III SA/Łd 211/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Janusz Nowacki, Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska, Protokolant asystent sędziego Agata Brolik-Appel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2006 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu zajęcia pasa drogowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. nr [...] z dnia [...], 2. przyznaje radcy prawnemu M. M. prowadzącemu Kancelarię Radcy Prawnego w Ł., przy ul. A kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) zł, obejmującą podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym skarżącemu K. K. i kwotę powyższą nakazuje wypłacić radcy prawnemu M. M. z funduszów Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. III SA/Łd 211/06 UZASADNIENIE W dniu [...] Prezydent Miasta Ł. działając na podstawie § 4 ust. 1 w zw. z § 3 pkt 3, § 10 pkt 1 Uchwały Nr XLIV/761/05 Rady Miejskiej w Ł. z dnia 9 lutego 2005 roku w sprawie ustalenia zasad i trybu umarzania wierzytelności jednostek organizacyjnych Miasta Ł. i udzielania innych ulg oraz wskazania organów do tego uprawnionych oraz przyjęcia "Programu pomocy de minimis udzielanej przedsiębiorcom na terenie Miasta Ł. w zakresie wierzytelności jednostek organizacyjnych Miasta Ł." oraz § 1 pkt 2, § 2 pkt 1 i 3 Zarządzenia Nr 2622/IV/05 Prezydenta Miasta Ł. z dnia 15 kwietnia 2005 roku w sprawie upoważnienia do umarzania wierzytelności jednostek organizacyjnych Miasta Ł. i udzielania innych ulg, wydał decyzję nr [...], mocą której odmówił K. K. umorzenia:: - należności głównej za zajęcie pasa drogowego w kwocie 8237, 50 zł., - odsetek od nieterminowych opłat w wysokości 28, 57 zł., - odsetek od należności głównej naliczonych na dzień złożenia podania w wysokości 331, 63 zł. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, iż w dniu 27 października 2005 roku K. K. wystąpił z wnioskiem o umorzenie ciążącej na nim należności za zajęcie pasa drogowego pod działalność handlową w łącznej wysokości 8577, 93 złotych. Wniosek motywował trudną sytuacją materialną swojej rodziny oraz problemami zdrowotnymi córki. Do wniosku K. K. załączył kopie dokumentów potwierdzających trudną sytuację życiową i materialną swojej rodziny. Z przedstawionych kopii dokumentów wynika, iż K. K. jest od dnia 10 października 2005 roku osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych, jego żona B. K. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych od dnia 30 marca 2000 roku i nie korzystała z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Ł. – G. za rok 2005. W ocenie organu I instancji sytuacja materialna K. K. nie dawała podstaw do umorzenia należności, gdyż nie zostały spełnione przesłanki ujęte w § 4 ust. 1 pkt 1 Uchwały Nr XLIV/761/05 Rady Miejskiej w Ł. z dnia 9 lutego 2005 roku pozwalające na zastosowanie ulgi w postaci umorzenia wierzytelności w przypadku, jeżeli w wyniku postępowania egzekucyjnego lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że dłużnik nie posiada majątku, z którego można by dochodzić należności. W dniu 29 grudnia 2005 roku K. K. wniósł do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. odwołanie do powyższej decyzji Prezydenta Miasta Ł. W odwołaniu ponownie odniósł się do swojej trudnej sytuacji materialnej. Przestawił przyczyny, które spowodowały konieczność zakończenia przez niego prowadzonej działalności gospodarczej. Ponadto opisał zły stan zdrowia żony uniemożliwiający jej podjęcie pracy. Wniósł o umorzenie zadłużenia. W ocenie K. K. przedstawione w odwołaniu okoliczności wskazują na brak możliwości w spłacie zadłużenia. Do odwołania zostały załączone kopie następujących dokumentów: - decyzji Prezydenta Miasta Ł. przyznających B. K. pomoc socjalną w postaci zasiłku celowego bezzwrotnego w kwocie 100 złotych oraz zasiłku okresowego w kwocie 159 złotych, - zaświadczenia z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdzającego niepobieranie przez B. K. żadnego świadczenia z tytułu ubezpieczenia społecznego, - informacji z Powiatowego Urzędu Pracy w Ł., iż B. K. