III SA/Łd 225/08

Dnia 2 lipca 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Furmanek, Sędziowie: Sędzia NSA Janusz Nowacki, Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska (spr.), Protokolant Referendarz sądowy Robert Adamczewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lipca 2008 roku sprawy ze skargi A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania 1/ uchyla zaskarżone postanowienie 2/ zasądza od Dyrektora Izby Celnej w Ł. na rzecz A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. 100 (sto) złotych tytułem zwrotu wpisu sądowego od skargi III SA/Łd 225/08 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] roku nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego [...] w Ł. uznał zgłoszenie celne z dnia 5 maja 2003 roku za nieprawidłowe w części dotyczącej zastosowanej stawki celnej, kraju pochodzenia oraz kwoty długu celnego. Z treści przedmiotowego zgłoszenia celnego wynika, iż importer towaru Przedsiębiorstwo Handlowe A. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł., działał przez przedstawiciela bezpośredniego – Agencję Celną "B." Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł., na podstawie udzielonego upoważnienia o charakterze stałym, do działania w formie przedstawicielstwa bezpośredniego. Z akt administracyjnych wynika, iż powyższa decyzja została doręczona bezpośrednio stronie w dniu 11 sierpnia 2004 roku. W dniu 3 stycznia 2005 roku A. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością złożyła odwołanie od wyżej wymienionej decyzji wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że termin do złożenia odwołania został przekroczony z przyczyn niezależnych od Zarządu spółki bowiem pracownik, który miał zająć się zaskarżaniem decyzji nagle zachorował nie przekazując swoich obowiązków. Postanowieniem z dnia [...] roku nr [...] Dyrektor Izby Celnej w Ł. odmówił przywrócenia terminu do złożenia odwołania. W uzasadnieniu organ administracji wskazał, że kryterium braku winy, stanowiące przesłankę zasadności wniosku o przywrócenie terminu, wiąże się z obowiązkiem zachowania przez stronę szczególnej staranności. Nie jest okolicznością wskazującą na brak winy w uchybieniu terminu fakt niewłaściwego nadzoru nad sprawami prowadzonymi przez pracowników firmy, bowiem właściwa kontrola spraw pozostałych do załatwienia w przypadku choroby pracownika spowodowałaby, iż sytuacja, w której termin do wniesienia odwołania został przekroczony o 127 dni nie miałaby miejsca. Z tych względów Dyrektor Izby Celnej w Ł. odmówił uwzględnienia przedmiotowego wniosku. Skutkiem powyższego rozstrzygnięcia było wydanie przez Dyrektora Izby Celnej w Ł. postanowienia z dnia [...] roku Nr [...] stwierdzającego uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Dyrektor Izby Celnej w Ł. podniósł, że w przedmiotowej sprawie określony w art. 223 § 2 Ordynacji podatkowej 14-dniowy termin do wniesienia odwołania od decyzji z dnia [...] roku doręczonej stronie 11 sierpnia 2004 roku upłynął w dniu 25 sierpnia 2004 roku. Wobec odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania nadanego prze stronę w Urzędzie Pocztowym w S. w dniu 3 stycznia 2005 roku organ odwoławczy był zobligowany do wydania postanowienia stwierdzającego uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. W skardze na powyższe postanowienie spółka A. wniosła o jego uchylenie. Podniosła, że z uwagi na fakt niezasadnej odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, odwołanie uznane zostało za wniesione z uchybieniem terminu czym Dyrektor Izby Celnej w Ł. naruszył art. 162 § 1 w związku z art. 223 Ordynacji podatkowej. Z uwagi na fakt, że strona skarżąca zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, skarga na postanowienie o stwierdzeniu wniesienia odwołania z uchybieniem terminu jest, w ocenie strony skarżącej, uzasadniona. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w Ł. wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Na żądanie Sądu Dyrektor Izby Celnej przedstawił kserokopię upoważnienia do działania w formie przedstawicielstwa bezpośredniego z dnia 21 października 2002 roku, udzielonego przez skarżącą spółkę Agencji Celnej "B." Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Ł., mocą którego wymieniona Agencja Celna została umocowana m.in. do wnoszenia odwołań i innych wniosków podlegających rozpatrzeniu przez organy celne. Z treści tego dokumentu wynika również, że objęte nim upoważnienie ma charakter stały. Dyrektor Izby Celnej przedstawił również kserokopię postanowienia Sądu Rejonowego dla Ł.