III SA/Łd 231/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Krzemieniewska Sędziowie Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.) Sędzia WSA Monika Krzyżaniak Protokolant Asystent sędziego Agata Brolik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 września 2010 r. sprawy ze skargi D.J. na decyzję Rektora Uniwersytetu Medycznego w Ł. z dnia [...] r. w przedmiocie skreślenia z listy studentów 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Dziekana Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Medycznego w Ł. z dnia [...] r. (bez numeru); 2. zasądza od Rektora Uniwersytetu Medycznego w Ł. na rzecz D.J. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania; 3. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. bg Zaskarżoną decyzją Rektora Uniwersytetu Medycznego w Ł. z dnia [...] utrzymana została w mocy decyzja Dziekana Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Medycznego w Ł. z dnia [...] o skreśleniu z listy studentów D. J.. W stanie faktycznym sprawy, Dziekan Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Medycznego w Ł. decyzją z dnia [...], na podstawie art. 190 ust. 1 i ust. 2, art. 207 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) [dalej ustawa – Prawo o szkolnictwie wyższym] oraz § 18 ust. 2 pkt 3 Regulaminu studiów Uniwersytetu Medycznego w Ł. przyjętego uchwałą Nr 36/2003 Senatu Uniwersytetu Medycznego z dnia 27 marca 2003 r. [dalej Regulamin studiów UM] oraz art. 104 k.p.a., zdecydował o skreśleniu z listy studentów D. J. Uzasadniając decyzję organ ograniczył się do stwierdzenia, że D. J., decyzją Kolegium Dziekańskiego z dnia [...]. został skreślony z listy studentów z powodu nie zaliczenia VI roku studiów. Odwołanie od powyższego rozstrzygnięcia złożył D. J., wnosząc o jego uchylenie i "umożliwienie mu ukończenia VI roku studiów". W uzasadnieniu swojego odwołania powołał się na swoją trudną sytuację życiową, związaną z przebytymi w ostatnim czasie chorobami, koniecznością leczenia, przeprowadzania zabiegów leczniczych i konsultacji oraz opieki nad ciężko chorym ojcem. Jak wyjaśnił, w związku ze swoim stanem zdrowia nie był zdolny do nauki, co spowodowało niezaliczenie VI roku studiów w wyznaczonym terminie. Wskazał także na trudną sytuację materialną swoją i rodziny. Zaskarżoną decyzją Rektora Uniwersytetu Medycznego w Ł. z dnia [...], wydaną na podstawie art. 190 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 190 ust. 3 i art. 207 ust. 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym oraz § 18 ust. 2 pkt 3 w zw. z § 18 ust. 9 Regulaminu studiów UM w Ł. oraz art. 104 k.p.a., art. 107 i art. 138 § 1 ust. 1 k.p.a. utrzymano w mocy decyzję Dziekana Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Medycznego w Ł. z dnia [...]. W uzasadnieniu decyzji organ odnosząc się do treści odwołania wskazał jedynie, iż trudna sytuacja materialna, osobista i rodzinna studenta, przy niezaprzeczalnym fakcie braku zaliczenia w terminie szóstego semestru studiów oraz długości procesu kształcenia powoduje, iż nie jest możliwe uwzględnienie odwołania. Na powyższą decyzję D. J. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Dziekana Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Medycznego w Ł. z [...], wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, stwierdzenie, że nie podlega ona wykonaniu oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Decyzji tej zarzucił naruszenie: - art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnianie wszystkich okoliczności sprawy oraz wybiórczą i wadliwą ocenę materiału dowodowego przez organy; - art. 8 i art. 11 w zw. z art. 107 k.p.a., poprzez nieustosunkowanie się do podniesionych przez stronę twierdzeń i niewyjaśnienie zasadności przesłanek jakimi kierowały się organy obu instancji przy wydawaniu decyzji; - art. 10 § 1 k.p.a., poprzez uniemożliwienie stronie wypowiedzenia się w sprawie przed wydaniem decyzji przez organ I instancji; - art. 107 § 3 k.p.a. z uwagi na całkowity brak uzasadnienia faktycznego zaskarżonej decyzji i nieustosunkowanie się przez organ do żadnego z podniesionych w odwołaniu zarzutów oraz niewyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu skargi podniósł, że w Regulaminie studiów UM niezgodnie z prawem określono przesłankę skreślenia studenta z listy studentów. Jak wskazał, stosowny przepis ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym (art. 190 ust. 2 pkt 2) stanowi o fakultatywnej podstawie skreślenia studenta z listy studentów w przypadku niezaliczenia semestru lub roku studiów, a Regulamin studiów UM zawiera regulację wprowadzającą obligatoryjne skreślenie z listy studentów. Zdaniem skarżącego naruszono tym samym art. 6 k.p.a., obligujący organy do działania na podstawie przepisów