku od towarów i usług (VAT-7), z których wynika, że w grudniu 2011 r. podstawa opodatkowania za dostawę towarów i wyświadczone usługi wyniosła 33 684 zł (przy wydatkach na nabycie towarów i usług w kwocie 24 874 zł), w styczniu 2012 r. odpowiednio: dostawa towarów i świadczenie usług przyniosły 40 456 zł przychodu, a na nabycie towarów i usług skarżący wydał 22 558 zł, a w lutym 2012 r.: dostawa towarów i świadczenie usług - 38 515 zł, nabycie towarów i usług – 24410 zł. Skarżący oświadczył przy tym, że nie posiada żadnych rachunków bankowych, musiał je bowiem pozamykać z uwagi na zajęcia komornicze. W uzasadnieniu wniosku podał, że jego sytuacja finansowa jest ciężka i nie stać go na dodatkowe obciążenia. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie uczynił zadość tym wymaganiom. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której, jak wykazał, osiąga 3183,09 zł dochodu. Działalność skarżącego przy tym generuje znaczne przychody. W roku 2010 było to 434565,03 zł, a w roku 2011 – 193242,56 zł. Również w ostatnim okresie firma skarżącego osiągała wysokie obroty. W grudniu 2011 r. skarżący wyświadczył usługi na kwotę 33 684 zł, wydając przy tym na nabycie towarów i usług 24874 zł. W styczniu 2012 r. kwoty te przedstawiały się następująco – ze świadczenia usług skarżący osiągnął 40456 zł, przy wydatkach rzędu 22 558 zł, a w lutym 2012 r. odpowiednio 38515 zł i 24410 zł. Kwoty te świadczą o dobrej kondycji firmy skarżącego. W ocenie referendarza sądowego zatem skarżący osiąga dochody w zupełności wystarczające na pokrycie kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi 885 zł. Również pozostałe inne i ewentualne koszty sądowe (opłata kancelaryjna za odpis wyroku wraz z uzasadnieniem, w przypadku oddalenia skargi, wyniesie 100 zł, a ewentualny wpis od skargi kasacyjnej – 443 zł), nie spowodują uszczerbku koniecznego dla skarżącego i jego rodziny. Nie ma zaś decydującego znaczenia okoliczność, że w 2010 r. firma skarżącego osiągnęła stratę w wysokości 27053,82 zł, a w 2011 r. jedynie niewielki dochód – 24242,10 zł. Warto bowiem zauważyć, że w grudniu 2011 r. oraz w styczniu i w lutym 2012 r. skarżący osiągał już przychody znacznie przewyższające wydatki na prowadzenie firmy. Trzeba również mieć na uwadze, że strata w zakresie prowadzonej działalności jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. Skarżący w ramach prowadzonej działalności obraca kwotami wielokrotnie przewyższającymi wysokość kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Tymczasem skarżący ma możliwość pozyskania środków na udział w postępowaniu przed sądem administracyjnym na takich samych zasadach, na jakich pozyskuje środki na prowadzenie działalności gospodarczej. Przyznania prawa pomocy nie może bowiem uzasadniać chęć zaspokojenia w pierwszej kolejności innych zobowiązań, preferencyjnie przez niego traktowanych. Nie sposób również przyjąć, aby uprawnione i społecznie usprawiedliwione było przenoszenie ciężaru ryzyka spłaty kredytów na ogół społeczeństwa. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu. lf