-Ś. w Ł. sygn. akt [...] z dnia 16 czerwca 2004 roku, z którego wynika, że Agencja Celna "B." Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Ł. została postawiona w stan likwidacji. Postanowieniem z dnia 27 lipca 2005 roku Sąd zawiesił postępowanie sądowoadministracyjne do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie III SA/Łd 235/05 toczącego się ze skargi Spółki A. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] roku w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Wyrokiem z dnia 3 listopada 2005 roku w sprawie III SA/Łd 235/05 Sąd uchylił zaskarżone postanowienia. Wyrokiem z dnia 21 stycznia 2008 roku Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną wniesioną od powyższego wyroku przez Dyrektora Izby Celnej w Ł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1. uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2. stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3. stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Przeprowadzając taką kontrolę, sąd zgodnie z art. 134 § 1 powołanej ustawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może więc dokonać oceny zaskarżonej decyzji także w innym zakresie niż zakres, w jakim zakwestionowała decyzję strona skarżąca. Na wstępie rozważań należy przypomnieć. że wydanie przez Dyrektora Izby Celnej w Ł. postanowienia stwierdzającego uchybienie terminowi do wniesienia odwołania, będące przedmiotem skargi w niniejszej sprawie poprzedzone było wcześniejszym, ostatecznym zakończeniem postępowania toczącego się z wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Zaznaczyć jednak należy, że postanowienie z dnia [...] roku odmawiające stronie skarżącej przywrócenia terminu do wniesienia odwołania zostało uchylone prawomocnym wyrokiem z dnia 3 listopada 2005 roku w sprawie sygn. akt III SA/Łd 235/05. Skarga zasługuje na uwzględnienie aczkolwiek z innych przyczyn, niż podniesione w skardze. Organy celne nie wyjaśniły bowiem wszystkich istotnych okoliczności niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy, czym naruszyły art. 131 § 1, art. 122 i 187 § 1 Ordynacji podatkowej (tekst jednolity Dz.U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.) w związku z art. 262 obowiązującej wówczas ustawy z dnia 9 stycznia 1997 roku Kodeks celny (Dz.U. nr 75 z 2001 r. poz. 802 ze zm.), co mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 223 § 1 i 2 ordynacji podatkowej odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu podatkowego, który wydal decyzję. Odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie. Dla oceny czy odwołanie zostało wniesione w wymaganym terminie zasadnicze znaczenie miało ustalenie czy decyzja organu I instancji została prawidłowo doręczona stronie skarżącej. Z zebranego materiału dowodowego wynika, iż skarżąca spółka przy dokonywaniu zgłoszenia celnego, do którego odnosiła się wydana w sprawie decyzja Naczelnika Urzędu Celnego [...] w Ł. z dnia [...] r., działała przez przedstawiciela bezpośredniego – Agencję Celną "B." Spółkę z ograniczona odpowiedzialnością w Ł. Instytucja przedstawicielstwa została uregulowana w tytule VIII działu I ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny. Przepisy te mają zastosowanie w stanie faktycznym sprawy na podstawie art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 623), ponieważ sprawa dotyczy długu celnego, który powstał przed dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej. Termin "przedstawicielstwo" został przeniesiony do Kodeksu celnego wprost z unormowań art. 5 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 roku ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz.U. UE.L 92.302.1). Zgodnie z art. 253 § 1 Kodeksu celnego przedstawicielstwo może być: 1) bezpośrednie - jeżeli przedstawiciel działa w imieniu i na rzecz innej osoby, 2) pośrednie - jeżeli przedstawiciel działa we własnym imieniu, lecz na rzecz innej osoby. Czynności dokonane zarówno przez przedstawiciela bezpośredniego, jak i pośredniego w granicach upoważnienia pociągają za sobą skutki bezpośrednio dla osoby, która ustanowiła przedstawiciela (art. 254 § 5 Kodeksu celnego). W art. 253 § 2 i 3 Kodeksu celnego ograniczony został krąg podmiotów umocowanych ustawowo do sprawowania