prawa. Wskazał dalej, iż decyzja wydawana na podstawie art. 190 ust. 2 pkt 2 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym, jako decyzja o charakterze fakultatywnym winna zawierać szerokie uzasadnienie. Tymczasem decyzja organu II instancji nie zawierała w praktyce żadnego uzasadnienia, nie odnosiła się ponadto w żadnej mierze do zarzutów odwołania skarżącego. Organ nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego, nie odniósł się do zgłoszonych dowodów, nie uzasadnił swojego stanowiska poprzez ustosunkowanie się do zgłoszonych dowodów i wyjaśnienie przyczyn odrzucenia innych zgłoszonych dowodów. Tym samym, zdaniem skarżącego, organ nie ustalił prawidłowo stanu faktycznego sprawy. Dalej skarżący uzasadniając naruszenie zasady czynnego udziału stron w postępowaniu podniósł, że organ I instancji nie poinformował go o wszczęciu postępowania, tym samym uniemożliwiając mu zgłoszenie argumentów na swoją obronę, przedłożenia dowodów w sprawie, co skutkowało wydaniem decyzji w oparciu o niekompletny materiał dowodowy. Tym samym, w ocenie skarżącego, złamana została także zasada dwuinstancyjności postępowania. Nie odniesiono się również do argumentów skarżącego powołanych w odwołaniu. Wskazując na naruszenie art. 107 k.p.a., skarżący podniósł, że uzasadnienie decyzji zarówno organu I jak i II instancji w praktyce sprowadza się jedynie do wskazania zaistnienia przesłanki skreślenia z listy studentów, bez wskazania i odniesienia się do argumentacji skarżącego zgłoszonej na etapie odwołania, tym samym nie spełnia ona wymogów faktycznego uzasadnienia decyzji. W odpowiedzi na skargę Rektor Uniwersytetu Medycznego w Ł. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Ustosunkowując się do odpowiedzi na skargę, D. J. – pismem z dnia [...], podtrzymał wszystkie swoje zarzuty zgłoszone w skardze. Postanowieniem z dnia 1 lipca 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji. Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi skarżący popierał skargę. Wyjaśnił, że w takiej samej sytuacji jak on byli też inni studenci VI roku, ale po wniesieniu odwołań zostali przywróceni w prawach studenta. Wskazana sytuacja dotyczyła, jak wyjaśnił skarżący, większej liczby studentów, a obecnie jest on jedynym studentem VI roku skutecznie skreślonym z listy studentów. Oświadczył także, że po otrzymaniu postanowienia o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji uzyskał zgodę na przystąpienie do dwóch egzaminów ustnych, które zdał z wynikiem pozytywnym. Pełnomocnik organu administracji wnosił o oddalenie skargi. Stwierdził, że nie jest w stanie wypowiedzieć się na temat sytuacji innych studentów VI roku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 powołanej ustawy). W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) [dalej ustawa p.p.s.a.] Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a., decyzja podlega uchyleniu w całości lub w części, jeżeli sąd stwierdzi: 1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, 2) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, 3) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że sąd obowiązany jest wziąć pod uwagę z urzędu wszelkie naruszenia w postępowaniu administracyjnym przepisów prawa materialnego i procesowego, jeśli mogły mieć wpływ na treść zapadłego rozstrzygnięcia. W rozpatrywanej sprawie, w ocenie Sądu, zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadniało uwzględnienie skargi. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Rektora Uniwersytetu Medycznego w Ł. z dnia [...], utrzymująca w mocy decyzję Dziekana Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Medycznego w Ł. z dnia [...]. o skreśleniu z listy studentów D. J. Podstawę prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) [dalej ustawa – Prawo o szkolnictwie wyższym] oraz przepisy Regulaminu studiów Uniwersytetu Medycznego w Ł. przyjętego uchwałą Nr 36/2003 Senatu Uniwersytetu Medycznego z dnia 27 marca 2003 r. [dalej Regulamin studiów UM]. Zgodnie z treścią art. 190 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym, Kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej skreśla studenta z listy studentów, w przypadku: 1) niepodjęcia studiów; 2) rezygnacji ze studiów; 3) niezłożenia w terminie pracy dyplomowej lub egzaminu dyplomowego; 4) ukarania karą dyscyplinarną wydalenia z uczelni. Ustęp drugi tego artykułu stanowi natomiast, że kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej może skreślić studenta z listy studentów, w przypadku: 1) stwierdzenia braku postępów w nauce; 2) nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie; 3) niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów. Od decyzji takiej przysługuje odwołanie do rektora, decyzja rektora jest przy tym