III SA/Łd 240/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Irena Krzemieniewska Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.) Protokolant asystent sędziego Anna Dębowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2012r. sprawy ze skargi S.K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy uchyla zaskarżoną decyzję. bg Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] Nr [...] odmówił S. K. umorzenia należności: - z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres 04.2000 r. – 06.2000 r., 07.2001 r.- 12.2001 r. w kwocie 3.082,, 84 zł. i odsetek za zwłokę wyliczonych na dzień 18.10.2011 r. w kwocie 4.249 zł., - z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 07.2000 r. – 12.2001 r. w kwocie 561,22 zł. oraz odsetek za zwłokę wyliczonych na dzień 18.10.2011 r. w kwocie 791 zł., - z tytułu składek na Fundusz Pracy i FGŚP za okres 12.2011 r., 12.2009 r. w kwocie 72,82 zł. i odsetek za zwłokę wyliczonych na dzień 18.10.2011 r. w kwocie 53 zł. ZUS w uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, że S. K. prowadził działalność gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. Zgodnie z przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zobowiązany był opłacać składki za każdy miesiąc. Z uwagi na to, że nie zostały opłacone należne składki za w/w okres powstało zadłużenie. We wniosku z dnia 18 października 2011 r. S. K. zwrócił się o umorzenie odsetek za zwłokę oraz należnych składek. Wskazał, że jest inwalidą I grupy, mieszka sam i wymaga opieki innych osób. Bardzo dużo środków finansowych przeznacza na leczenie. Nadmienił, że spłacił już większą część zadłużenia, to jest ok. 8000 zł. Do wniosku dołączył kserokopię orzeczenia z dnia 13 lipca 2011 r. o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności. W trakcie postępowania dołączono także szereg dokumentów dotyczących leczenia na schorzenie nowotworowe ( informacyjne karty leczenia szpitalnego, dowody opłacania prywatnych świadczeń leczniczych, recepta). Złożył także oświadczenie o stanie rodzinnym oraz o sytuacji materialnej. ZUS przytoczył treść art. 28 ust. 3 i 3 a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 ze zm.) oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ( Dz.U. nr 141, poz. 1365). Stwierdził, że w przepisie art. 28 ust. 3 ustawy wskazano 7 przesłanek, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Jest to zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z tych przesłanek daje potencjalną możliwość umorzenia należności. Oznacza to tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Powołane we wniosku S. K. argumenty oraz zgromadzone dokumenty nie stanowią podstawy do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. S. K. otrzymuje świadczenie rentowe wysokości 2.489,09 zł. brutto, a więc posiada środki finansowe, z których można regulować zaległości. Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy należności z tytułu składek nieopłacone w terminie podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. W związku z tym zaległości zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym. Ze świadczenia strony zostały dokonane potrącenia na poczet spłaty zaległości. W dniu 15 listopada 2011 r. została przekazana kwota 3.344,.90 zł., znajdująca się w depozycie ZUS. W dniu 21 listopada przekazano kwotę 605,74 zł. Egzekucja okazała się zatem skuteczna. W dniu 30 listopada 2011 r. strona zawarła z ZUS umowę ratalną. Oznacza to, że jest w stanie zabezpieczyć środki finansowe na regulowanie zadłużenia w ratach. Strona posiada majątek nieruchomy, tzn. nieruchomość położoną w miejscowości Ujazd. Zgodnie z art. 26 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dla zabezpieczenia należności z tytułu składek Zakładowi przysługuje hipoteka przymusowa na wszystkich nieruchomościach dłużnika i możliwość dochodzenia tych należności z przedmiotu hipoteki. Wobec powyższego zaległości z tytułu składek zostały zabezpieczone wpisem hipoteki przymusowej na nieruchomości, której strona jest właścicielem. Dlatego też nie można uznać, że należności są całkowicie nieściągalne i nie ma podstaw do ich umorzenia w oparciu o art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Także w ocenie ZUS nie ma podstaw do umorzenia zaległości w oparciu o art. 28 ust. 3 a ustawy i powołanego wyżej rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Umorzenie należności na podstawie w/w przepisu jest możliwe w szczególnie drastycznych sytuacjach, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i znikome szanse na uzyskanie dochodów nie jest możliwe wywiązanie się ze zobowiązań wobec ZUS. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie zachodzi. S. K. otrzymuje świadczenie rentowe. W przypadku prowadzenia postępowania egzekucyjnego istnieje możliwość potrącania ze świadczenia rentowego tylko pewnej kwoty. Reszta kwoty pozostaje na utrzymanie strony. S.K. nie jest pozbawiony środków do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Choć jego sytuacja jest trudna to nie korzysta on z pomocy społecznej oraz innych form pomocy. We wniosku strona powołała się na poważną chorobę, załączając orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności i inne dokumenty dotyczące leczenia oraz wykonanych badań lekarskich. ZUS nie bagatelizuje i nie kwestionuje stanu zdrowia strony. Z uwagi na pobieranie świadczeń rentowych stwierdza jednak, że mimo problemów zdrowotnych strona nie jest pozbawiona dochodu niezbędnego do opłacenia zaległości. S. K. wyjaśniał, że ponosi wydatki na utrzymanie ( np. zakup węgla, energii, gazu, ubezpieczenia samochodu i zakupu benzyny). Ponoszenie tych wydatków nie stanowi podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Ponoszenie wydatków związanych z leczeniem również nie daje podstawy do umorzenia zaległości. Z dokumentacji sprawy nie wynika, że z powodu braków finansowych strona nie może korzystać z niezbędnego leczenia. Podejmując decyzję w sprawie umorzenia zakład bierze pod uwagę nie tylko ważny interes oraz sytuację finansową i rodzinną osoby zobowiązanej, lecz również interes ogólnospołeczny. Należy przez to rozumieć konieczność zapewnienia maksymalnych środków po stronie dochodów budżetu państwa oraz ograniczenie jego ewentualnych wydatków. W związku z tym po konfrontacji interesu strony z interesem ogólnospołecznym uznano, w przypadku S. K. istnieje realna szansa na spłatę zadłużenia, bądź przymusowe wyegzekwowanie zadłużenia. Składki, o których umorzenie się ubiega są obowiązkowe, zatem umorzenie tych należności byłoby sprzeczne z interesem społecznym, gdyż uszczupliłoby środki publiczne S. K. wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnosząc o umorzenie choć odsetek od zaległych składek. Wyjaśnił, że nie jest właścicielem lecz współwłaścicielem nieruchomości. Stwierdził, że pobiera chemię i w związku z tym musi przebywać w ciepłych pomieszczeniach. Dlatego też niezbędne mu są pieniądze na zakup węgla i gazu. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] Nr[...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz na podstawie art. 138 § 1 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia 16 grudnia 2011 r. Uzasadniając stwierdził, że decyzja organu I instancji wydana została prawidłowo. W myśl § 6 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 kwietnia 2008 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany ZUS ( Dz.U. nr 78, poz.465 ze zm.) każda dokonywana przez płatnika wpłata rozliczana jest proporcjonalnie na należność główną i odsetki. Zasadę tę stosuje się z mocy przepisu prawa, wobec czego nie można dokonać zaliczenia wpłaty dokonanej po terminie płatności wyłącznie na należność główną. Jeżeli płatnik reguluje po terminie płatności kwotę składek bez kwoty pełnych odsetek za zwłokę, to do uregulowania pozostanie zawsze zaległość z tytułu części składek ( należności głównej) wraz z odsetkami za zwłokę od pozostałej części składek za okres od następnego dnia po upływie terminu płatności do dnia zapłaty włącznie. Stąd po rozliczeniu wpłat na koncie rozliczeniowym pozostanie niedopłata z tytułu składek plus należne od niej odsetki za zwłokę, a nie same odsetki. ZUS nie ogranicza się wyłącznie do ustalenia sytuacji materialnej dłużnika. Pod uwagę bierze również możliwości odzyskania należności w toku postępowania egzekucyjnego. Trudności finansowe dłużnika nie mogą bowiem stanowić podstawy do automatycznego umorzenia należności. Zgodnie z art. 26 ustawy dla zabezpieczenia należności z tytułu składek zakładowi przysługuje hipoteka przymusowa na wszystkich nieruchomościach dłużnika. Przedmiotem hipoteki może być także część ułamkowa nieruchomości jeżeli stanowi udział dłużnika. Z analizy sprawy wynika, ze skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Otrzymuje emeryturę w wysokości 2.487,09 zł. brutto, 2.054 zł. netto. Ponosi wydatki stałe związane z utrzymaniem oraz zakupem leków. Ponoszenie opłat związanych