przedstawicielstwa w jednej z form określonych w § 1. Odpowiednio do sprawy z zakresu obrotu towarowego, jako przedstawiciel może albo musi występować agencja celna, mająca najszerszy zakres dopuszczalnych pełnomocnictw. W myśl art. 256 § 1 Kodeksu celnego agencja celna może dokonywać przed organami celnymi wszelkich czynności przewidzianych w przepisach prawa celnego. Zawarte w tym przepisie wyliczenie czynności, agencji celnej ma charakter przykładowy, a zatem zakres tych czynności może być przez mocodawcę określony w inny sposób. Z treści upoważnienia do działania w formie przedstawicielstwa bezpośredniego nr [...] (k. 32 akt sądowych), udzielonego w dniu 21 października 2002 roku Agencji Celnej "B." przez Spółkę A. wynika, że ma ono charakter stały i upoważnia Agencję Celną "B." do podejmowania na rzecz Spółki A. czynności związanych z dokonywaniem obrotu towarowego z zagranicą, polegających na: 1) badaniu towarów i pobieraniu ich próbek przed dokonaniem zgłoszenia celnego, 2) przygotowaniu niezbędnych dokumentów i dokonywaniu zgłoszenia celnego, 3) uiszczaniu należności celnych przywozowych lub celnych wywozowych oraz innych opłat, 4) podejmowaniu towarów po ich zwolnieniu, 5) składaniu zabezpieczenia kwoty, wynikającej z długu celnego, 6) wnoszeniu odwołań i innych wniosków podlegających rozpatrzeniu przez organy celne. Z analizy treści tego upoważnienia wynika, że określone w nim czynności pokrywają się z czynnościami agencji celnej wymienionymi w art. 256 § 1 pkt 1 - 6 Kodeksu celnego. Z adnotacji zamieszczonej w polu 44 dokumentu SAD z 5 maja 2003 roku, Nr [...] wynika, że upoważnienie udzielone Agencji Celnej "B." zostało dołączone do zgłoszenia celnego, a zatem określony w nim rodzaj i zakres przedstawicielstwa bezpośredniego był znany organowi celnemu przy prowadzeniu postępowań dotyczących tego zgłoszenia. Stały charakter przedstawicielstwa bezpośredniego, udzielonego Agencji Celnej "B." przez Spółkę A. oznacza, że Agencja ta została upoważniona do dokonywania czynności w odniesieniu do wszystkich towarów przeznaczonych dla Spółki "A.", a także do stałego podejmowania w imieniu i na rzecz tej Spółki czynności przewidzianych w upoważnieniu, od przygotowania niezbędnych dokumentów i dokonania zgłoszenia celnego aż do wniesienia odwołań i wniosków podlegających rozpatrzeniu przez organy celne. Zawarte w tym upoważnieniu uprawnienie do wnoszenia odwołań nie zostało w żaden sposób ograniczone, a zatem dotyczy wszystkich decyzji organu celnego bez względu na przedmiot rozstrzygnięcia. Oznacza to zatem, że Agencja Celna "B." została upoważniona zarówno do wnoszenia odwołań od decyzji organu celnego pierwszej instancji w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe (art. 65 § 4 pkt 2 Kodeksu celnego), wydanych w wyniku weryfikacji zgłoszenia celnego przed zwolnieniem towaru (art. 70 § 2 Kodeksu celnego), jak i od decyzji wydanych w wyniku kontroli zgłoszenia celnego po zwolnieniu towaru (art. 83 § 3 Kodeksu celnego). W przypadku pełnomocnictwa ogólnego i stałego nie ma znaczenia okoliczność, że postępowanie celne prowadzone po zwolnieniu towaru w trybie art. 83 Kodeksu celnego jest odrębnym postępowaniem administracyjnym, wszczynanym z urzędu w formie postanowienia (art. 165 § 2 Ordynacji podatkowej). Udzielone Agencji Celnej "B." upoważnienie do wnoszenia odwołań nie zostało bowiem ograniczone ze względu na formę wszczęcia i przedmiot postępowania celnego i co istotne w sprawie - nie zostało czasowo ograniczone do chwili zwolnienia towaru. Przedstawicielstwo miało charakter stały, a więc uprawniało Agencję do działania w imieniu i na rzecz strony także po zwolnieniu towaru. Za przyjęciem takiego stanowiska przemawia także to, że udzielone Agencji Celnej "B." upoważnienie stałe do działania w formie przedstawicielstwa bezpośredniego uprawniało ją nie tylko do reprezentowania strony w postępowaniu odwoławczym, ale również do składania wniosków w innych postępowaniach toczących się przed organami celnymi, np. w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej (art. 248 § 1 Ordynacji podatkowej) lub w postępowaniu o wznowienie postępowania (art. 241 § 1 Ordynacji podatkowej). Pogląd o uprawnieniu agencji celnej do reprezentowania strony w nadzwyczajnych trybach postępowania w sprawach podlegających rozpatrzeniu przez organy celne jest aprobowany w literaturze przedmiotu (por. P. Hanclich, Agencja