ostateczna (art. 190 ust. 3 Prawa o szkolnictwie wyższym). Wskazać przy tym należy, iż – zgodnie z art. 207 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym – do decyzji, o których mowa w art. 169 ust. 7 i ust. 8, decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, a także w sprawach nadzoru nad działalnością uczelnianych organizacji studenckich oraz samorządu studenckiego, stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a. oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Wskazanie przez ustawodawcę na "odpowiednie" stosowanie przepisów k.p.a., przesądza o szczególnym charakterze postępowania przed organami szkoły wyższej i o dopuszczalności jedynie pewnych odstępstw od uregulowanych w k.p.a. zasad. Uznać należy, iż te ewentualne odstępstwa dotyczą jedynie kwestii związanych z realizacją trybu i zasad postępowania wynikających z przepisów ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym, regulujących postępowanie w sprawach o przyznanie stypendium, a organy nie mogą w sposób dowolny stosować ogólnych przepisów regulujących postępowanie administracyjne. Odpowiednie stosowanie przepisów k.p.a. oznacza bowiem konieczność zachowania przez organ minimum procedury administracyjnej, niezbędnej do załatwienia spraw i zagwarantowania ustawowych uprawnień strony, przy zachowaniu autonomii szkoły wyższej (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2000r., sygn. akt SK 19/99, publik. w OTK nr 7, poz. 258). Nie ulega zatem wątpliwości, że orzekające w sprawie organy Uniwersytetu Medycznego związane były rygorami procedury administracyjnej. Konieczność przestrzegania tej procedury oznacza, iż zarówno Dziekan jak i Rektor byli zobligowani do przestrzegania ogólnych zasad postępowania statuowanych przepisami k.p.a., w tym zasady praworządności i zasady pogłębiania zaufania do organów Państwa (art. 7, art. 8 k.pa.) oraz zasady przekonywania (art. 11 k.p.a.). Z tych zasad wynika przede wszystkim wymóg praworządnego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej w oparciu o prawidłowo zebrany i oceniony materiał dowodowy, co winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. W realizacji tych zasad konieczne jest ścisłe przestrzeganie prawa i podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy i do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W przedmiotowej sprawie natomiast, w ocenie Sądu, organy orzekające naruszyły przepisy postępowania, w szczególności art. 7, art. 8, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Z akt niniejszej sprawy wynika, że decyzją z dnia [...]. Dziekan Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Medycznego w Ł. skreślił D. J. z dniem 11 stycznia 2010 r. z listy studentów Uniwersytetu Medycznego w Ł. Zauważyć przy tym należy, że rozstrzygnięcie organu I instancji jest w istocie niezwykle lakonicznym, jednozdaniowym stwierdzeniem o skreśleniu skarżącego z listy studentów w związku z brakiem zaliczenia VI roku studiów. Poza tym stwierdzeniem decyzja organu I instancji nie zawiera praktycznie żadnym ustaleń. Nie spełnia ona zatem wymogów przewidzianych w art. 107 § 3 k.p.a. W świetle tego przepisu uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Tych poważnych uchybień procesowych nie ustrzegł się również organ odwoławczy, tj. Rektor Uniwersytetu Medycznego w Ł. wydając decyzję z dnia [...]. Tym bardziej, że w lakonicznym uzasadnieniu decyzji wskazał jedynie, podobnie jak organ I instancji, na fakt niezaliczenia przez studenta roku studiów. W praktyce uzasadnienie rozstrzygnięcia organu odwoławczego ogranicza się do zacytowania treści przepisu art. 190 ust. 2 pkt 2 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym wskazując, iż przepis ten daje podstawę do skreślenia z listy studentów w sytuacji niezaliczenia roku. Takie też w zasadzie jedyne uzasadnienie merytoryczne, ograniczające się od stwierdzenia braku zaliczenia roku studiów, powołuje w swoim uzasadnieniu organ II instancji. Wskazać w związku z tym należy, że art. 190 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym wskazuje na obligatoryjne i fakultatywne przesłanki skreślenia studenta. W okolicznościach przedmiotowej sprawy należy przyjąć, że zastosowanie miała przesłanka fakultatywna określona w art. 190 ust. 2 pkt 2 ustawy.. Zauważyć jednakże należy, że decyzja wydana na podstawie tego przepisu jest decyzją podejmowaną w ramach tzw. "uznania administracyjnego". Wskazuje na to sformułowanie przepisu, który stanowi, że "kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej może skreślić studenta z listy studentów". Oznacza to, że przepis ten pozostawia do uznania organu uczelni istnienie lub nieistnienie w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności, uzasadniających skreślenie z