III SA/Łd 266/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska Sędziowie Sędzia WSA Monika Krzyżaniak Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska (spr.) Protokolant asystent sędziego Agata Brolik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 października 2009 r. sprawy ze skargi M. K. reprezentowanego przez przedstawicielkę ustawową A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium szkolnego oddala skargę Decyzją z dnia [...] Dyrektor Zespołu Ekonomiczno-Administracyjnego Szkół działając na podstawie art. 90d ust. 1, 2, 7, 8 i 10, art. 90m ust. 1 i art. 90n ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 roku o systemie oświaty (tekst jednolity Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z póź. zm.) § 7, § 8, § 3 ust. 4,5 i 7 Regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Miasta Ł., stanowiącego załącznik do uchwały Nr LXVII/1249/06 Rady Miejskiej w Łodzi z dnia 17 maja 2006 roku (Dz.Urz. Woj. Łódzkiego z 2006r., Nr 223, poz. 1728) zmienionej uchwałą Rady Miejskiej w Łodzi Nr XIX/375/07 z dnia 3 października 2007 roku (Dz.Urz. Woj. Łódzkiego z 2007r., Nr 339, poz. 3042) oraz art. 104, art. 108 k.p.a. odmówił M. K. przyznania stypendium szkolnego na rok szkolny 2008-2009. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji stwierdził, iż odmowa przyznania stypendium szkolnego spowodowana jest przekroczeniem kryterium dochodowego określonego w art. 90d ust. 7 ustawy o systemie oświaty, tj. kwoty 351,00 zł netto. Organ pierwszej instancji po dokonaniu analizy wniosku i dołączonych do niego dokumentów ustalił, iż miesięczny dochód w rodzinie wnioskodawcy w przeliczeniu na osobę wyniósł 408,62 zł netto i przekroczył wskazane w ustawie kryterium dochodowe. Od powyższej decyzji A. K. przedstawiciel ustawowy M. K. wniosła odwołanie, w którym poprosiła o ponowne rozpatrzenie wniosku o przyznanie stypendium szkolnego dla syna i ponowne przeliczenie dochodu rodziny poprzez doliczenie wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem rodziny. Podkreśliła, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej spowodowanej długotrwałą chorobą i niepełnosprawnością dzieci oraz bezrobociem. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podniósł, iż zgodnie z treścią art. 90d ust. 1 ustawy o systemie oświaty, stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe, z zastrzeżeniem ust. 12 - (stypendium szkolne nie przysługuje uczniowi, który otrzymuje inne stypendium o charakterze socjalnym ze środków publicznych, z zastrzeżeniem ust. 13, który określa, iż uczeń, który otrzymuje inne stypendium o charakterze socjalnym ze środków publicznych, może otrzymać stypendium szkolne w wysokości, która łącznie z innym stypendium o charakterze socjalnym ze środków publicznych nie przekracza dwudziestokrotności kwoty, o której mowa w art. 6 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych, a w przypadku słuchaczy kolegiów nauczycielskich, nauczycielskich kolegiów języków obcych i kolegiów pracowników służb społecznych – osiemnastokrotności kwoty, o której mowa w art. 6 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych. Stosownie natomiast do treści art. 90d ust. 7 ustawy o systemie oświaty, miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, póz. 593, Nr 99, póz. 1001 i Nr 273, poz. 2703), który określa, iż prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 78 i 91, przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 351,00 zł. Za dochód, w myśl art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Do dochodu ustalonego zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy nie wlicza się jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, wartości świadczeń w naturze, świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych oraz zapomogi pieniężnej, o której mowa w przepisach o zapomodze pieniężnej dla niektórych emerytów, rencistów i osób pobierających świadczenie przedemerytalne albo zasiłek przedemerytalny w 2007 roku (art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej). Analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wykazała, że w dniu 15 września 2008 roku A. K. złożyła wniosek o przyznanie stypendium szkolnego dla syna – M. K., ucznia Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr [...] w Ł. W uzasadnieniu wniosku wskazała na trudną sytuację dochodową wynikającą z niepełnosprawności, ciężkiej i długotrwałej choroby oraz z faktu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej wskazując jednocześnie, iż łączny miesięczny dochód rodziny wnioskodawcy wynosi 1537,33 zł. W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, jednakże, iż łączny miesięczny dochód rodziny wnioskodawcy wyniósł 2.043,13 zł, a na powyższą kwotę złożyły się: zasiłek rodzinny w wysokości 176,00 zł (48,00 zł na dziecko M. K., 64,00 zł na dziecko M. K. i 64,00 zł na dziecko M. K.) oraz dodatki do zasiłku w wysokości 805,80 zł (505,80 zł -dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, 60,00 zł + 80,00 zł dodatki z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego oraz 60,00 zł dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej) przyznane decyzją Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], dodatek mieszkaniowy w wysokości 69,85 zł oraz dochód netto ojca J. K. - 991,48 zł. Rodzina strony składa się z pięciu osób, a zatem średni miesięczny dochód netto na osobę w rodzinie wnioskodawcy wynosi więc 408,62 zł. Powyższa kwota przekracza zatem ustawowo określone kryterium dochodowe wynoszące 351,00 zł. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi A. K. przedstawicielka ustawowa M. K., wnosząc o pozytywne jej rozpatrzenie podniosła, iż rodzina znajduje się w bardzo trudnej sytuacji zdrowotnej i ekonomicznej. Wskazała, iż od stycznia 2009 roku została pozbawiona dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w wysokości 505,80 zł, a kwota 400,00 zł, jaką miesięcznie przeznacza na pokrycie wydatków związanych z rehabilitacją i leczeniem chorych dzieci przewyższa kwotę uzyskiwanych dodatków. Skarżąca podniosła, iż po przebytym zabiegu operacyjnym jest unieruchomiona, a wynagrodzenie za pracę męża jest dużo niższe z powodu zwolnienia lekarskiego na którym przebywa w celu zapewnienia opieki chorym dzieciom. Podkreśliła, iż środki uzyskane w ramach uprzednio przyznanego stypendium przeznaczyła na kurs języka angielskiego syna- M. K., którego od września 2008 roku z powodu braków środków finansowych nie jest w stanie opłacić sama. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl zaś art. 1 § 2 wymienionej ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) [dalej: ustawa p.p.s.a.] sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl zaś art. 145 § 1 powoływanej powyżej ustawy, sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1./ uchyla decyzje lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi: a./ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b./ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; c./ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2./ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3./ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, czy jest ona zgodna z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. W niniejszej sprawie Sąd nie stwierdził naruszeń przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania w stopniu skutkującym koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Przede wszystkim podkreślić należy, że w rozpatrywanej sprawie organ rozstrzygał wyłącznie kwestię możliwości przyznania M. K. stypendium szkolnego na rok szkolny 2008/2009, zgodnie z wnioskiem z 11 września 2008 roku. Podstawę materialnoprawną niniejszego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 1991 roku o systemie oświaty (tj. Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.). Przepis art. 90d ust. 1 stanowi, że stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe. W myśl natomiast art. 90d ust. 2 powołanej ustawy, stypendium szkolne może być udzielane uczniom w formie: 1) całkowitego lub częściowego pokrycia kosztów udziału w zajęciach edukacyjnych, w tym wyrównawczych, wykraczających poza zajęcia realizowane w szkole w ramach planu nauczania, a także udziału w zajęciach edukacyjnych realizowanych poza szkołą; oraz 2) pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym, w tym w szczególności zakupu podręczników. Stypendium szkolne może być także udzielone w formie świadczenia pieniężnego, jeżeli organ przyznający stypendium uzna, że udzielenie stypendium w formach, o których mowa w ust. 2, a w przypadku uczniów szkół ponadgimnazjalnych także w formie, o której mowa w ust. 4, nie jest możliwe, natomiast w przypadku słuchaczy kolegiów, o których mowa w ust. 3, udzielenie stypendium w formach, o których mowa w ust. 2 i 4, nie jest celowe (art. 90d ust. 5 powołanej ustawy). Mając na uwadze powyższe uregulowania stwierdzić zatem należy, że przyznanie świadczenia w formie stypendium szkolnego uzależnione jest od wystąpienia następujących przesłanek, a mianowicie: wystąpienia jednej z okoliczności związanych z sytuacją rodzinną i osobistą ucznia, wymienionych w art. 90d ust. 1 ustawy o systemie oświaty oraz spełnienia przesłanki wystąpienia trudnej sytuacji materialnej wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie i spełnienia przez rodzinę kryterium dochodowego. Kryterium dochodowe uprawniające do tego rodzaju pomocy zostało określone w art. 90d ust. 7 powołanej ustawy. Przepis ten stanowi, że miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2008r., Nr 115 poz. 728 ze zm.), która to kwota na datę rozstrzygania sprawy przez organ administracji w myśl rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 roku w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 135, poz. 950) wynosiła 351,00 zł. Stosownie natomiast do treści art. 90d ust. 8 ustawy o systemie oświaty, miesięczna wysokość dochodu, o