III SA/Łd 264/16

Starszy Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi, w Wydziale III - Robert Adamczewski po rozpoznaniu 12 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku adwokat K.W.-S. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w sprawie ze skargi J.N. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] znak [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy postanawia oddalić wniosek D.Cz. III SA/Łd 264/16 UZASADNIENIE Postanowieniem z 20 lipca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił skargę J.N. decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. Uprzednio skarżący sformułował wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem z 10 czerwca 2016 r. przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata, umarzając wniosek w pozostałym zakresie. Okręgowa Rada Adwokacka ustanowiła pełnomocnikiem skarżącego w niniejszej sprawie adwokat K.W.-S. – pismo Okręgowej Rady Adwokackiej w Łodzi z 21 czerwca 2016 r. W dniu 20 września 2016 r. (data nadania) adwokat K.W.-S. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi pismo zatytułowane "Opinia o braku podstaw do złożenia skargi kasacyjnej". W piśmie tym pełnomocnik wniosła jednocześnie o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu według norm przepisanych oświadczając, że koszty te nie zostały opłacone ani w całości ani w części. Jednocześnie, jak wynika z akt sądowych, postanowienie Sądu z 20 lipca 2016 r. o odrzuceniu skargi pełnomocnik skarżącego odebrała 6 września 2016 r. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 20 lipca 2016 roku uprawomocniło się 14 września 2016 r. Referendarz Sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 250 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) [dalej ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi] wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Aktem normatywnym określającym zasady przyznawania wynagrodzenia za czynności podejmowane przez adwokata jest rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tj. Dz.U. z 2015 r., poz. 1801) [dalej rozporządzenie]. Przechodząc do oceny zasadności wniosku pełnomocnika w pierwszym rzędzie zauważyć należy, iż błędnie zatytułowany on został jako "Opinia o braku podstaw do złożenia skargi kasacyjnej". Podstawą prawną postanowienia Sądu z 20 lipca 2016 r. odrzucającego skargę był art. 58 § 1 pkt 2 i § 3 ustawy – Prawo postepowaniu przed sądami administracyjnymi (skarga wniesiona po upływie terminu). W tej sytuacji, zgodnie z art. 194 § 1 pkt 1a powoływanej ustawy, od takiego rozstrzygnięcia sądu przysługuje zażalenie. Zgodnie z kolei z § 2 art. 194 zażalenie wnosi się w terminie 7 dni od doręczenia postanowienia. Ocena zasadności wniosku o przyznanie wynagrodzenia adwokatowi ustanowionemu z urzędu za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia (jak prawidłowo winien być zatytułowany wniosek pełnomocnika) wymaga w tym przypadku wyjaśnienia czy to, że opinia ta sporządzona została po upływie terminu do wniesienia zażalenia i faktycznym uprawomocnieniu się postanowienia Sądu z 20 lipca 2016 r. wpływać będzie na ocenę zasadności sporządzenia opinii prawnej o braku podstaw do wniesienia zażalenia od powyższego postanowienia a zarazem na zasadność wniosku o przyznanie wynagrodzenia z tego tytułu. Wskazać w związku z tym należy na treść art. 29 ust. 1 ustawy z 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (tj. Dz.U. z 2015 r., poz. 615 ze zm.) [dalej ustawa – Prawo o adwokaturze]. Przepis ten stanowi, że koszty pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu ponosi Skarb Państwa. Tak więc stwierdzić należy, że wynagrodzenie, o którym mowa w art. 250 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia dotyczy tylko pomocy "udzielonej" (por. w tym względzie m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 maja 2005 r., sygn. akt I KZP 15/2005). Przy czym dodatkowo wskazać należy na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który stwierdził, że musi to być pomoc "faktycznie udzielona" (por. postanowienie NSA z 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04). Odnosząc się w związku z tym do wskazanego pojęcia "faktycznego udzielenia" pomocy prawnej podnieść należy, że w przypadku opinii prawnej o braku podstaw do wniesienia środka zaskarżenia sporządzanej w ramach pomocy prawnej świadczonej z urzędu o faktycznym udzieleniu pomocy prawnej nie może świadczyć jedynie sam fakt sporządzenia opinii prawnej. Opinia winna być sporządzona w takim terminie, który umożliwiłby stronie skarżącej ewentualne powierzenie sprawy celem wniesienia środka zaskarżenia innemu profesjonalnemu pełnomocnikowi. Jedynie takie zachowanie, ze względu na to, że nie pogarsza sytuacji procesowej mocodawcy świadczy o faktycznym udzieleniu pomocy prawnej. Z jednej strony bowiem ostrzegając mocodawcę o bezzasadności