listy studentów. Nie może to jednak oznaczać dowolności rozstrzygnięcia. Wydanie decyzji musi być w takiej sytuacji poprzedzone dokładnym wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek skreślenia studenta i ich analizą, co winno znaleźć odzwierciedlenie w treści uzasadnienia rozstrzygnięcia. Dopiero w takich warunkach podjęta decyzja uznaniowa może być uznana nie za decyzję dowolną, lecz mieszczącą się w granicach uznania administracyjnego. Organ powinien rozważyć szczegółowo kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz ewentualnie okoliczności uzasadniające zakres ich zastosowania. Uzasadnienie decyzji uznaniowej, szczególnie o negatywnych dla strony konsekwencjach, powinno szczegółowo wskazywać także przyczyny, argumenty, na których oparł się organ rozstrzygający sprawę, powody dla których organ zastosował tę instytucję. Brak prawidłowego uzasadnienia takiej decyzji, po pierwsze nie wyjaśnia stronie zasadności zastosowania takiego rozstrzygnięcia, nie wskazuje przesłanek jakimi kierował się organ takowe rozstrzygnięcie podejmując, po drugie natomiast brak tych przesłanek uniemożliwia właściwą kontrolę ze strony sądu sprawę rozpoznającego. W niniejszej sprawie natomiast, organ wydając decyzję o skreśleniu skarżącego z listy studentów w żaden sposób nie wskazał jakie okoliczności zadecydowały o skreśleniu tego właśnie studenta, skoro w podobnej sytuacji, jak twierdzi skarżący, było więcej osób. Nie ulega wątpliwości, że do obowiązków studenta należało przede wszystkim pełne wykorzystanie możliwości kształcenia się, jakie stwarza mu Uczelnia oraz postępowanie zgodne z treścią ślubowania i regulaminem studiów. W szczególności student obowiązany był zdobywania wiedzy i umiejętności w celu przygotowania do pracy zawodowej, uczęszczania na ćwiczenia i seminaria według planu zajęć, składania egzaminów i odbywania praktyk oraz spełniania innych wymogów przewidzianych w planie studiów. Obowiązki takie wynikają z ustawy o szkolnictwie wyższym oraz regulaminu studiów. Wydaje się, że tam, gdzie ustawa pozostawia do uznania organów uczelni możliwość skreślenia studenta z listy studentów, obowiązkiem Dziekana Wydziału a następnie Rektora UM, jako organu II instancji było rozważenie jak dalece student nie wywiązał się ze swoich obowiązków i czy istnieją okoliczności usprawiedliwiające ten stan rzeczy. Organ winien więc wyjaśnić jakie kryteria bierze pod uwagę w takiej sytuacji, czy ilość niezaliczonych egzaminów, czy inne wyniki studenta i czy uwzględnia i w jakim stopniu sytuację jego życiową. W sytuacji, gdy w podobnej sytuacji było więcej osób, decyzja o skreśleniu z listy studentów musi zawierać takie uzasadnienie aby nie można było postawić zarzutu dowolności działania organów uczelni. Uzasadnienie decyzji poza wskazaniem i wyjaśnieniem podstawy prawnej rozstrzygnięcia ma być bowiem dla strony źródłem informacji o sposobie rozumowania organu podejmującego decyzję i przyjętych przez niego założeniach, stanowiących podstawę rozstrzygnięcia Za takie uzasadnienie nie można uznać ogólnikowego odwołania się od faktu niezaliczenia przez studenta w terminie szóstego roku studiów oraz długości procesu kształcenia, co miało miejsce w niniejszej sprawie. . Taki stan rzeczy skutkuje naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Wskazana wadliwość uzasadnienia zaskarżonej decyzji uniemożliwia tym samym dokonanie przez Sąd jej pełnej oceny pod względem zgodności z prawem materialnym. Z tych wszystkich względów uznać należało, że w istocie organ w niniejszej sprawie nie rozważył całokształtu okoliczności sprawy mogących świadczyć o istnieniu w sprawie przesłanek z art. 190 ust. 2 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym oraz nie wskazał wyraźnych kryteriów decyzyjnych, w tym zwłaszcza uwzględniających zasadność wydania innego rozstrzygnięcia niż w podobnych innych sprawach, co należy traktować jako przekroczenie granic uznania administracyjnego. Rozpoznając sprawę ponownie organy winny w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy, ustosunkowując się w szczególności do zarzutów, wyjaśnień i stwierdzeń skarżącego składanych w toku postępowania, a ich analizę i ocenę oraz wnioski z niej płynące przedstawić w uzasadnieniu decyzji spełniającej w pełni wymogi art. 107 § 3 k.p.a. Reasumując, z tych wszystkich względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) zw. z art. 135 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Dziekana Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Medycznego w Ł. (punkt 1 wyroku). O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (punkt 2 wyroku). W punkcie 3 wyroku orzeczono o wstrzymaniu wykonania decyzji, stosownie do art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. b.a.