którym mowa w ust. 7, jest ustalana na zasadach określonych w art. 8 ust. 3 - 13 ustawy o pomocy społecznej, z tym że do dochodu nie wlicza się świadczeń pomocy materialnej, o których mowa w art. 90c ust. 2 i 3. Zgodnie zaś z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz ubezpieczenia społeczne, 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Treść powyższego unormowania wskazuje na to, że zarówno katalog obciążeń pomniejszających dochód, jak i katalog przychodów odliczanych od dochodu na gruncie ustawy o pomocy społecznej ma charakter zamknięty. W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości prawidłowość wyliczenia dochodu w rodzinie wnioskodawcy ubiegającego się o przyznanie stypendium szkolnego. Na dochód rodziny M. K. w której skład wchodzą oprócz wnioskodawcy rodzice – A. i J. małż. K. oraz dwójka rodzeństwa – M. K. i M. K., składa się: zasiłek rodzinny w kwocie 176,00 zł (48,00 zł na dziecko M. K., 64,00 zł na dziecko M. K. i 64,00 zł na dziecko M. K.), dodatki do zasiłku w wysokości 805,80 zł (505,80 zł -dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, 60,00 zł + 80,00 zł dodatki z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego oraz 60,00 zł dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej), dodatek mieszkaniowy w wysokości 69,85 zł oraz wynagrodzenie za pracę ojca – J. K. w kwocie 991,48 zł. Łączny dochód gospodarstwa domowego, obliczony na tej podstawie, wyniósł więc 2043,13 zł, co w przeliczeniu na osobę w pięcioosobowej rodzinie wnioskodawcy wynosi 408,22 zł. Na rozprawie w dniu 8 października 2009 roku A. K. oświadczyła, że nie kwestionuje wysokości dochodu obliczonego przez organ. W jej opinii przekroczenie kryterium dochodowego nie powinno jednak przesądzać o odmowie przyznania stypendium szkolnego dla syna M. K., jeżeli występują i są spełnione pozostałe przesłanki uprawniające do otrzymania takiego stypendium w myśl art. 90 d ustawy o systemie oświaty. Na tle przedstawionych okoliczności faktycznych należy podkreślić, że przepisy normujące zasady i tryb przyznawania świadczenia w postaci stypendium szkolnego mają charakter przepisów ius cogens, co oznacza, że decyzja wydana na ich podstawie jest decyzją związaną, a jej treść wyznacza przepis prawa materialnego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia sprawy. Z tych też względów organ nie ma możliwości orzekania w oparciu o uznanie administracyjne i niewypełnienie jednej ze wskazanych powyżej przesłanek, a w szczególności – jak ma to miejsce w niniejszej sprawie – przekroczenie kryterium dochodowego określonego w przepisach obliguje organ do wydania decyzji odmawiającej przyznania wnioskowanego świadczenia. Inne bowiem działanie naruszałoby podstawowe zasady funkcjonowania organów administracji, które działają na podstawie przepisów prawa. Odnosząc się do zarzutu skargi, iż od stycznia 2009 roku rodzina została pozbawiona dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w wysokości 505,80 zł, a kwota 400,00 zł, jaka miesięcznie przeznaczana jest na pokrycie wydatków związanych z rehabilitacją i leczeniem chorych dzieci przewyższa kwotę uzyskiwanych dodatków zaznaczyć należy, że zgodnie z treścią cytowanego powyżej art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, za dochód, od którego zależy przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, uważa się ogół (sumę) miesięcznych przychodów bez względu na tytuł i źródło ich pozyskania z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w którym złożono wniosek, gdy dochód został utracony, o ile ustawa nie stanowi inaczej. W niniejszej sprawie wniosek o przyznanie stypendium szkolnego na rok szkolny 2008/2009 został złożony w dniu 11 września 2008 roku, a zatem podstawę do obliczenia wysokości dochodu rodziny wnioskodawcy stanowiły przychody z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, czyli w tym przypadku pod uwagę wzięto sumę wszystkich przychodów uzyskanych przez rodzinę wnioskodawcy w miesiącu sierpniu 2008 roku. W tej sytuacji podniesiony w skardze zarzut nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd zauważa, że rodzina skarżącego istotnie znajduje się w bardzo trudnej sytuacji z uwagi na niepełnosprawność dwojga dzieci oraz bezrobocie rodzica związane z koniecznością sprawowania opieki na dziećmi, co niewątpliwie wypełnia przesłanki, o których mowa w art. 90d ustawy o systemie oświaty. Jednakże wskazana regulacja dotycząca kryterium dochodowego uniemożliwia w rozpatrywanej sprawie wydanie rozstrzygnięcia korzystnego dla skarżącego. Reasumując powyższe rozważania należy wskazać, że poczynione w sprawie ustalenia faktyczne i prawne, dokonane przez organy administracji publicznej, wynikały z prawidłowej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i były zgodne z przepisami prawa materialnego obowiązującymi w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Z tych względów na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. a.ł.