III SA/Łd 221/10

Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi, w Wydziale III - Robert Adamczewski po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "A" Spółki Akcyjnej z siedzibą w T. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "A." Spółki Akcyjnej z siedzibą w T. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] znak [...] w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na prowadzenie składu podatkowego postanawia 1) przyznać "A" Spółka Akcyjna z siedzibą w T. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 500 (pięćset) złotych, 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. III SA/Łd 221/10 Uzasadnienie Pismem z dnia 18 marca 2010 r. "A." Spółka Akcyjna z siedzibą w T. (dalej skarżąca lub Spółka) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] r. (znak [...]) w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na prowadzenie składu podatkowego. W treści skargi strona sformułowała wniosek o przyznanie prawa pomocy, załączając wypełniony formularz wniosku na urzędowym formularzu "PPPr". Z wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej wynika, iż Spółka prowadzi działalność w zakresie sprzedaży hurtowej napojów alkoholowych i bezalkoholowych. Wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 4.391.100 zł, a wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok obrotowy określono na 1.031.484 zł. Spółka wykazała stratę z prowadzonej działalności za ostatni rok obrotowy w wysokości 816.000 zł. Jedyny rachunek bankowy – według oświadczenia spółki – wykazywał – na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku saldo w wysokości 8.827,71 zł. W uzasadnieniu wniosku Spółka podała, że od 28 grudnia 2009 r. nie osiąga przychodów z tytułu produkcji wina, jak wyjaśniła w związku z faktem cofnięcia jej pozwolenia na działalność w tym zakresie. Podniosła także, że ma zaległości wobec Skarbu Państwa w kwocie ok. 1.000.000 zł oraz wobec pracowników w kwocie ok. 70.000 zł. Utraciła płynność finansową i – jak stwierdziła - jest na skraju bankructwa. Referendarz Sądowy zważył, co następuje: Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) [dalej ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi] należy rozważyć, czy w świetle podanych okoliczności skarżąca spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do postanowień art. 243 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 cyt. ustawy). W myśl art. 245 § 1 powołanej ustawy, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżąca wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 245 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym następuje, gdy podmiot wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym. Na wstępie wskazać należy, że zarówno w judykaturze jak i piśmiennictwie podnosi się, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi w istocie formę "kredytu" udzielonego przez Skarb Państwa, poprzez rezygnację z należnych opłat sądowych w chwili wszczęcia postępowania przed sądem i wykładania ze środków budżetowych wydatków w jego toku. Reguły tego "kredytowania" stanowią elementy polityki gospodarczej Państwa i mają istotne znaczenie dla podmiotów, które nie dysponują środkami pieniężnymi umożliwiającymi im dochodzenie swoich praw przed sądem. Z drugiej strony "zwolnienie od kosztów sądowych" nie może prowadzić do sytuacji, w której Skarb Państwa stałby się w skali całego kraju "kredytodawcą" pokrywającym koszty dochodzenia praw skarżących przed sądem administracyjnym w sposób całkowicie niezamierzony i pozbawiający dopływu istotnych środków budżetowych z tytułu opłat sądowych. Oceniając możliwości finansowe strony postępowania zauważyć należy, że strona niniejszego postępowania jest przedsiębiorcą – spółką akcyjną i jako przedsiębiorca winna w procedurze planowania wydatków uwzględnić ewentualność uczestnictwa w procesach sądowych związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą i poczynić konieczne oszczędności na ten cel (por. w tym względzie postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 lipca 2004 r. (FZ 131/04, niepublikowane). Co do zasady, postępowanie sądowe dla przedsiębiorcy jest elementem prowadzonej działalności gospodarczej i w tym zakresie musi się on liczyć z koniecznością ponoszenia kosztów tej działalności jakimi są m.in. koszty sądowe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się więc istotnym składnikiem prowadzonej działalności. Planowanie wydatków bez uwzględnienia tej zasady powoduje, że strona wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych. Nie może wówczas skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 9 lipca 1992 roku (sygn. akt I Acz 393/92, opubl. w Wokandzie 1993/2/32). Referendarz sądowy, oceniając możliwości płatnicze strony, odniósł się także do przekazanych przez stronę informacji o stanie rachunku bankowego. Zgodnie z przekazanymi dokumentami rachunek bankowy spółki wykazywał na dzień 28 lutego 2010 r., to jest przed wniesieniem skargi w niniejszej sprawie, saldo w wysokości 8.827,71 zł. Istotne znaczenie dla oceny możliwości płatniczych strony ma także fakt posiadania przez spółkę znacznego majątku ruchomego i nieruchomego, który według bilansu za ostatni rok obrotowy określono na 1.031.484 zł. Z tego typu majątku Spółka może osiągać określone dochody. Wskazać w tym miejscu należy także na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w postanowieniu z dnia 29 lipca 2004 r. (sygn. akt FZ 131/04, niepubl.) stwierdził, że "posiadanie majątku w zasadzie wyłącza możliwość zwolnienia od kosztów, skoro istnieje możliwość jego obciążenia". Referendarz zdaje sobie sprawę, że nie można żądać od strony wyzbywania się składników majątku w celu pokrycia kosztów sądowych, ale nie ulega także wątpliwości, że majątek taki może być formą zabezpieczenia pożyczek lub kredytów zaciągniętych w tym celu. Wskazać wreszcie należy na koniec, że sam prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy, zawierający informacje o posiadanych przez stronę aktywach, nie jest jeszcze wystarczającym dowodem na okoliczność, iż strona nie posiada funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Istotne jest w tym względzie, że stan majątku deklarowany we wniosku nie pokrywa się z potencjalną jego formą, uzyskaną w wyniku podjęcia dodatkowych środków w celu zgromadzenia funduszy na postępowanie sądowe. W tym zakresie za wciąż aktualny uznać należy pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w orzeczeniu z 13 września 1937 roku w sprawie o sygn. akt II C 618/37 (publ. w OSN(C) 1938/6/293), w którym wskazano, iż spółka ubiegająca się o prawo ubogich (...) nawet w razie przeciążenia majątku swego ponad wartość nie może się powoływać na swe zupełnie ubóstwo, gdyż może pokryć opłaty sądowe poprzez żądanie dopłat od wspólników. W tym kontekście, w szczególności mając na uwadze wysokość zgromadzonych na rachunku bankowym środków finansowych w dniu wnoszenia skargi uznać należy, że strona nie wykazała, że wykorzystała wszystkie dostępne oraz wystarczające w danych okolicznościach środki, by zgromadzić wymagane fundusze na pokrycie kosztów postępowania przed sądem. Dokonując oceny możliwości finansowych strony referendarz wziął pod uwagę przede wszystkim wysokość zgromadzonych przez skarżącą na rachunku bankowym środków majątkowych. Kwota ta w zestawieniu z wysokością wpisu sądowego od skargi oraz faktem, iż ewentualne inne i przyszłe koszty postępowania niewątpliwie rozłożone zostałyby w czasie, daje asumpt do stwierdzenia, że skarżąca nie wykazała w sposób przekonujący i wystarczający, że nie ma środków na poniesienie chociażby części kosztów postępowania. W ocenie referendarza, opisana sytuacja majątkowa strony pozwala na choćby częściowe pokrycie kosztów prowadzonego postępowania, w tym wpisu sądowego w wysokości 500 zł. Zgodnie z art. 245 § 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 245 § 3 w zw. z art. 245 § 4 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.