III SA/Łd 251/16

Dnia 20 października 2016 roku Wojewódzki Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale III w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Teresa Rutkowska po rozpoznaniu w dniu 20 października 2016 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J.Z. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 11 sierpnia 2016 roku odmawiającego skarżącej przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J.Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy uznania zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. D.Cz. J.Z. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] w przedmiocie odmowy uznania zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Skarżąca wniosła również o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że skarżąca utraciła pracę i nie uzyskuje żadnych dochodów. Koszty jej utrzymania pokrywa babcia i ciocia. Nie jest właścicielem domu, mieszania ani żadnej innej nieruchomości. Oświadczyła, że nie posiada żadnych oszczędności ani przedmiotów o wartości przekraczającej 5.000 zł. Obecnie nie uzyskuje żadnych dochodów. W związku z powyższymi ustaleniami, mając na uwadze, że zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenie skarżącej o jej stanie majątkowym i rodzinnym było niepełne referendarz wezwał skarżącą do nadesłania w terminie 10 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy dokumentów i informacji, które umożliwiłyby prawidłową ocenę zdolności płatniczych strony. Skarżąca nie nadesłała żądanych informacji. W piśmie z dnia 19 lipca 2016 r. wyjaśniła jedynie, że mieszka w domu należącym do jej babci. Wskazała, że obecnie znajduje się w tragicznej sytuacji, posiada liczne zobowiązania i zadłużenia finansowe. Postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2016 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazał, że rozpoznając wniosek oparł się na pozostających w dyspozycji referendarza - a przedłożonych przez skarżącą w związku z ubieganiem się o prawo pomocy w innych sprawach – dokumentach o sytuacji majątkowej skarżącej. Referendarz wskazał, że skarżąca do końca 2015 roku prowadziła działalność gospodarczą i jak wynika z przedłożonych dokumentów (w szczególności deklaracji VAT-7) działalność ta była dochodowa. Wyjaśnił, że z przedłożonej deklaracji podatkowej PIT-36 za rok 2014 wynika, że skarżąca osiągnęła z działalności gospodarczej przychody w kwocie 752.682,43 zł, koszty wyniosły 730.460,21 zł, co dało dochód w kwocie 22.222,22 zł. W zeznaniu podatkowym za 2015 r. odpowiednio wykazała przychód w kwocie 1.140.255,38 zł, przy kosztach uzyskania – 1.044.729,03, co dało dochód w wysokości 95.526,35 zł. Z przedłożonych deklaracji podatkowych VAT-7 wynikało, że podstawa opodatkowania w lipcu 2015 r. wyniosła – 139.341 zł, w sierpniu 2015 r. – 99.956 zł, we wrześniu 2015 r. – 126.010 zł, w październiku 2015 r. – 99.639 zł, w listopadzie – 96.641 zł, w grudniu – 83.680 zł. Ponadto referendarz wskazał, że z analizy przedłożonych wyciągów z kont bankowych skarżącej wynika sprzeczność z danymi dotyczącymi wartości podstawy opodatkowania w podatku VAT. Z jednej bowiem strony wynika, że suma uznań w poszczególnych miesiącach na rachunku bankowym skarżącej - zarejestrowanym jako rachunek firmowy - wyniosła odpowiednio: w czerwcu 2015 r. – 199,26 zł, w maju – 4.409,42 zł, w kwietniu – 306,27, w marcu – 5.270,30, w lutym – 5.315,81, w styczniu – 88,56 zł. Z drugiej jednak strony dane z zeznań podatkowych VAT-7 wskazują, iż obroty firmy skarżącej są istotnie wyższe. Z przedłożonych deklaracji podatkowych VAT-7 wynikało bowiem, że podstawa opodatkowania w kwietniu 2015 r. wyniosła – 92.318 zł, w maju 2015 r. – 104.417 zł, w czerwcu 2015 r. – 116.461 zł, w lipcu 2015 r. – 139.341 zł, w sierpniu 2015 r. – 99.956 zł i we wrześniu 2015 r. – 126.010 zł – dane zaczerpnięte z akt innych spraw skarżącej prowadzonych przed tutejszym sądem. Z powyższego wynikać może, że skarżąca posiada jeszcze inny rachunek bankowy, którego danych nie ujawniła. Ponadto referendarz poddał analizie wyciągi z rachunków bankowych związanych z prowadzoną przez skarżącą działalnością gospodarczą, uznając, że zgromadzone tam kwoty (w Ax. i Bx.) znacznie przewyższają wysokość kosztów sądowych, jakie na obecnym etapie postępowania przed sądem obciążają skarżącą. W sprzeciwie skarżąca zarzuciła naruszenie art. 246 § 1 p.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie i uznanie, że nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżąca wniosła o zmianę postanowienia i wyjaśniła, że nie posiada żadnych środków pieniężnych wystarczających na pokrycie opłaty sądowej. Podkreśliła, że posiada liczne zobowiązania, zadłużenia i inne obciążenia finansowe względem kontrahentów, banków, urzędów skarbowych i ZUS-u. Skarżąca wskazała, że istnieje szereg tytułów wykonawczych wystawionych przeciwko niej, które opiewają na bardzo dużą kwotę, ponadto przeciwko skarżącej toczą się postępowania egzekucyjne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej "p.p.s.a.", w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź skorzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z dnia 19.11.2004r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. W rozpoznawanej sprawie Sąd podzielił stanowisko starszego referendarza sądowego, że skarżąca nie wykazała przesłanek wynikających z treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Powołany przepis stanowi, że osobie fizycznej może być zatem przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To zatem strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie przez nią pełnych kosztów postępowania. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por.postanowienie NSA z 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl., postanowienie NSA z 29 lipca 2005 r. II FZ 470/05, niepubl.). W orzecznictwie podkreśla się, że przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie oraz rodzinie minimum warunków socjalnych (por. post. NSA z 29.01.2008 r., sygn. akt I FZ 437/07, niepubl.), natomiast przez wydatki utrzymania koniecznego należy rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takie jak żywność, mieszkanie, odzież i niezbędne opłaty. W ocenie Sądu starszy referendarz sądowy zasadnie uznał, że skarżąca prowadziła dochodową działalność gospodarczą. Z przedłożonej deklaracji podatkowej PIT-36 za rok 2014 wynika, że skarżąca osiągnęła z działalności gospodarczej przychody w kwocie 752.682,43 zł, koszty wyniosły 730.460,21 zł, co dało dochód w kwocie 22.222,22 zł. W zeznaniu podatkowym za 2015 r. odpowiednio wykazała przychód w kwocie 1.140.255,38 zł, przy kosztach uzyskania – 1.044.729,03, co dało dochód w wysokości 95.526,35 zł. Z przedłożonych deklaracji podatkowych VAT-7 wynikało, że podstawa opodatkowania w lipcu 2015 r. wyniosła – 139.341 zł, w sierpniu 2015 r. – 99.956 zł, we wrześniu 2015 r. – 126.010 zł, w październiku 2015 r. – 99.639 zł, w listopadzie – 96.641 zł, w grudniu – 83.680 zł. Ponadto, zdaniem Sądu, referendarz przeprowadził prawidłową analizę wyciągów z kont bankowych, uznając, że wynika sprzeczność z danymi dotyczącymi wartości podstawy opodatkowania w podatku VAT. Z jednej bowiem strony wynika, że suma uznań w poszczególnych miesiącach na rachunku bankowym skarżącej - zarejestrowanym jako rachunek firmowy - wyniosła odpowiednio: w czerwcu 2015 r. – 199,26 zł, w maju – 4.409,42 zł, w kwietniu – 306,27, w marcu – 5.270,30, w lutym – 5.315,81, w styczniu – 88,56 zł. Z drugiej jednak strony dane z zeznań podatkowych VAT-7 wskazują, iż obroty firmy skarżącej są istotnie wyższe. Z przedłożonych deklaracji podatkowych VAT-7 wynikało bowiem, że podstawa opodatkowania w kwietniu 2015 r. wyniosła – 92.318 zł, w maju 2015 r. – 104.417 zł, w czerwcu 2015 r. – 116.461 zł, w lipcu 2015 r. – 139.341 zł, w sierpniu 2015 r. – 99.956 zł i we wrześniu 2015 r. – 126.010 zł . Wobec powyższego zauważyć trzeba, że skarżąca nie przedstawiła kompleksowych informacji o swojej sytuacji materialnej. W ocenie Sądu fakt, że w złożonym oświadczeniu skarżąca nie przedstawiła wszystkich okoliczności dotyczących jej sytuacji finansowej i nie uczyniła tego również w złożonym sprzeciwie, pozwala przyjąć, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w tej sprawie. Najistotniejsze znaczenie ma jednak fakt, że strona nie wykonała obowiązku nałożonego zarządzeniem z dnia 4 lipca 2016 r. zobowiązującym do nadesłania dokumentów obrazujących sytuację majątkową. Zatem nie pozwoliła na ocenę swojej faktycznej sytuacji finansowej. Uznać zatem należy, że skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez Sąd dokumentacji, do dostarczenia której została zobowiązana na podstawie art. 255 p.p.s.a., powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 19 kwietnia 2012 r. sygn. akt II FZ 170/12, LEX nr 1137689). Ponadto Sądowi z urzędu wiadomo, że w innych sprawach toczących się przed tutejszym Sądem skarżąca również występowała o przyznanie prawa pomocy, m.in. w sprawie o sygn. III SA/Łd 868/15 i III SA/Łd 417/15. Wobec sprzeczności danych wynikających z analizy danych zawartych w tych aktach Sąd uznał, że skarżąca uchyla się od obowiązku przedstawienia swojej rzeczywistej sytuacji osobistej i majątkowej. Natomiast to na stronie skarżącej jako wnioskującej o zwolnienie od kosztów sądowych ciąży obowiązek przedstawienia wszelkich okoliczności dowodzących, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową ponieść pełnych kosztów postępowania. Informację składaną Sądowi należy podać w sposób pełny i rzetelny. Zatem, w sytuacji braku żądanych informacji Sąd nie ma możliwości rzeczywistej oceny sytuacji strony. W tej sytuacji Sąd podzielił stanowisko starszego referendarza sądowego, że skarżąca nie spełniła przesłanek wynikających z treści przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., bowiem nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skoro skarżąca nie wykazała, że jest osobą, której sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania, odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie narusza prawa do sądu. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 § 1 i § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w postanowieniu. D.Cz.