III SA/Łd 26/13

Dnia 5 czerwca 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak, Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska (spr.), Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, , Protokolant Pomocnik sekretarza – Bartosz Adamus, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 czerwca 2013 roku sprawy ze skargi M. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia danych adresowych 1. oddala skargę; 2. przyznaje radcy prawnemu J. W., prowadzącemu Kancelarię Radcy Prawnego J. W. w Ł. przy ul. [...], kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych zawierającą podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu skarżącemu M. M. i nakazuje wypłacić powyższą kwotę radcy prawnemu J. W. z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Wnioskiem z dnia [...] M.M. wystąpił do Urzędu Miejskiego w P. o udostępnienie danych osobowo-adresowych W.M., załączając do wniosku wezwanie z Sądu Okręgowego w G. do uzupełnienia braków formalnych pozwu poprzez wskazanie adresu zamieszkania pozwanego W.M.. Jednocześnie skarżący wniósł o zwolnienie z opłaty za udostępnienie wskazanych we wniosku danych z uwagi na fakt, iż odbywa karę pozbawienia wolności i nie dysponuje żadnymi środkami finansowymi. W dniu 28 maja 2012 r. przedmiotowy wniosek został przekazany zgodnie z właściwością do Urzędu Gminy K.. Organ meldunkowy ustalił, iż w bazie ewidencji ludności gminy K. osoba o imieniu i nazwisku wskazanym we wniosku jest małoletnia. W dniu 1 czerwca 2012 r. organ I instancji wezwał opiekuna prawnego małoletniego W.M., który nie wyraził zgody na udostępnienie danych osobowych i adresowych swojego syna. Pismem z dnia 12 czerwca 2012 r. Wójt Gminy K. powołując się na art. 44h ust.2 pkt 3 ustawy o ewidencji ludności poinformował wnioskodawcę, że z uwagi na brak zgody opiekuna prawnego małoletniego W.M. nie można udzielić żądanych informacji. W odpowiedzi M.M. w dniu 29 czerwca 2012 r. wniósł o udostępnienie danych osobowych opiekuna prawnego W.M. jako osoby, która ponosi konsekwencje cywilne z działalności jego syna. W związku z powyższym wnioskiem organ I instancji w dniu 16 lipca 2012 r. wezwał wnioskodawcę do usunięcia braków formalnych wniosku na właściwym formularzu dotyczącego opiekuna prawnego małoletniego W.M. pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpatrzenia. W dniu [...] postanowieniem nr [...] Wójt Gminy K. zwolnił wnioskodawcę z opłaty za udostępnienie danych ze zbiorów ewidencji ludności Następnie pismem z dnia 24 lipca 2012 r. wezwał wnioskodawcę do wykazania interesu prawnego lub uwiarygodnienia interesu faktycznego w otrzymaniu danych małoletniego W.M., pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpatrzenia. W odpowiedzi skarżący wskazał, iż załączenie przez niego wezwania sądu do uzupełnienia braków formalnych pozwu poprzez podanie danych adresowych pozwanego W.M. w dostatecznym stopniu uwiarygodnia jego interes prawny w otrzymaniu wnioskowanych danych. W dniu 26 lipca 2012 r. skarżący ponowił swój wniosek o udostępnienie danych małoletniego W.M., załączając wezwanie z Sądu Rejonowego w G. o uzupełnienie braków formalnych pozwu poprzez wskazanie adresu zamieszkania pozwanego W.M.. W dniu 31 lipca 2012 r. organ I instancji ponownie wezwał M.M. do wyjaśnienia, czy podtrzymuje swój wniosek dotyczący opiekuna prawnego małoletniego W.M., czy wnosi o udostępnienie danych samego W.M., a także do wykazania interesu prawnego lub uwiarygodnienia interesu faktycznego w otrzymaniu danych ww. osób. Z uwagi na przeniesienie M.M. do Zakładu Karnego Nr [...] we W., wezwanie to nie zostało doręczone wnioskodawcy W dniu [...] Wójt Gminy K. wydał decyzję nr [...] o odmowie udostępnienia danych osobowo-adresowych W.M.. W odwołaniu M.M. zarzucając decyzji Wójta Gminy K. błędną interpretację art. 44h ust. 9 pkt 2 oraz art. 44i ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, błędną interpretację sformułowania interesu prawnego oraz błędne ustalenia faktyczne polegające na stwierdzeniu, iż wnioskodawca w niewystarczający sposób zidentyfikował W.M. poprzez wskazanie jedynie jego imienia i nazwiska. Decyzją z dnia [...] nr [...] Wojewoda Ł. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ wskazał, że skarżący miał dwie możliwości uzyskania żądanych danych: na podstawie art. 44h ust. 2 pkt 1 stanowiącego, że dane ze zbiorów meldunkowych mogą być udostępnione osobom i jednostkom organizacyjnym – jeżeli wykażą w tym interes prawny albo w oparciu o art. 44h ust. 2 pkt 3 mówiący, że dane te mogą być udostępniane innym osobom lub podmiotom - jeżeli uwiarygodnią one interes faktyczny w otrzymaniu danych i za zgodą osób, których dane dotyczą. Organ odwoławczy zaznaczył, że udostępnienie wnioskodawcy danych w trybie art. 44h ust. 2 pkt 3 ustawy wymaga spełnienia obu przesłanek wskazanych w tym przepisie kumulatywnie. Rozpatrując sprawę pod kątem zaistnienia interesu faktycznego, Wójt Gminy K. wezwał opiekuna prawnego W.M. w celu ustalenia, czy wyraża zgodę na udostępnienie wnioskodawcy żądanych danych. W dniu 11 czerwca 2012 r. osoba ta złożyła w Urzędzie Gminy K. oświadczenie, w którym nie wyraziła zgody na udzielenie danych osobowych i adresowych swojego syna. Natomiast udostępnianie danych w trybie art. 44h ust. 2 pkt 1 ustawy wymaga od wnioskodawcy wykazania interesu prawnego w uzyskaniu żądanych danych. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowoadministracyjnym pojęcie interesu prawnego wymaga oparcia go na konkretnej normie prawa materialnego. Zdaniem organu II instancji główny ciężar wykazania interesu prawnego spoczywa na wnioskodawcy występującym o udostępnienie danych osobowych ze zbiorów meldunkowych. Winien on podać podstawę prawną i wykazać okoliczności, które w świetle przepisów prawa materialnego kreują jego interes prawny w uzyskaniu tych danych. Podstawą do legitymowania się interesem prawnym nie jest okoliczność złożenia przez wnioskodawcę pozwu do sądu, ani zobowiązanie sądu do uzupełnienia braków formalnych pozwu czy wniosku. Wezwanie do uzupełnienia braków formalnych pozwu ma bowiem swoją podstawę w przepisach prawa procesowego, a nie materialnego. Wojewoda stwierdził, że skarżący nie wykazał istnienia zdefiniowanego wyżej interesu prawnego, nie podał konkretnej normy, w której miałby on umocowanie, nie opisał również szerszych okoliczności swojej sytuacji prawnej. Takie wyjaśnienia mogłyby spowodować, że w ocenie administratora danych udostępnienie ich stałoby się uzasadnione. Jednak wnioskodawca ograniczył się do wskazania, że załączone wezwanie sądowe (wynikające ze złożonego pozwu o naruszenie dóbr osobistych) jest wystarczającym dowodem na istnienie interesu prawnego. Skarżący nie zareagował na wątpliwości wyrażone przez organ meldunkowy, iż osoba małoletnia nie może być stroną w sprawie o naruszenie dóbr, ograniczając się jedynie do wskazania, że w takim przypadku wnosi o dane opiekuna prawnego, jednak i w tym przypadku nie wskazał żadnych danych tej osoby, ani nie przedstawił szerszego kontekstu pozwu. Organ zaznaczył, że przywoływany przez skarżącego wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 października 2011 r. nie ma zupełnie zastosowania w przedmiotowej sprawie, nie dotyczy bowiem udostępniania danych z gminnych zbiorów meldunkowych. Również wskazanie w treści odwołania art. 23 Kodeksu cywilnego jako podstawy złożonego pozwu nie jest w ocenie organu odwoławczego dostatecznym wykazaniem interesu prawnego. Wojewoda Ł. wyjaśnił, że organ I instancji w związku z wątpliwościami wynikającymi m. in. z faktu, że osoba której danych wniosek dotyczy jest niepełnoletnia, wzywał M.M. do uzasadnienia swojego wniosku, a także wystąpił do Sądu Okręgowego w G. oraz Sądu Rejonowego w G. o wskazanie dodatkowych informacji na temat pozwanego w celu potwierdzenia, czy rozpatrywany wniosek faktycznie dotyczy małoletniego zameldowanego w gminie K.. Jednak Sąd Okręgowy w G. z uwagi na zwrot pozwu skarżącemu, nie dysponował żadnymi danymi dotyczącymi tej sprawy, natomiast Sąd Rejonowy w G. nie udzielił żadnej odpowiedzi. Ponadto dla organu odwoławczego zupełnie nieuzasadnione jest żądanie przez M.M. udostępnienia numeru PESEL małoletniego W.M., podczas, gdy wezwanie sądowe zawiera jedynie żądanie wskazania adresu zamieszkania pozwanego. Organ odwoławczy wyjaśnił, że w przedmiotowym postępowaniu niezwykle istotne jest również to, że osoba której danych dotyczył wniosek jest małoletnia, bowiem dzieci podlegają szczególnej ochronie prawnej. Ponadto należy wskazać, że małoletni nie posiada zdolności do czynności prawnych, w związku z czym nie może samodzielnie reprezentować się postępowaniu sądowym. Odnosząc się zaś do zarzutu dotyczącego błędnej interpretacji art. 44h ust. 9 pkt 2 oraz art. 44i ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych przez organ odwoławczy uznał je za niezasadne. Przepis art. 44h ust. 9 pkt 2 wskazuje, że udostępnianie danych podmiotom wymienionym w art. 44h ust. 2 odbywa się odpłatnie po dołączeniu dowodu opłaty - a organ pierwszej instancji postanowieniem z dnia [...] zwolnił skarżącego z opłaty za udostępnienie żądanych danych. Natomiast art. 44i ust. 1 określa jedyne właściwość organu gminy do udostępniania danych ze zbiorów meldunkowych oraz ewidencji wydanych i unieważnionych dowodów osobistych. Skarżący podniósł również, że organ I instancji błędnie ustalił, iż wnioskodawca w niewystarczający sposób zidentyfikował W.M. poprzez wskazanie jedynie jego imienia i nazwiska. Powyższy zarzut należy uznać za zasadny - wnioskodawca podał bowiem również poprzedni adres zameldowania na pobyt stały małoletniego W. M. i na tej podstawie Urząd Miejski w P. przekazał przedmiotowy wniosek do Urzędu Gminy w K. Zdaniem Wojewody Ł. stanowisko organu I instancji w powyższym zakresie nie ma wpływu na orzeczenie w niniejszej sprawie. Wobec powyższych rozważań organ odwoławczy uznał, że słusznie odmówiono M.M. udostępnienia danych małoletniego W.M. w trybie art. 44h ust. 2 pkt 1 z uwagi na brak interesu prawnego oraz w trybie art. 44h ust. 2 pkt 3 ze względu na brak zgody opiekuna osoby, której dane dotyczą. Wojewoda Ł. wskazał ponadto, że organ I instancji błędnie zakwalifikował opłatę z tytułu udostępnienia danych ze zbiorów meldunkowych jako opłatę skarbową oraz niewłaściwie zwolnił z opłaty skarbowej za decyzję odmawiającą udostępnienia żądanych danych na podstawie art. 267 k.p.a., a także niewłaściwie oznaczył numer przedmiotowej decyzji. W skardze z dnia [...] M.M. wniósł o zmianę decyzji i zobowiązanie Urzędu Gminy K. do udostępnienia danych adresowych W.M.. Decyzji zarzucił błędne przyjęcie, że nie wykazał interesu prawnego w uzyskaniu danych adresowych, a wezwanie do uzupełnienia braków formalnych pozwu jest niewystarczające. Skarżący podkreślił, że wnioskowane dane są niezbędne do skutecznego wniesienia pozwu przez skarżącego. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Ł. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w decyzji. Postanowieniem z dnia 13 marca 2013 r. referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. nr 270 t.j. ze zm.) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Wychodząc z tych przesłanek Wojewódzki Sąd Administracyjny nie uwzględnił skargi, gdyż nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja naruszała przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania administracyjnego w sposób wpływający na wynik sprawy, co w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi mogłoby stanowić przesłankę do jej uchylenia. Skarżący wystąpił z wnioskiem o udostępnienie danych adresowych małoletniego W.M.. Jako podstawę żądania wskazał wytoczenie powództwa przed sądem powszechnym dotyczącym ochrony dóbr osobistych i zobowiązanie sądu do wskazania miejsca zamieszkania pozwanego – W.M.. Pozew został zwrócony z uwagi na nieuzupełnienie przez wnioskodawcę braków formalnych. Stosownie do treści art. 44h ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 993 ze zm.): - pkt 1 dane ze zbiorów meldunkowych udostępniane są osobom i jednostkom organizacyjnym – jeżeli wykażą interes prawny, - pkt 3 innym osobom i podmiotom – jeżeli uwiarygodnią one interes faktyczny w otrzymaniu danych i za zgodą osób, których dane dotyczą. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie ochrona danych osobowych W.M. ma specyficzny wymiar, bowiem jak wynika z akt sprawy jest osobą małoletnią. W takiej sytuacji, przy braku zdolności do czynności prawnych, reprezentowany jest przez opiekuna prawnego – rodzica, który na wezwanie organu nie wyraził zgody na udostępnienie żądanych danych. Zatem organy zasadnie odmówiły udostępnienia danych na podstawie pkt 3 ust. 2 art. 44h, pomimo istnienia interesu faktycznego skarżącego w uzyskaniu tych danych. Z treści tego przepisu wynika bowiem, że przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie. W zakresie natomiast pkt 1 należy stwierdzić, że skarżący w przedmiotowej sprawie nie ma interesu prawnego wynikającego z konkretnej normy prawa materialnego w uzyskaniu żądanych danych. W ustawie o ewidencji ludności i dowodach osobistych pojęcie interesu prawnego nie jest zdefiniowane. Zatem należy odnieść się do ogólnych przepisów, tj. art. 28 k.p.a. (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.). Pojęcie interesu prawnego, użyte w przepisie art. 28 k.p.a., rozumiane w bezpośrednim znaczeniu oznacza interes oparty na prawie lub chroniony przez prawo. Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie interes prawny, w rozumieniu omawianego przepisu k.p.a., to interes oparty na konkretnym przepisie prawa materialnego. O istnieniu interesu prawnego decydują, w myśl ugruntowanych poglądów orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, przepisy prawa materialnego przyznające stronie konkretne, indywidualne i aktualne korzyści (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 26 listopada 1998 r., sygn. akt II SA 1390/98, Lex nr 41818). Również w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 października 1998 r., sygn. akt II SA 1104/98, Sąd ten przyjął, iż pojęcie strony może być wyprowadzone tylko z konkretnej normy prawnej, która może stanowić podstawę do sformułowania interesu lub obowiązku. Interes prawny w postępowaniu administracyjnym oznacza więc ustalenie przepisu prawa powszechnie obowiązującego, na podstawie którego można żądać skutecznie czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby, albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby (Lex nr 41301). Zdaniem Sądu od tak pojmowanego interesu prawnego trzeba odróżnić interes faktyczny, to jest stan, w którym podmiot wprawdzie jest bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa powszechnie obowiązującego, mającymi stanowić podstawę skutecznego żądania stosownych czynności organu administracji (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 22 lutego 1984 r., sygn. akt I SA 1748/83). Niewątpliwie szczególnymi cechami interesu prawnego jest po pierwsze bezpośredniość związku między sytuacją danego podmiotu a wspomnianą normą prawa, na której budowany jest interes prawny. Oznacza to, że interes prawny mają tylko te z podmiotów, których sytuacja prawna wynika wprost z normy prawa materialnego, a nie powstaje za pośrednictwem drugiego podmiotu. Drugą szczególną cechą interesu prawnego jest jego realność, interes ten musi rzeczywiście istnieć w dacie stosowania danych norm prawa administracyjnego. Nie może to być interes tylko przewidywany w przyszłości ani hipotetyczny (por. wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 marca 2002 r., sygn. akt IV SA 1132/00 oraz cyt. tam orzecznictwo i literatura, Lex nr 81670). Stwierdzenie istnienia interesu prawnego wymaga więc - zdaniem Sądu, ustalenia owego związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy (decyzja administracyjna) może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego. Interes taki powinien być bezpośredni, konkretny, realny i znajdować potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, które uzasadniają zastosowanie normy prawa materialnego. Sytuację prawną skarżącego należy rozważyć na tle dokonanych ustaleń faktycznych. W rozpatrywanej sprawie skarżący wystąpił z wnioskiem o udostępnienie danych małoletniego W.M.. Wniosek swój uzasadnił koniecznością wskazania adresu małoletniego w pozwie o zapłatę w związku z naruszeniem dóbr osobistych. Jak wynika z akt administracyjnych (k. 50 akt admin.) pozew w sprawie o sygn. [...] został zwrócony. Natomiast w sprawie o sygn. [...] skarżący również wzywany był do wskazania adresu pod rygorem zwrotu pozwu (k. 41 akt admin.). Zatem uznać należy, że de facto nie zawisł spór pomiędzy skarżącym a W.M.. W myśl bowiem art. 130 § 2 k.p.c. pismo zwrócone nie wywołuje żadnych skutków jakie ustawa wiąże z wniesieniem pisma do sądu. W zaistniałym stanie faktycznym nie istnieje żaden przepis prawa materialnego, na który skarżący mógłby się powołać i z którego wynikałby jego interes prawny. Interesu tego nie można także wywieźć z przepisów prawa materialnego tj. art. 23, art. 24 i art. 448 Kodeksu cywilnego. W tym bowiem zakresie ocena czy faktycznie doszło do naruszenia dóbr osobistych skarżącego należy do sądu powszechnego, a organy administracji nie mają podstaw prawnych do takiej ingerencji. Stąd też nie było możliwe udostępnienie żądanych danych na podstawie pkt 3 ust. art. 44h ustawy. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o oddaleniu skargi. Podstawę przyznania wynagrodzenia pełnomocnikowi ustanowionego z urzędu stanowił przepis art. 250 p.p.s.a. D.Cz.