wnoszenia środka zaskarżenia pełnomocnik stara się chronić go przed ponoszeniem zbędnych kosztów, a z drugiej nie zamykając mu drogi do wniesienia środka zaskarżenia zapewnia realną możliwość wyboru decyzji odnośnie ewentualnego wniesienia środka zaskarżenia. Wskazać tutaj można jeszcze dodatkowo na treść art. 5 powoływanej ustawy – Prawo o adwokaturze, zawierającej rotę ślubowania, w który to przepis stanowi o wypełnianiu obowiązków adwokackich "gorliwie, sumienie i zgodnie z przepisami prawa" oraz o kierowaniu się "zasadami godności, uczciwości, słuszności i sprawiedliwości społecznej". Z kolei w Zbiorze Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu (Kodeks Etyki Adwokackiej), uchwalonym przez Naczelną Radę Adwokacką w dniu 10 października 1998 r. uchwałą Nr 2/XVIII/98 stanowi się w § 57, że "Jeżeli adwokat uzna, że wniesienie środka odwoławczego w prowadzonej przez niego sprawie z wyboru lub z urzędu jest bezzasadne, a klient z tym stanowiskiem się nie zgadza, powinien bez zbędnej zwłoki wypowiedzieć pełnomocnictwo lub powiadomić organ ustanawiający. Dotyczy to również kasacji i skargi konstytucyjnej". Wypowiedzenie pełnomocnictwa, czy poinformowanie mocodawcy o odmowie sporządzenia środka zaskarżenia w takim terminie, który umożliwi mocodawcy po uprzednim wypowiedzeniu pełnomocnictwa powierzenie sprawy celem wniesienie środka zaskarżenia innemu podmiotowi, daje szanse na realizację przez stronę prawa do sądu i podjęcia decyzji o dalszych losach prowadzonego postępowania. Taka staranność towarzysząca informowaniu mocodawcy o braku podstaw do wniesienia środka zaskarżenia musi towarzyszyć adwokatowi zarówno podczas świadczenia pomocy prawnej z wyboru, jak i z urzędu. Składana, w ramach pomocy prawnej świadczonej z urzędu, opinia prawna o braku podstaw do wniesienia środka zaskarżenia nie jest bowiem niczym innym jak sformalizowaną postacią informacji udzielanej mocodawcy, co do zasadności wniesienia środka zaskarżenia, którą ustnie udzielić może pełnomocnik mocodawcy w ramach pomocy prawnej świadczonej z wyboru (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 16 marca 2000 r., sygn. akt I PZ 86/99). W niniejszej sprawie pełnomocnik strony skarżącej otrzymał odpis postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 20 lipca 2016 r. wraz z uzasadnieniem 6 września 2016 roku. Termin wniesienia zażalenia upływał zatem 13 września 2016 r. Natomiast stosowną opinię prawną o braku podstaw do wniesienia zażalenia pełnomocnik sporządziła i przekazała do Sadu 20 września 2016 r. Tak więc po upływie terminu do wniesienia zażalenia. W ocenie referendarza rozpoznającego wniosek o przyznanie wynagrodzenia adwokatowi za zastępstwo prawne wykonywane na zasadzie prawa pomocy, sporządzenie opinii prawnej o braku podstaw do wniesienia zażalenia już po uprawomocnieniu się postanowienia odrzucającego skargę nie może być uznane za faktyczne udzielenie pomocy prawnej. Zapoznanie bowiem mocodawcy z oceną zasadności wnoszenia zażalenia po upływie terminu do jego wniesienia realnie uniemożliwiło mocodawcy skorzystanie z usług innego profesjonalnego pełnomocnika, który ewentualnie zobowiązałby się do sporządzenia i wniesienia zażalenia. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. m.in. postanowienie z 18 grudnia 2008 r., sygn. akt I OZ 910/08 przyjmuje się m.in., że za niewątpliwą uznać trzeba okoliczność, że opinia o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej winna być sporządzona i przedstawiona stronie niezwłocznie, tak aby umożliwić jej podjęcie ewentualnych czynności prowadzących do zabezpieczenia jej praw i możliwości dochodzenia ich przed sądem. Opinia o jakiej mowa powyżej powinna być sporządzona najdalej w terminie odpowiadającym terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej. Co prawda wskazane orzeczenie dotyczy poprzedniego stanu prawnego, ale winno znaleźć zastosowanie także w realiach niniejszej sprawy, na gruncie znowelizowanych przepisów. Na gruncie nowych już przepisów podobne stanowisko wyraża doktryna prawa. I tak B. Dauter w komentarzu do art. 177 § 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stwierdza, iż wniesienie opinii po terminie do wniesienia skargi kasacyjnej (tutaj odpowiednio zażalenia) skutkuje złożeniem jej do akt bez możliwości zastosowania nowego terminu dla strony, o którym mowa w art. 177 § 4 zdanie ostatnie p.p.s.a. Sąd ma jednak obowiązek doręczyć odpis opinii stronie z pouczeniem, że z powodu uchybienia terminowi do złożenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej upłynął termin dla strony do wniesienia tej skargi kasacyjnej (odpowiednio zażalenia). Mając na względzie powyższe ustalenia, działając na podstawie art. 250 i art. 258 § 2 pkt 8 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 21 ust. 1 pkt 2 lit. a-d) rozporządzenia należało orzec jak w sentencji postanowienia. D.Cz.