z utrzymaniem oraz zakupem leków jest konieczne, ale nie można uznać, że są to jakieś wyjątkowe, czy nadzwyczajne wydatki. Nie można stwierdzić, że uregulowanie zaległości pozbawi stronę zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, ponieważ z otrzymanego świadczenia można potrącić na poczet zadłużenia tylko pewna część kwoty, gdyż ustawodawca określił kwotę wolną od zajęć, która musi pozostać na utrzymanie. Z uwagi na powyższe, nawet w przypadku dokonywania potraceń strona nie pozostanie bez środków finansowych potrzebnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.. Biorąc pod uwagę, że możliwe jest prowadzenie skutecznej egzekucji, nie można uznać, iż należności są całkowicie nieściągalne. ZUS nie kwestionuje i nie bagatelizuje trudności finansowych oraz trudnej sytuacji zdrowotnej, jednak opłacanie należności z tytułu składek w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej jest ustawowym obowiązkiem płatnika, a brak możliwości jednorazowej zapłaty nie daje podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Analizując rozwiązania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym okresie czasu nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych, czy trudności płatnicze mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. Umorzenie zaległości jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązanie się ze zobowiązań wobec ZUS. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. ZUS wyjaśnił, że w dniu 30 listopada 2011 r. została udzielona S. K. ulga w spłacie należności w postaci rozłożenia zadłużenia na raty. W związku ze spłatą zadłużenia w ramach zawartej umowy ratalnej, odsetki zostały naliczone na dzień złożenia wniosku o raty, do jest na 15 listopada 2011 r. W czasie trwania układu ratalnego nie jest wdrażane postępowanie egzekucyjne, co do należności objętych przedmiotowa ulgą, co jest korzystne dla osoby zobowiązanej. Udzielając ulgi w postaci rozłożenia należności na raty umożliwiono stronie uregulowanie należności w dłuższym czasie bez negatywnych konsekwencji wynikających z przymusowego dochodzenia należności w trybie egzekucji. S. K. wniósł skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Łodzi, prosząc o ponowne zbadanie sprawy. Stwierdził, że nie uwzględniono jego bardzo ciężkiej choroby i wydatków ponoszonych w związku z chorobą. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumentację wcześniej przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. W myśl zaś § 2 art. 1 tej ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jedn. Dz.U. 2012.270) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie organy administracji publicznej naruszyły przepisy postępowania, to jest art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) – zwanej dalej " k.p.a." Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) – dalej " u.s.u.s." Wskazać należy, że decyzja w przedmiocie umorzenia opiera się na tzw. uznaniu administracyjnym. Wybór kierunku rozstrzygnięcia może być swobodny, ale nie dowolny, i winien wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Konsekwencją powyższego jest obowiązek organu administracji publicznej szczególnie starannego prowadzenia postępowania, tak aby czyniło ono zadość obowiązkom płynącym z treści art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Uzasadnienie zaś decyzji odpowiadać powinno warunkom określonym w art. 107 k.p.a., tak aby strona mogła mieć pewność a sąd mógł ocenić, że wszelkie podniesione przez nią okoliczności zostały wzięte pod uwagę i poddane ocenie w kontekście mających zastosowanie w sprawie przepisów. W przypadku umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ograniczeniami swobody uznania są przesłanki sformułowane w art. 28 u.s.u.s. oraz rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społeczne z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ( Dz.U. nr 141, poz.1365). Ustawa określa dwie kategorie sytuacji, w których nastąpić może umorzenie należności z tytułu składek. W art. 28 ust. 2 u.s.u.s. przewidziana została możliwość umorzenia należności wyłącznie w przypadku ich całkowitej nieściągalności. W ust 3 a tego artykułu dopuszczono natomiast wyjątek od tej regulacji w postaci umorzenia należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Katalog przesłanek pozwalających na zastosowanie instytucji umorzenia ma charakter precyzyjny, zakreśla wąskie granice swobodnej oceny organu. Jeśli chodzi o możliwość umorzenia " w uzasadnionych przypadkach", to okoliczności przewidziane w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. oraz powołanym rozporządzeniu dają organowi szerszy zakres swobody uznania. Nie zmienia to jednak faktu, że w każdym przypadku organ jest zobowiązany do wnikliwej oceny stanu faktycznego z perspektywy określonych w przepisach przesłanek. Ocena taka, przeprowadzona z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. W rozpoznawanej sprawie w toku postępowania administracyjnego Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo przyjął, iż brak jest całkowitej nieściągalności, bowiem skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości, na której dokonane zostało zabezpieczenie należności poprzez wpis hipoteki. Uznał ponadto, że skarżący mimo trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej jest w stanie opłacić zaległe należności, a ich opłacenie nie pozbawi go zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W ocenie Sądu ZUS nie przeanalizował wnikliwie jakie są niezbędne potrzeby życiowe osoby cierpiącej na przewlekłe schorzenie nowotworowe. ZUS uznał, że skoro strona otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości około 2.000 zł. miesięcznie, to bez uszczerbku dla swojego zdrowia może opłacić koszty swojego utrzymania, zakupić leki, opłacić świadczenia medyczne. Organ wyraził pogląd, że wydatki na leki nie są wydatkami wyjątkowymi, czy nadzwyczajnymi. Organ nie podważył rzetelności podanej przez stronę kwoty wydatkowanej na leczenie, to jest około 1000 zł. miesięcznie. Nie odniósł się jednak do innych wydatków deklarowanych przez stronę, m.in. na węgiel ( 5 ton po 800 zł.), energię, gaz. Wydatki te w przypadku osoby leczonej onkologicznie ( chemia) są wydatkami koniecznymi. Rezygnacja z nich lub choćby ograniczenie wydatków mogłoby przyczynić się do zniweczenia skutków dotychczasowego leczenia i pogorszenia stanu zdrowia skarżącego. Ponadto ZUS nie odniósł się do informacji zawartych w dokumentacji załączonej do wniosku, zgodnie z którymi skarżący wymaga długotrwałej opieki osoby drugiej ( orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 13.07.2011 r.) i zalecona została mu dieta wątrobowa ( karta informacyjna leczenia szpitalnego z dnia 27.05.2011 r.). W ocenie Sądu niezbędne jest ustalenie czy skarżący, mieszkający samotnie, nadal wymaga opieki osoby drugiej i czy taka opieka świadczona jest na jego rzecz odpłatnie, a ponadto czy także obecnie przestrzegać musi diety zaleconej przez lekarza. Jeżeli ponosi koszty związane z opieką drugiej strony oraz stosuje dietę wskazaną przez lekarza, to dodatkowe wydatki z tym związane niewątpliwie zwiększają koszty jego utrzymania. Uzasadnienie decyzji wykazuje, że ZUS dokonał jedynie powierzchownej oceny stanu faktycznego przyjmując, że z uznaniowego charakteru decyzji wynika umocowanie do wydania decyzji odmownej w każdej okoliczności sprawy. Także lakoniczny charakter miało rozważenie w niniejszej sprawie interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Organ zaakcentował interes społeczny w postaci zabezpieczenia wypłat dokonanych przez ZUS, uznając że w sytuacji skarżącego nie ma podstaw do umorzenia należności. Wyjaśnił, że umorzenie należności jest instytucją o charakterze wyjątkowym i tylko w przypadku wystąpienia szczególnych okoliczności możliwe jest podjęcie decyzji o umorzeniu. W ocenie Sądu sytuacja, w której zapłata należności spowodować może konieczność rezygnacji przez osobę przewlekle chorą ze skutecznego leczenia i zapewnienia odpowiednich warunków bytowych ( ogrzanie domu, utrzymanie koniecznej diety), nie jest zgodna z interesem obywatela, a także z interesem publicznym. Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozpatrując ponownie sprawę uwzględni powyższe ustalenia Sądu. W szczególności ustali jakie są faktyczne wydatki skarżącego, cierpiącego na ciężką i przewlekłą chorobę nowotworową, niezbędne do godnej egzystencji i kontynuowania prawidłowego leczenia. Rozważy czy szczególna sytuacja zdrowotna w jakiej znalazł się skarżący nie uzasadnia umorzenia zaległych składek, a umorzenie jest zgodne zarówno z interesem strony jak i interesem społecznym. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym, uchylił zaskarżoną decyzję. Z uwagi na charakter zaskarżonej decyzji, która nie podlega wykonaniu i nie nadaje się do wykonania, Sąd uznał za bezprzedmiotowe rozstrzyganie w sprawie jej wykonania na podstawie art. 152 w/w ustawy. k.ż.