celna, Warszawa 2000, s. 43). W świetle przedstawionych argumentów uprawniony jest wniosek, że zwolnienia towaru nie można traktować jako zdarzenia powodującego wygaśnięcie upoważnienia udzielonego agencji celnej do działania w formie przedstawicielstwa bezpośredniego o charakterze stałym (art. 253 § 1 pkt 1 i art. 256 § 1 Kodeksu celnego). Przepisy o przedstawicielstwie zawarte w art. 253 - 255 Kodeksu celnego nie regulują kwestii wygaśnięcia przedstawicielstwa. W związku z tym poprzez odesłanie zawarte w art. 137 § 4 Ordynacji podatkowej w związku z art. 262 Kodeksu celnego do tego przedstawicielstwa mają zastosowanie przepisy prawa cywilnego (art. 101 k.c. i art. 94 i 96 k.p.c.) W świetle powyższych przepisów przyczynami wygaśnięcia przedstawicielstwa bezpośredniego o charakterze stałym udzielonego agencji celnej będącej osobą prawną są w szczególności: 1. odwołanie przedstawicielstwa przez mocodawcę, 2. wypowiedzenie przedstawicielstwa przez agencję celną, 3. utrata osobowości prawnej przez mocodawcę lub przedstawiciela. Żadna z wymienionych wyżej przyczyn wygaśnięcia przedstawicielstwa udzielonego Agencji Celnej "B." nie zaistniała do chwili zwolnienia towaru. Pozwala to założyć, że przedstawicielstwo mogło istnieć do czasu wszczęcia przez organ celny postępowania w trybie art. 83 Kodeksu celnego. W tej sytuacji organ celny wiedząc o udzieleniu Agencji Celnej "B." stałego przedstawicielstwa powinien był, działając zgodnie z zasadą ogólną pogłębiania zaufania do organów celnych, wyrażoną w art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 262 Kodeksu celnego, zbadać czy w postępowaniu związanym z kontrolą zgłoszenia w trybie art. 83 Kodeksu celnego strona będzie działała przez ustanowionego przedstawiciela. Wspomniana zasada zaufania do organów celnych nie może być traktowana wyłącznie jako abstrakcyjny postulat wobec organów prowadzących postępowanie, lecz jako norma prawna, z której wynikają dla organu konkretne obowiązki w danej sprawie. Przy realizacji tej zasady organ celny powinien mieć na uwadze także treść art. 254 § 1 Kodeksu celnego, który nie przewiduje bezwzględnego obowiązku okazywania organowi celnemu pisemnego upoważnienia przez przedstawiciela, lecz daje organowi uprawnienie żądania od agencji celnej, według uznania tego organu, przedstawienia takiego upoważnienia. Uprawnienie to służy m.in. temu, aby nie pozbawić strony czynnego udziału w postępowaniu przez ustanowionego przedstawiciela. Stanowiłoby to naruszenie zasady wyrażonej w art. 123 § 1 Ordynacji podatkowej. Przestrzeganie tej zasady jest szczególnie istotne w sytuacji, gdy przedstawiciel kwalifikowany, a takim niewątpliwie jest agencja celna jest gwarantem prawa strony do ochrony jej praw w postępowaniu celnym. Znaczenie ustanowienia pełnomocnika w takim przypadku podkreślono w orzecznictwie sądowym wyrażając pogląd, że strona ustanawiająca pełnomocnika chroni się przed skutkami nieznajomości prawa, a jeżeli organ administracji pomija pełnomocnika w toku czynności postępowania, to niweczy skutki staranności strony w dążeniu do ochrony swych praw i interesów, uzyskaniu takiej ochrony prawnej, jaka jej przysługuje w państwie prawa (por. postanowienie SN z 9 września 1993 r., III ARN 45/93, OSNC 1994, nr 5 poz. 112). Zaznaczyć należy, że pogląd powyższy został wyrażony w wyroku składu rozszerzonego Naczelnego Sądu Administracyjnego, oddalającym skargę kasacyjną Dyrektora Izby Celnej w Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi w sprawie III SA/Łd 235/05 uchylającego postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Ł. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego [...] w Ł. z dnia [...] r. Reasumując, dopiero po wyjaśnieniu okoliczności czy Agencja Celna "B." była przedstawicielem strony skarżącej w dacie wydania decyzji z dnia [...] roku i dokonaniu przez organ celny odpowiednich ustaleń faktycznych możliwe będzie rozstrzygnięcie kwestii skuteczności prawnej doręczenia stronie decyzji Naczelnika Urzędu Celnego [...] w Ł., a w konsekwencji ewentualne rozstrzygnięcie kwestii zachowania terminu do wniesienia odwołania. Dopiero bowiem ustalenie, że doręczenie decyzji było prawnie skutecznie warunkuje potrzebę merytorycznego rozpoznania sprawy. Zgodnie bowiem z art. 223 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w pkt 1 wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ustawy. k.o.