III SA/Łd 250/16

Dnia 15 czerwca 2016 roku Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi - Leszek Foryś po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2016 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku J.Z. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie uznania zarzutów za nieuzasadnione postanawia odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. lf III SA/Łd 250/16 Uzasadnienie J.Z. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie jej od kosztów sądowych, w sprawie z jej skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] w przedmiocie uznania zarzutów za nieuzasadnione. Ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, a także z dodatkowych dokumentów złożonych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Skarżąca nie wykazała żadnego majątku, podała, że z końcem 2015 r. zakończyła prowadzenie działalności gospodarczej, obecnie utrzymuje się z pracy na 1/4 etatu z wynagrodzeniem 462,50 zł. Ze złożonych podatkowych zeznań rocznych wynika, że w 2014 r. z prowadzonej działalności gospodarczej osiągnęła przychód w wysokości 752 682,43 zł, przy kosztach jego uzyskania w kwocie 730 460,21 zł, co dało 22 222,22 zł dochodu. W 2015 r. przychód z działalności gospodarczej wyniósł z kolei 1 140 255,38 zł, przy kosztach jego uzyskania w wysokości 1 044 729,03 zł, dając tym samym 95 526,35 zł dochodu. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, że prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718), dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie skarżąca nie uczyniła zadość tym wymaganiom. Najważniejszą okolicznością w niniejszej sprawie jest fakt, że choć obecnie skarżąca uzyskuje niewielkie dochody (pracując na 1/4 etatu), to do końca 2015 r. prowadziła dochodową działalność gospodarczą, generującą bardzo duże przychody, sięgające ponad 1 100 000 zł oraz osiągając prawie 100 1000 zł dochodu. W ocenie referendarza sądowego dochód ten, choć osiągnięty w 2015 r., w zupełności wystarczał na uiszczenie kosztów sądowych - na obecnym etapie postępowania sądowego jest to kwota 100 zł wpisu sądowego od skargi. Pozostałe przyszłe i ewentualne koszty sądowe (100 zł opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem, w sytuacji oddalenia skargi, a także 100 zł wpisu od ewentualnej skargi kasacyjnej), byłyby rozłożone w czasie, co niewątpliwie pozytywnie wpływa na możliwość ich uiszczenia. Podkreślenia też wymaga, że skarżąca złożyła skargę w dniu 2 marca 2016 r., a wiec obowiązek poniesienia kosztów sądowych powstał jedynie dwa miesiące po zakończeniu działalności gospodarczej, z której wysokie dochody niewątpliwie pozwalały na uiszczenie wówczas wpisu sądowego. Skoro zatem skarżąca osiągała kilka miesięcy wcześniej dochody w kwocie znacznie przewyższającej koszty niniejszego postępowania, to uznać należy, że ich część, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie, mogła przeznaczyć pokrycie tych kosztów. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Wobec powyższego, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. lf