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, - decyzji Prezydenta Miasta Ł. o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej zgłoszonej przez K. K., - orzeczenie o stopniu niepełnosprawności B. K., - decyzję Powiatowego Urzędu Pracy w Ł. w przedmiocie przyznania prawa do zasiłku K. K. od dnia 9 listopada 2005 roku na okres 6 miesięcy. W dniu 16 lutego 2006 roku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. po rozpatrzeniu odwołania K. K., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z § 4 ust. 1 pkt 1 uchwały Nr XLIV/761/05 Rady Miejskiej w Ł. z dnia 9 lutego 2005 roku w sprawie ustalenia zasad i trybu umarzania wierzytelności jednostek organizacyjnych Miasta Ł. i udzielania innych ulg oraz wskazania organów do tego uprawnionych oraz przyjęcia "Programu pomocy de minimis udzielanej przedsiębiorcom na terenie Miasta Ł. w zakresie wierzytelności jednostek organizacyjnych Miasta Ł." oraz art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 roku o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001r. Nr 79, poz. 856 ze zm.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, iż z odwołania oraz załączonych dokumentów wynika, iż niewątpliwie sytuacja życiowa K. K. jest bardzo trudna, a osiągane dochody są bardzo niskie i nie pozwalają na spłatę wymaganej należności. Jednakże przepisy uchwały nr XLIV/761/05 regulującej zasady i tryb umarzania wierzytelności jednostek organizacyjnych Miasta Ł., stanowiącej podstawę prawną rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie, określają w sposób wyczerpujący sytuacje, w których umorzenie należności pieniężnych może nastąpić. Jak wynika z brzmienia § 4 ust.1 pkt 1 uchwały należność może być umorzona w całości lub w części, między innymi w sytuacji, gdy w wyniku postępowania egzekucyjnego lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że dłużnik nie posiada majątku, z którego można by dochodzić należności. Taka sytuacja nie występuje w przedmiotowej sprawie. Dokumenty przedstawione przez K. K. dotyczą jedynie jego sytuacji materialnej nie zaś stanu majątkowego. Na ich podstawie organ nie mógł stwierdzić, że dłużnik nie posiada majątku, z którego wierzyciel mógłby się zaspokoić. W konsekwencji, skoro przypadek K. K. nie mieści się w dyspozycji powołanego wyżej przepisu, nie może na jego podstawie umorzyć należności ciążącej na dłużniku. W ocenie Kolegium organ I instancji zasadnie odmówił umorzenia należności za zajęcie pasa drogowego. Wnioskodawca bowiem nie udokumentował w sposób oczywisty, że nie posiada majątku, z którego możliwa byłaby spłata długu lub że posiadany majątek nie gwarantuje spłaty w wymaganej wysokości. Organ odwoławczy wskazał ponadto, że skarżący miał możliwość spłaty ciążącego na nim zadłużenia na dogodnych warunkach, bowiem kwota długu została decyzją nr [...] z dnia [...] rozłożona na 12 rat. Niestety dłużnik nie wywiązał się z tego zobowiązania, co spowodowało natychmiastową wymagalność pozostałej do spłaty kwoty, a dłużnik utracił prawo do korzystania z takiej ulgi w przyszłości. K. K. wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, żądając uchylenia zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji a ponadto wstrzymania zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się orzeczenia w niniejszej sprawie. Skarżący zarzucił organowi odwoławczemu naruszenie przepisów art.7, art.9, art.11 i art.77 § 1 kpa oraz § 4 ust.1 pkt 1,3,5 uchwały Rady Miejskiej nr XLIV/761/05 "w sprawie zasad i trybu umarzania wierzytelności jednostek organizacyjnych Miasta Ł. i udzielania innych ulg oraz wskazania organów do tego uprawnionych /.../". W uzasadnieniu skargi K. K. podniósł, że nie został w sposób zrozumiały pouczony o konieczności przedstawienia w postępowaniu administracyjnym jakichkolwiek innych dokumentów lub złożenia oświadczeń co do jego stanu majątkowego. Organ administracji zgodnie z art.9 i 7 kpa zobowiązany był udzielić stronie wyjaśnień dotyczących całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy oraz podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. W niniejszej sprawie organy administracji publicznej nie zebrały rzetelnego materiału niezbędnego do wydania prawidłowego rozstrzygnięcia. Ponadto jeżeli wskazana przez organ pierwszej instancji kwalifikacja prawna - § 4 ust.1 pkt 1 uchwały Rady Miejskiej nr XLIV/761/05 okazała się nieprawidłowa w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, to organ drugiej instancji mógł ją zmienić kierując się zasadą, wyrażoną w art.7 kpa. W niniejszej sprawie spełnione są także przesłanki przepisów: - § 4 ust.1 pkt 3 powołanej uchwały Rady Miejskiej: przed wszczęciem egzekucji okazuje się, że dłużnik lub osoby pozostające na jego utrzymaniu byliby pozbawieni niezbędnych środków utrzymania. O wyjątkowo trudnej sytuacji życiowej i braku niezbędnych środków utrzymania świadczą dokumenty złożone w sprawie. - § 4 ust.1 pkt 5 w/w uchwały Rady Miejskiej: w świetle zgromadzonego materiału dowodowego jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art.1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U Nr 153, poz.1169/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. W świetle zaś art.1 § 2 tejże ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kognicja Sądu ograniczona jest do oceny legalności kwestionowanego skargą aktu lub czynności organów administracji publicznej i obejmuje ocenę prawidłowości zastosowania przepisów prawa i ich wykładni przez organy administracji. Zgodnie z art.145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U Nr 153, poz.1270 ze zm./ Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, 3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. W myśl przepisu § 4 ust.1 uchwały Nr XLIV/761/05 Rady Miejskiej w Ł. z dnia 9 lutego 2005 r. w sprawie ustalenia zasad i trybu umarzania wierzytelności jednostek organizacyjnych Miasta Ł. i udzielania innych ulg oraz wskazania organów do tego uprawnionych oraz przyjęcia "Programu pomocy de minimus udzielonej przedsiębiorcom na terenie miasta Ł." /Dz. Urzęd. Woj. [...] z 2005 r. Nr 81, poz.787/ należność może być umorzona w całości lub części, jeżeli: 1/ w wyniku postępowania egzekucyjnego lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że dłużnik nie posiada majątku, z którego można by dochodzić należności; 2/ nie uzyskano jej w toku zakończonego postępowania likwidacyjnego lub upadłościowego; 3/ przed wszczęciem egzekucji okaże się, że dłużnik lub osoby pozostające na jego utrzymaniu byliby pozbawieni niezbędnych środków utrzymania; 4/ dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów; 5/ jest oczywiste, że postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym tej należności nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne; 6/ nie można ustalić osoby dłużnika, jego miejsca zamieszkania bądź siedziby; 7/ przed wszczęciem postępowania sądowego okaże się, że kierowanie sprawy na drogę postępowania sądowego nie spowoduje odzyskania należności Miasta, 8/ Sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art.13 § 2 ust.1 i 2 i art.361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, 9/ należność powstała w wyniku błędnego naliczenia spowodowanego niekompletną dokumentacją, za co dłużnik nie ponosi odpowiedzialności. K. K. wniosek o umorzenie całości zobowiązania uzasadnił tragiczną sytuacją finansową. Umorzenie należności Miasta Ł. z tytułu zaległych opłat za zajęcie pasa drogowego mogło w przypadku K. K. nastąpić, gdyby spełniona została jedna z przesłanek wymienionych w punktach 1, 3 bądź 5 paragrafu 4 ust.1 powołanej uchwały Nr XLIV/761/05 Rady Miejskiej w Ł. z dnia 9 lutego 2005 r. Pozostałe podstawy umorzenia należności przewidziane w punktach 2,4,6,7,8,9 w/w paragrafu 4 ust.1 nie mogły znaleźć zastosowania w sprawie, bowiem skarżący nie był podmiotem postępowania likwidacyjnego i upadłościowego, jego miejsce zamieszkania jest znane oraz nie została podważona prawidłowość wyliczenia wysokości opłat. Organ odwoławczy ograniczył swoje rozważania do analizy punktu 1 paragrafu 4 ust.1 uchwały, pomijając całkowicie badanie podstaw umorzenia wskazanych w punktach 3 i 5 tego przepisu. W punktach 3 i 5 przewidziano umorzenie należności, jeżeli przed wszczęciem egzekucji okazałoby się, że dłużnik lub osoby pozostające na jego utrzymaniu byliby pozbawieni niezbędnych środków utrzymania, bądź jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. Należy zatem uznać za trafny zarzut skargi, dotyczący naruszenia przepisów prawa materialnego. To jest § 4 ust.1 pkt 3 i 5 uchwały Nr XLIV/761/05 Rady Miejskiej w Ł. z dnia 9 lutego 2005 r. Organ odwoławczy nie uwzględnił odwołania choć przyznał, że sytuacja życiowa skarżącego i jego rodziny jest bardzo trudna, a osiągane niskie dochody nie pozwolą na spłatę wymaganej należności. Niekorzystna dla strony decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. została uzasadniona tym, że wnioskodawca nie udokumentował w sposób oczywisty, że nie posiada majątku, z którego możliwa byłaby spłata długu lub że posiadany majątek nie gwarantuje spłaty w wymaganej wysokości. Organ odwoławczy podobnie jak organ I instancji, nie podjął jakichkolwiek działań zmierzających do wyjaśnienia, czy skarżący posiada majątek, z którego można dochodzić należności. Organ administracji mając wątpliwości co do stanu majątkowego strony powinien wezwać ją do złożenia oświadczenia, o posiadanych nieruchomościach, wartościowych ruchomościach, oszczędnościach pieniężnych, wierzytelnościach wobec osób trzecich. Na podstawie oświadczenia złożonego przez skarżącego, podlegającego ocenie organu, stałoby się możliwe ustalenie istnienia bądź braku podstaw umorzenia należności określonych w § 4 ust.1 pkt 1,3 lub 5 powołanej uchwały Rady Miejskiej w Ł. W myśl art.9 kpa organy administracji publicznej zobowiązane są do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków. Na organie, a nie na stronie - zgodnie z art.7 kpa - spoczywa obowiązek podjęcia kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Obowiązek organu zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego wynika ponadto z art.77 § 1 kpa. W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy ograniczył się do zbadania dokumentacji złożonej przez skarżącego. Nie podjął czynności zmierzających do uzupełnienia tej dokumentacji, mimo że uznał ją za niewystarczającą do ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego strony. Wydając orzeczenie na podstawie zgromadzonego jedynie częściowo materiału dowodowego organ nie był w stanie prawidłowo ocenić, czy występują przesłanki umorzenia należności. Biorąc pod uwagę naruszenie przepisów prawa materialnego - art.4 ust.1 pkt 3 i 5 uchwały Nr XLIV/761/05 Rady Miejskiej w Ł. z dnia 9 lutego 2005 r. i naruszenie przepisów postępowania - art.7, 9, 77 § 1 kpa Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art.145 § 1 pkt 1/a i c oraz art.135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. nr [...] z dnia [...]. Organ administracji ponownie rozpoznając sprawę wezwie K. K. do złożenia oświadczenia o jego sytuacji majątkowej /posiadane nieruchomości, wartościowe ruchomości, oszczędności pieniężne, wierzytelności/. Uzyskane w ten sposób informacje, uzupełniające znajdujący się w aktach materiał dowodowy, umożliwiają organowi ustalenie, czy należności przysługujące od skarżącego mogą być umorzone na podstawie § 4 ust.1 pkt 1, 3 lub 5 uchwały Nr XLIV/761/05 Rady Miasta Ł. z dnia 9 lutego 2005 r. O wynagrodzeniu pełnomocnika orzeczono na podstawie art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z § 14 ust.2 pkt 1/c/ i § 2 ust.3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu /Dz.U 2002 r. Nr 169, poz.1349 ze zm./. Wobec braku przymiotu wykonalności zaskarżonej decyzji sąd nie orzekł o wstrzymaniu jej wykonania na podstawie art.152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.